Wobec rekordowych cen złota pojawiają się pytania o to, na jak długo wystarczy ludzkości kruszcu pod powierzchnią ziemi? Pamiętajmy jednak, że złoto to nie ropa i wydobyty już metal wciąż jest dostępny, dla jubilerów, banków centralnych, inwestorów czy przemysłu. Kwestią ceny pozostaje, w czyich rękach wydobyte już złoto się znajdzie. Skoro tak, czy skala wydobycia ma dla niej znaczenie i czy faktycznie możliwe jest wyczerpanie złóż za 15-20 lat? Czy stoimy u progu ery niedoboru złota? Przyglądamy się twardym danym o rezerwach, zasobach, zjawisku szczytu wydobycia oraz przyszłości recyklingu.
Na początku powiedzmy sobie jasno, że ilość wydobywanego złota jest raczej nieistotna z punktu widzenia całkowitej dostępności metalu i samej jej ceny. Odnosi się do koncepcji wysokiego współczynnika „zapas do przepływu” (z ang. stock to flow). Uzyskuje się go, dzieląc obecną dostępność złota na rynku przez roczny wskaźnik jego produkcji.
Czarne złoto i złoto prawdziwe
W przypadku złota roczna produkcja kopalń stanowi zaledwie ułamek (ok. 1,6 proc.) całego dotychczas wydobytego i zgromadzonego kruszcu. W 2025 r. produkcja złota było nieco wyższa (+1% rdr) i osiągając poziom 3672 ton złota była rekordowa od czasu zbierania danych przez Światową Radę Złota (WGC). Tymczasem według jej najlepszych dostępnych szacunków (stan na koniec 2025 r.), w całej historii wydobyto około 219 890 ton złota, z czego dwie trzecie miało miejsce po 1950 r.
Jak widać współczynnik, o którym mowa był w 2025 r. na poziomie 60 (bywał i na wyższym przy mniejszej produkcji), co oznacza, że przy obecnym „rekordowym” tempie produkcji potrzebowalibyśmy aż 60 lat, aby podwoić obecne światowe zasoby złota. Dla porównania, większość surowców ma ten współczynnik bliski 1. lub mniejszy, co oznacza, że roczna produkcja jest równa całkowitym zapasom – to czyni je podatnymi na ogromne wahania cen przy nagłych zmianach podaży. Ze złotem jest inaczej.
Złoto jest cenne nie dlatego, że jest go mało, ale dlatego, że jego podaż na rynku jest tak przewidywalna i mała w stosunku do tego, co już posiadamy. O wyjątkowości kruszcu decyduje jego względna stałość: fakt, że nowa produkcja stanowi zaledwie ułamek historycznego wydobycia. Tej stabilności, wykuwanej przez stulecia, nie da się zmanipulować ani zmienić – i to właśnie w niej ludzkość odnajdują rzadko spotykane dziś zaufanie i zastosowanie, w jubilerstwie, inwestycjach, polityce monetarnej czy przemyśle.
Zrozumieć złoto – nowy cykl artykułów
Rozpoczynamy serię publikacji przybliżających rolę, historię oraz mechanizmy rządzące rynkiem tego wyjątkowego kruszcu. Przyjrzymy się złotu z wielu perspektyw, od decyzji inwestycyjnych, przez światowe zasoby, historię polskiego złota, po zakupy kruszcu przez banki centralne.
Największy popyt na złoto
Jak pokazują dane WGC, największą część światowego wydobycia wykorzystuje obecnie branża jubilerska, pochłaniająca ponad 44% (ponad 97,65 tys. ton). Na drugim miejscu pod tym względem są inwestorzy prywatni (złote monety i sztabki), posiadający 23,2% wydobytego metalu (ok. 51 tys. ton).
Trzecimi zasobami złota będącego w obiegu mogą pochwalić się banki centralne, przechowujące około 17,6% (ok. 38,6 tys. ton) dotychczas wydobytego złota jako gwarancję stabilności rezerw walutowych. Czwarta i ostatnia kategoria to popyt ze strony zaawansowanego przemysłu oraz nowych technologii (ok. 15%), gdzie doskonałe właściwości fizykochemiczne złota wykorzystywane są np. do masowej produkcji elektroniki.
Szczyt wydobycia złota przed nami
Analitycy branży wydobywczej ostrzegają przed pogłębiającym się problemem zbliżającego się „Peak Gold” czyli szczytu wydobycia - momentu, gdy globalna produkcja osiąga swoje historyczne maksimum i nieuchronnie wchodzi w powolny schyłek. Na razie udaje się produkować coraz więcej i prognozy na 2026 r. także mówią o umiarkowanym wzroście. Jednak już od połowy poprzedniej dekady sumaryczna produkcja z kopalń znajduje się w wyraźnej stagnacji.
Wiele z najbardziej zasobnych historycznie kopalń zanotowało wręcz drastyczne spadki, a nowe odkrycia znacząco wyhamowały i np. w latach 2023–2024 nie odnotowano żadnego odkrycia dużego złoża (powyżej 50 mln uncji), co było normą w ubiegłym wieku. Wielkie spółki wydobywcze zdecydowanie wolą bezpiecznie i przewidywalnie optymalizować działające kopalnie niż ponosić ryzyko na nieznanym terenie, tym bardziej że systematycznie wzrastają koszty samego pozyskiwania kruszcu.
Stąd też często w prognozach pojawia się horyzont 15-20 lat, po którym, przy utrzymaniu obecnego tempa wydobycia, znane rezerwy mogą zostać wyczerpane. Należy jednak pamiętać, że to bardzo „ruchomy horyzont”. W historii górnictwa prognozowany termin wyczerpania złota był wielokrotnie przesuwany dzięki nowym odkryciom i postępowi technologicznemu i coraz wyższej cenie samego złota.
Prognozowany czas do wyczerpania się rezerw opiera się na
szacunkach konsultingowej firmy Metals Focus oraz amerykańskiej agencji rządowej
US Geological Survey. Według pierwszej
rezerwy złota, które można ekonomicznie wydobyć w warunkach obowiązujących w
2025, wynosiły na koniec 54,77 tys. ton. Z kolei dane US Geological Survey
szacują takie rezerwy na około 64 tys. ton.
Definicja ekonomicznych „rezerw” ulega jednak ciągłym zmiano.
Zasobach, które oznaczają całkowity potencjał geologiczny, wymagający dalszych badań lub wyższych cen do rentownej eksploatacji, według danych Metals Focus wynosiły na koniec poprzedniego roku 132,11 tys. ton. Ponadto według badaczy istnieje potężny naukowy potencjał na pozyskanie kruszcu ukrytego chociażby na dnie oceanicznym lub pod najgrubszymi lodowcami Antarktydy, a może nawet na Księżycu.
Czy kiedyś zabraknie nam złota?
Biorąc to wszytko pod uwagę, eksperci Światowej Rady Złota odpowiadają, że mało prawdopodobne, aby ludzkości zabrakło kiedykolwiek złota. Po pierwsze złoto nigdy nie zniknie w sensie fizycznym. Ten wyjątkowy pierwiastek naturalnie się nie rozkłada i poddaje się nieskończonemu procesowi bezpiecznego odzysku. Olbrzymią rolę zaczyna tym samym odgrywać potężny rynek zaawansowanego recyklingu (obejmujący m.in. skomplikowane elektrośmieci oraz używaną biżuterię), który bez problemu buforuje niedobory rynkowe.
Po drugie wraz z dalszymi wzrostami ceny metali, dynamiczną rozbudową robotyki w kopalniach, zmianami w prawie, jak np. te w Argentynie, które umożliwiają eksplorowanie lodowców, czy wdrażaniem analiz potężnych zbiorów danych dzięki sztucznej inteligencji (lepsze modelowanie geologiczne), dotychczas zupełnie nieopłacalne pokłady naturalnie uzyskają pełnoprawną rangę zyskownych rezerw operacyjnych.
Podsumowując, chociaż istnieje niewielkie prawdopodobieństwo, że zabraknie nam „łatwego” i „taniego” złota do wydobycia, to jeśli nawet wszelkie odkrycia zostaną wstrzymane, postęp technologiczny i wystarczająco wysoka cena mogą sprawić, że złoto będzie wydobywane z dotychczas niedostępnych źródeł, albo odzyskiwane na większą skalę w procesie coraz bardziej zaawansowanego recyklingu.
