Oczywiście cesja ma zastosowanie nie tylko w stosunku ubezpieczeniowym. Cesja to przeniesienie praw własności, a także praw do roszczeń (cesja należności), na inny podmiot gospodarczy. Przenoszący prawo nazywa się cedującym, a nabywający prawo cesjobiorcą. Cesja bywa też formą sprzedaży czy raczej przelewu wierzytelności, umowa, przez którą wierzyciel przenosi swoją wierzytelność na inną osobę; przedmiotem cesji może być każda wierzytelność, o ile nie sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu lub właściwości zobowiązania. Nie wdając się w szersze rozważania na temat cesji w innych konfiguracjach, zatrzymam się na jej znaczeniu wyłącznie w kontekście umowy ubezpieczenia.
Zgodnie z treścią art. 805. § 1.kodeksu cywilnego Przez umowę ubezpieczenia zakład ubezpieczeń zobowiązuje się spełnić określone świadczenie w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku, a ubezpieczający zobowiązuje się zapłacić składkę. § 2. Świadczenie zakładu ubezpieczeń polega w szczególności na zapłacie:
1) przy ubezpieczeniu majątkowym - określonego odszkodowania za szkodę powstałą wskutek przewidzianego w umowie wypadku;
2) przy ubezpieczeniu osobowym - umówionej sumy pieniężnej, renty lub innego świadczenia w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku w życiu osoby ubezpieczonej.
W stosunku ubezpieczenia występują następujące podmioty: zakład ubezpieczeń, ubezpieczający, ubezpieczony oraz uposażony w przypadku umów ubezpieczenia na życie.
Najogólniej, ubezpieczającym jest osoba fizyczna lub prawna, zawierająca umowę ubezpieczenia i zobowiązana do opłacenia składki. Zakład ubezpieczeń to zakład świadczący usługi ubezpieczeniowe działający w formie spółki akcyjnej lub towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych (ubezpieczyciel). Ubezpieczony – osoba fizyczna, której życia i zdrowia dotyczy umowa ubezpieczenia (w ubezpieczeniu na życie) albo osoba fizyczna, prawna lub jednostka nie posiadająca osobowości prawnej, na rzecz której została zawarta umowa ubezpieczenia albo przedsiębiorca, którego interes majątkowy został ubezpieczony. Uposażonym jest podmiot, który jest uprawniony do otrzymania świadczenia na wypadek śmierci ubezpieczonego.
Gdy umowę ubezpieczenia potraktujemy jako stosunek zobowiązaniowy, wówczas wierzycielem ubezpieczającego w zakresie składki ubezpieczeniowej jest zakład ubezpieczeń. Z tytułu udzielonej ochrony ubezpieczeniowej zakład ma prawo oczekiwać, iż ubezpieczający wywiąże się terminowo z zapłaty składki w wysokości wynikającej z umowy ubezpieczenia, zaś ubezpieczyciel wypłaci należną sumę ubezpieczenia, gdy zajdzie zdarzenie ubezpieczeniowe przewidziane umową. Dłużnikami zakładu w tym przypadku, w zależności od rodzaju umowy, są: ubezpieczający, ubezpieczony bądź uposażony (uposażeni).
Co do zasady, wierzyciel ma prawo bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność z umowy ubezpieczenia na osobę trzecią (przelew wierzytelności). Na przeszkodzie temu stać mogą zastrzeżenia umowne (np. wymagana jest zgoda ubezpieczyciela). Umowa przelewu wierzytelności jest zawierana pomiędzy wierzycielem a osobą trzecią. By mogła być skuteczna, wymaga powiadomienia dłużnika, którym w takim przypadku będzie zakład ubezpieczeń.
Wierzycielowi przysługuje uprawnienie w postaci możliwości przelania na osobę trzecią jedynie wierzytelności jemu przysługującej (w całości lub w części). Oznacza to, że ubezpieczony nie może przelać wierzytelności przysługującej ani ubezpieczającemu, ani uposażonemu, zaś ubezpieczający nie może przelać wierzytelności przysługującej ubezpieczonemu. Wraz z przejściem wierzytelności, osoba trzecia przejmuje uprawnienia kształtujące, co w przypadku umowy ubezpieczenia oznacza m.in. możliwość zmiany lub wypowiedzenia umowy ubezpieczenia.
Istnieje możliwość przejęcia długu, który w stosunku ubezpieczenia oznacza, iż osoba trzecia wstąpi na miejsce dłużnika. Taka umowa zawierana jest pomiędzy dłużnikiem a osobą trzecią i w rozpatrywanej sytuacji zawsze wymaga zgody wierzyciela, którym jest zakład ubezpieczeń. Może ona być wyrażona zarówno przed zawarciem umowy przejęcia długu, jak również w terminie późniejszym. Analogicznie sytuacja przedstawia się, gdy chodzi o przelew wierzytelności. Dłużnik może w części lub w całości przenieść dług na osobę trzecią. Każda umowa tego rodzaju powinna być zawarta w formie pisemnej pod rygorem nieważności.
Przelew praw i obowiązków z umowy ubezpieczenia
Cedent, czyli osoba zrzekająca się praw właściciela polisy i przenosząca je na inną osobę (cesjonariusza) może przenieść na osobę trzecią przysługujące mu prawa bez uprzedniego zawiadomienia zakładu ubezpieczeń oraz bez uzyskania jego zgody, jednakże powiadamiając ubezpieczyciela. W braku takiego działania, zakład ubezpieczeń może wypłacić ewentualne świadczenie – odszkodowanie dotychczasowemu wierzycielowi. Obowiązuje reguła, wedle której do przeniesienia na osobę trzecią ciążących na cedencie obowiązków, konieczne jest uzyskanie zgody ubezpieczyciela. Taki wymóg często jest poparty odpowiednimi sformułowaniami ogólnych warunków ubezpieczenia i ma ten skutek, że:
- cedent nie ma możliwości skutecznego przeniesienia swoich praw na osobę trzecią bez zgody ubezpieczyciela, za wyjątkiem sytuacji, gdy cedentem jest uposażony,
- do przeniesienia na osobę trzecią ciążących na cedencie obowiązków konieczna jest zgoda zakładu ubezpieczeń,
- w razie zapisu w ogólnych warunkach umowy ubezpieczenia, iż ubezpieczający, ubezpieczony lub uposażony nie mogą przenieść praw i obowiązków wynikających z umowy ubezpieczenia na osoby trzecie – cedent nie ma możliwości przeniesienia na osobę trzecią przysługujących mu praw; konieczna jest zgoda zakładu ubezpieczeń;
- gdy owu zawierają zapis, że ubezpieczającemu przysługuje prawo przeniesienia praw z umowy ubezpieczenia, zakład ponosi wobec osoby, na rzecz której dokonano przeniesienia praw odpowiedzialność tylko wówczas, gdy przeniesienie zostało potwierdzone przez zarząd towarzystwa – cedent będący ubezpieczającym bądź uposażonym może przenieść na osobę trzecią przysługujące mu prawa pod warunkiem, że powiadomi o tym zakład ubezpieczeń albo gdy
- cedent jest ubezpieczającym, może przenieść na osobę trzecią swoje prawa bez wcześniejszego powiadamiania ubezpieczyciela i jego zgody, jednak powinien uzyskać potwierdzenie zarządu towarzystwa pod rygorem bezskuteczności przeniesienia praw.
W razie dokonania cesji praw z polisy, gdy ubezpieczający i ubezpieczony to te same osoby i nie nastąpiła zmiana uposażonego (uposażonych), wszystkie świadczenia są wypłacane osobie trzeciej, za wyjątkiem świadczenia z tytułu śmierci osoby ubezpieczonej. Gdy uposażonym wraz z cesją została osoba trzecia, wszystkie świadczenia z polisy właśnie jej przysługują. Gdy w umowie ubezpieczenia ubezpieczający i ubezpieczony to różne osoby, zaś cesji dokonał ubezpieczony i gdy nie nastąpiła zmiana uposażonych, świadczenia za wyjątkiem świadczenia z tytułu śmierci będą wypłacone osobie trzeciej.
Gdy jednocześnie doszło do zmiany uposażonych i uposażonym jest osoba trzecia, uprawniona z tytułu wierzytelności, na rzecz której przelano wierzytelność – wszystkie świadczenia z umowy ubezpieczenia przysługują tej osobie, z wyłączeniem kwot przypadających ubezpieczającemu (wartość odstąpienia). W razie gdy ubezpieczający nie jest ubezpieczonym i ma miejsce cesja dokonana przez ubezpieczającego wszystkich jego praw na osobę trzecią, tej osobie przysługuje wartość odstąpienia, za wyjątkiem umów, które przewidują wypłatę WO ubezpieczonemu.
Wykorzystano materiały CU Polska
Sławomir Dąblewski
Źródło:
