Podczas dwudniowej wizyty w Polsce Roberta Metsola, przewodnicząca Parlamentu Europejskiego (PE), pośród spotkań i dwustronnych rozmów odebrała też Nagrodę Orła Jana Karskiego. Uczyniła to w imieniu PE, który jako instytucja został uhonorowany za jednoczenie Europy i formowanie rzeczywistości europejskiej w imię wspólnej i lepszej przyszłości. Uroczystość miała miejsce w Teatrze Polskim im. Arnolda Szyfmana w Warszawie, w piątek 6 listopada.
Partnerem publikacji jest Parlament Europejski
Nagroda Orła Jana Karskiego została ustanowiona 5 maja 2000 r. Stało się to dwa miesiące przed śmiercią prof. Jana Karskiego (1914–2000), legendarnego kuriera wojennego Rządu RP na uchodźstwie, świadka Zagłady i Sprawiedliwego wśród Narodów Świata. Jan Karski wyraził wolę, by nagroda ta była przyznawana tym rodakom, którzy „godnie nad Polską potrafią się zafrasować”, a także cudzoziemcom, którzy „nie będąc Polakami, dobrze Polsce życzą”.
Dla dobra wspólnego
Nagroda, uosabiana w statuetce Orła, ma charakter honorowy, a nie finansowy – jej istotą jest uhonorowanie odwagi w działaniach na rzecz dobra wspólnego. Jest przyznawana przez Kapitułę Nagrody Orła Jana Karskiego, w skład której wchodzą m.in. osoby, które tę nagrodę dotąd otrzymały. Wśród laureatów są m.in. Jacek Kuroń, Marek Edelman, Szymon Peres, Steven Spielberg, Tadeusz Mazowiecki, Adam Michnik, Paweł Adamowicz, Ronald S. Lauder – przewodniczący Światowego Kongresu Żydów. W 2026 r., obok Parlamentu Europejskiego, Nagrodę Orła Jana Karskiego otrzymał też abp Wojciech Polak, prymas Polski, za realizowanie wizji Kościoła otwartego na wyzwania współczesności, tolerancyjnego, „wolnego od pychy”.
Laudacja bohatera
W imieniu organizatorów nagrody laudację pod adresem PE, przygotowaną przez Waldemara Piaseckiego, wygłosił Andrzej Poczobut – bohaterski działacz Związku Polaków na Białorusi, który był więźniem politycznym na Białorusi w latach 2021–2026. W swoim wystąpieniu A. Poczobut krótko nakreślił wizję zjednoczonej Europy według Jana Karskiego. Wspomniał, że obserwując bezradność zachodnich mocarstw wobec tragedii II wojny światowej oraz kierowanie się przez nie swoistymi egoizmami narodowymi, doszedł on do wniosku, że klasyczna koncepcja suwerenności państw z XIX w. rodzi wojny i znieczulicę na krzywdę ludzką.
J. Karski, jako wieloletni profesor stosunków międzynarodowych na Georgetown University w USA, stał się zwolennikiem silnych organizacji ponadnarodowych, m.in. ONZ czy rozwijających się ponadpaństwowych struktur na kontynencie europejskim. Był przekonany, że dobrowolne przekazanie części uprawnień państwowych wspólnocie międzynarodowej ochroni mniejsze narody przed agresją większych i silniejszych krajów. „Krajowe egoizmy” uważał za główne źródło ślepoty politycznej, która w latach 1939–1945 doprowadziła do katastrofy wojennej, historycznie bezprecedensowej. Dla Karskiego prawdziwy patriotyzm oznaczał bowiem odpowiedzialność za drugiego człowieka i otwartość na świat, a nie izolację czy stawianie własnego narodu ponad prawami uniwersalnymi.
Wspólnota europejska powinna – konkludował A. Poczobut – brać odpowiedzialność za cały kontynent, a zwłaszcza za państwa zagrożone. W tym kontekście wskazał na Ukrainę, która już piąty rok zmaga się z rosyjską inwazją, ale doświadcza też wsparcia ze strony krajów UE i NATO. Przywołał też postać Simone Veil, więźniarki numer 78651 w obozie koncentracyjnym Auschwitz i pierwszej przewodniczącej PE, która podkreślała, że „neutralność pomaga tylko złu, a nigdy dobru”. Podziękował PE za obronę praw i wolności Polaków na Białorusi i wskazał, że instytucja ta wielokrotnie stawała w obronie wolności, praw człowieka i fundamentalnych wartości demokratycznych, tak bliskich Janowi Karskiemu.
Wszystkie części składowe wizji europejskiej Karskiego bez trudu dostrzegamy w działalności Parlamentu Europejskiego – podkreślił Andrzej Poczobut.
Urzeczywistnianie wizji Kuriera z Warszawy
Z kolei Roberta Metsola, przyjmując nagrodę w imieniu PE, w swoim poruszającym przemówieniu podkreśliła, że w XXI w. Parlament Europejski z dumą niesie wizję Jana Karskiego – wizję Europy opartej na pokoju, demokracji oraz niezłomnej walce z antysemityzmem. Karskiego nazwała prawdziwym patriotą, który „na rzecz niepodległości Polski i duszy Europy poświęcił całą swoją pracę”. Odwołując się do Karskiego, podkreśliła, że aby odwaga i dobro triumfowały nad lękiem i tyranią, trzeba „trzymać się naszych wartości” i solidarnie pomagać sobie nawzajem, zwłaszcza w najtrudniejszych czasach. Zapowiedziała, że PE nie ustanie w pracy nad tym, by „europejskie marzenie stało się rzeczywistością, w której każdy głos jest słyszany”.
- Odnosząc się do współczesnych problemów trapiących Stary Kontynent, R. Metsola potępiła współczesne przejawy nienawiści, tak dotkliwe dla Europejczyków. Zaznaczyła, że antysemityzm to „odwieczne zło”, które niestety znów pojawia się na ulicach, kampusach, w internecie. W takim kontekście przypomniała, że Unia Europejska powstała na zgliszczach Holokaustu, a jej tworzeniu towarzyszyła silna determinacja, by nigdy już więcej pożoga wojenna nie wkroczyła do Europy. PE nie zrezygnuje z walki z antysemityzmem i zawsze będzie wspierał zmagania z dyskryminacją rasową – zadeklarowała R. Metsola.
Programowi przyznania PE Nagrody Orła Jana Karskiego towarzyszyła zapowiedź bliskiej publikacji trzeciego tomu biografii „Jan Karski. Jedno życie” autorstwa Waldemara Piaseckiego. Oprawę artystyczną uroczystości zapewnił kwartet smyczkowy Orkiestry Rafała Jackiewicza. Całą uroczystość prowadził aktor Andrzej Seweryn.
Partnerem publikacji jest Parlament Europejski
