Połowa listopada za nami, a na giełdach dzieje się tyle, że podręczniki do psychologii inwestowania można by pisać na nowo. Gdy na początku miesiąca czytaliśmy listopadowe typy w „Portfelu Gwiazd” Bankier.pl, część ekspertów szukała okazji po październikowej przecenie, a inni postanowili wskoczyć na grzbiet rozpędzonych trendów. Sprawdzam więc dlaczego owczy pęd bywa na giełdzie gorszym doradcą niż zły humor przed sesją.


Przyjrzyjmy się najpierw surowym liczbom z parkietów, bo te – jak zwykle – nie biorą jeńców. Warszawska giełda w pierwszej połowie listopada postanowiła zagrać na nosie pesymistom. Główny indeks WIG20 w połowie miesiąca wyznaczył nowe historyczne maksimum, przebijając barierę 4321 pkt, co oznacza około 3,3-procentowy wzrost względem końca października. To bolesna wiadomość dla Piotra Kuczyńskiego, który na listopad otworzył m.in. krótką pozycję na WIG20, obawiając się, że GPW podda się globalnemu schłodzeniu.
Na krajowym podwórku w świetnym humorze może być za to dr Kamil Gemra, który bez zmian pozostawił w portfelu Allegro. Po imponującym październiku (+17,6%) gigant e-commerce nie zwalnia tempa – w połowie listopada kurs wystrzelił o kolejne kilkanaście procent w zaledwie osiem sesji, meldując się w okolicy 68,00 zł, czyli najwyżej od września 2021 r.
Zupełnie inny nastrój panuje wokół XTB, na które postawili zarówno Sobiesław Kozłowski, jak i Albert Rokicki. Na kursie doszło do prawdziwego trzęsienia ziemi – po informacjach o interwencji KNF na rynku kontraktów CFD kurs runął o 21,3 proc. w ciągu dwóch kolejnych dni.
Złudzenie bezpieczeństwa w tłumie, czyli pułapka zachowań stadnych
Wróćmy jednak do sedna dzisiejszej lekcji o psychologii inwestowania. W zestawieniu na listopad jak na dłoni widać dwa mechanizmy, które od dekad czyszczą rachunki inwestorów indywidualnych: zachowania stadne oraz pogoń za trendem. Na czym polega ta pułapka? Ludzki mózg jest ewolucyjnie zaprogramowany do szukania bezpieczeństwa w grupie. Jeśli wszyscy biegną w jednym kierunku i krzyczą, że za rogiem rozdają darmowe obiady, nasz instynkt podpowiada: „biegnij z nimi, inaczej zostaniesz z tyłu!”. Na giełdzie ten pierwotny odruch zamienia się w FOMO (strach przed przegapieniem okazji) oraz bezrefleksyjne założenie, że skoro wykres od miesięcy pnie się w górę, to będzie rósł w nieskończoność.
W listopadowym „Portfelu Gwiazd” podręcznikowy przykład takiego podejścia dał Michał Masłowski, włączając do zestawienia akcje spółki IMS i uzasadniając to bez ogródek: „podłączam się do trendu”, bo kurs rośnie od dłuższego czasu i widać powrót pozytywnego sentymentu. Problem w tym, że gdy o trendzie zaczyna mówić cały rynek, paliwo do dalszych wzrostów często jest już na wyczerpaniu.
Kurs IMS zyskał niemal 14 proc. w wrześniu i ponad 22 proc. w październiku. Listopad, który zmierza ku końcowi wcale nie wygląda, źle bo daje około 8-proc. stopę zwrotu, ale dynamika słabnie. Pociąg zaczął zwalniać dokładnie w momencie, gdy wsiadali kolejni pasażerowie.
Gdy analiza przykrywa pogoń za wykresem
Czy w pułapkę pogoni za trendem wpadają wyłącznie ci, którzy otwarcie przyznają się do gry z impetem? Bynajmniej! Często mechanizm ten ubiera garnitur analizy fundamentalnej. Spójrzmy na listopadowy portfel Jarosława Grzywińskiego, który w całości postawił na spółki związane z logistyką surowców energetycznych: Frontline, Dorian LPG oraz Tsakos Uzasadnienie brzmiało niezwykle przekonująco – droga logistyka, napięcia na Bliskim Wschodzie, bezpieczeństwo energetyczne i stawki przewozowe na poziomach, które jeszcze dwa lata temu uznano by za anomalię.
Sęk w tym, że sektor spółek wynajmujących tankowce ma za sobą gigantyczną falę wzrostową, a inwestorzy masowo zdążyli już uwierzyć w narrację o wiecznym eldorado na morzach. Gdy tylko pojawiły się pierwsze rysy na tym idealnym obrazku, rynek szybko zrealizował zyski. Efekt? Akcje Frontline, które kończyły październik na poziomie 56,90 USD, zanurkowały w okolice 45,40 USD (spadek o 20 proc.!).
Niewiele lepiej poradził sobie Dorian LPG, który zjechał z 54 USD na koniec października do równych 45,00 USD (około 14 proc. pod kreską, choć wypłacił w tym czasie 2,7 proc. dywidendy). To dowód na to, że im bardziej oczywista i powszechna staje się rynkowa opowieść o „pewnym zysku”, tym bliżej jesteśmy momentu, w którym tłum sam sobie zablokuje drzwi wyjściowe.
Kontrarianie też dostają lekcję pokory
Żeby jednak nie było tak jednostronnie – w połowie listopada lekko nie mają również ci uczestnicy zabawy, którzy poszli pod prąd i postanowili łapać „spadające noże” po październikowej wyprzedaży. Jarosław Fuchs utrzymał portfel kryptowalutowy z 40-procentowym udziałem Bitcoina, licząc na „potencjał odrabiania strat”. Tymczasem BTC, zamiast odbijać, stracił kolejne kilkanaście procent od początku miesiąca, osuwając się w okolice 65 tys. USD przy potężnych odpływach kapitału z amerykańskich funduszy ETF.
Równie bolesną lekcję odbiera Albert Rokicki na akcjach Intela – po historycznym, niemal 29-procentowym tąpnięciu na koniec października kurs nie tylko nie zawrócił, ale zszedł z 65,76 USD do 55,17 USD (-16 proc.). Z kolei Komitet Bankier.pl, który zamienił obligacje na złoto i srebro po ich październikowej korekcie, obserwuje na razie dalsze męczenie kruszców pod presją silnego dolara – złoto spadło już poniżej 3800 USD za uncję, a srebro straciło wsparcie na poziomie 50 USD/oz. i dotarło w rejon 45 USD/oz. czyli oddało od początku miesiąca blisko 7 proc. przy blisko 3 proc. straty na złocie.
Jak nie dać się porwać giełdowemu stadu?
Co z tej listopadowej układanki powinien wynieść każdy z nas, by nie zostać ostatnim gaszącym światło na szczycie hossy? Przede wszystkim warto wprowadzić do swojego warsztatu trzy proste bezpieczniki. Po pierwsze test czystego wykresu. Zanim kupisz aktywo, które od miesięcy bije rekordy, zadaj sobie pytanie: czy kupiłbym tę spółkę dzisiaj, gdyby jej kurs przez ostatnie pół roku stał w miejscu? Jeśli jedynym argumentem jest to, że „wszyscy na tym zarabiają”, kieruje Tobą stado, a nie analiza.
Po drugie jeśli przegapiłeś pierwszą falę wzrostów, nie goń ceny na pionowych zielonych świecach pod wpływem nagłówków o rekordach. Zdrowy trend zawsze daje szansę wejścia na korekcie – a jeśli nie daje, to znaczy, że to nie był pociąg dla Ciebie. To prosty zakaz wskakiwania do pionowej windy na kursie.
Po trzecie pamiętaj o katapulcie przy grze z trendem. Jeśli świadomie decydujesz się podłączyć pod rynkowy impet, musisz mieć z góry ustalone zlecenie obronne (stop loss). W strategii podążania za trendem największym grzechem jest zamiana krótkoterminowego zakładu o kontynuację ruchu w wieloletnią „inwestycję długoterminową”, gdy trend nagle zawraca.
Jak widać po listopadzie, giełda po raz kolejny przypomina, że nie nagradza ani za ślepe bieganie za tłumem, ani za bezkrytyczne łapanie wszystkiego, co spada. Wygrywają ci, którzy przed kliknięciem „kup” wiedzą nie tylko dlaczego wchodzą na pokład, ale też po czym poznają, że pora wysiąść.
































































