Spółki

Spółki

Spółki osobowe

Spółka jawna

W spółce jawnej występuje daleko idąca i bardzo rygorystyczna odpowiedzialność wspólników za zobowiązania spółki. Każdy z nich odpowiada całym swoim majątkiem, bezpośrednio i w sposób nieograniczony, to znaczy za każdą sumę długu, solidarnie ze spółką oraz pozostałymi wspólnikami.

Spółka jawna odgrywała dotychczas marginalną rolę w gospodarce polskiej. Przyczyn tego stanu rzeczy należy upatrywać w nadmiernym upodobnieniu jej do spółki cywilnej, do czego doszło w wyniku wejścia w życie w 1965 roku kc (przepisy kc, regulujące spółkę cywilną, nadały jej wiele cech spółki jawnej). Przy zbliżonych uregulowaniach obu rodzajów spółek, spółka cywilna zazwyczaj lepiej odpowiadała interesom wspólników jako konstrukcja mniej sformalizowana (m.in. nie wymagała wpisu do rejestru).

Przepisy ksh, odnoszące się do spółki jawnej, zwiększają jej atrakcyjność, a tym samym mogą przyczynić się do nadania jej większego znaczenia gospodarczego. Zmiany w stosunku do przepisów kh są wprawdzie nieliczne, ale bardzo istotne, pogłębiające różnice pomiędzy spółką cywilną a spółką jawną. Polegają one na:

* rezygnacji z ”prowadzenia przedsiębiorstwa większych rozmiarów” jako konstytutywnej cechy spółki jawnej,

* przyjęciu subsydiarnej odpowiedzialności wspólników,

* rozszerzeniu zakresu autonomii woli stron (dopuszczenie możliwości zmiany postanowień umowy spółki większością głosów, jeśli umowa spółki tak stanowi),

* umocnieniu podmiotowości prawnej spółki jawnej,

* odformalizowaniu przepisu dotyczącego firmy spółki jawnej (brak wymogu ujawnienia imienia wspólnika).

Spółka jawna jest spółką osobową, która prowadzi przedsiębiorstwo pod własną firmą, a nie jest inną spółką handlową (kodeksowa definicja określa zatem jej istotę przez negację).

Majątek spółki stanowi wszelkie mienie wniesione jako wkład lub nabyte przez spółkę w czasie jej istnienia. Spółka może wprawdzie istnieć bez odrębnego majatku, jednak z reguły umowa przewiduje wniesienie wkładu przez wszystkich lub niektórych wspólników.

Według ksh, umowa spółki powinna być zawarta na piśmie pod rygorem nieważności. W kh forma pisemna jest wymagana dla celów dowodowych. Zaostrzenie rygoru co do formy ma na celu zwiększenie bezpieczeństwa obrotu gospodarczego.

Spółka jawna podlega wpisowi do rejestru (z tą chwilą rozpoczyna swój byt prawny). Prawo i obowiązek jej zgłoszenia ma każdy wspólnik. Zgodnie z ksp, sąd nie bada, czy spółka jawna, zgłoszona do rejestru, ”prowadzi przedsiebiorstwo większych rozmiarów”. Ksp zawiera wprawdzie definicję terminu ”przedsiębiorstwo większych rozmiarów”, ale ma ona wyłącznie na celu przekształcanie dużych spółek cywilnych w spółki jawne (spółka cywilna prowadząca przedsiębiorstwo większych rozmiarów, z chwilą wpisu do rejestru staje się spółką jawną).

Spółka jawna nie jest osobą prawną, ponieważ brak wyraźnego przepisu przyznającego jej osobowość prawną. W ksh podmiotowość prawna tej spółki została jednak umocniona poprzez przyznanie jej prawa nabywania własności nieruchomości i innych prawa rzeczowych. Spółka jawna może również zaciągać zobowiązania i być stroną w procesie.

Stosunki wewnętrzne spółki jawnej (prowadzenie jej spraw, relacje między wspólnikami) reguluje umowa. Ustalając treść tej umowy, wspólnicy mają w zasadzie nieograniczoną swobodę. W umowie nie mogą jedynie powierzyć prowadzenia spraw spółki osobom trzecim z wyłączeniem wspólników ani ograniczyć praw wspólnika do osobistego zasięgania wiadomości o stanie majątku spółki oraz przeglądania ksiąg i dokumentów spółki.

Każdy ze wspólników ma prawo i obowiązek prowadzenia spraw spółki. Można je (wszystkie lub niektóre) powierzyć jednemu lub kilku wspólnikom. Istnieje możliwość dowolnej konfiguracji ich zadań (mogą np. prowadzić sprawy administracyjne, podatkowe lub wszystkie).

Wspólnik może więc samodzielnie podejmować decyzje, ale tylko w granicach zwykłych czynności spółki. Jeżeli w sprawach nie przekraczających zwykłych czynności spółki wymagana jest uchwała wspólników, konieczna jest jednomyślność tych, którzy mającą prawo prowadzenia jej spraw. W sprawach przekraczających zakres zwykłych czynności wymagana jest natomiast zgoda wszystkich, w tym także wspólników wyłączonych od prowadzenia spraw spółki. Za prowadzenie spraw spółki wspólnik nie otrzymuje wynagrodzenia.

Wspólnik prowadzący sprawy  spółki może być tego prawa pozbawiony tylko z ważnych powodów - wyrokiem sądowym. W tym celu pozostali wspólnicy, wszyscy lub niektórzy, muszą wystąpić przeciwko niemu z powództwem. Uchwała wspólników w tym przypadku nie wystarcza, a odmienne postanowienia umowy, które by im takie prawo przyznawały, są bezskuteczne.

Solidarna i nieograniczona odpowiedzialność wspólników sprawia, że wierzyciel może dochodzić swojego roszczenia zarówno od spółki, jak i od któregokolwiek ze wspólników, według swego wyboru. Wierzyciel może również prowadzić egzekucję z majątku wspólnika w przypadku, gdy egzekucja z majątku spółki okaże sie bezskuteczna (subsydiarna odpowiedzialność wspólnika). Kto przystępuje do spółki już istniejącej, odpowiada za zobowiązania powstałe przed jego przystąpieniem. Zawarcie umowy spółki jawnej z przedsiębiorcą jednoosobowym powoduje odpowiedzialność za zobowiązania powstałe przy prowadzeniu tego przedsiębiorstwa przed dniem utworzenia spółki. Odpowiedzialość nie może być ograniczona w umowie.

Spółka ulega rozwiązaniu w przypadkach przewidzianych w ustawie. W razie rozwiązania spółki zakończenie jej spraw następuje w drodze likwidacji. Odbywa się ona w trybie i według zasad ustalonych w ksh, chyba że wspólnicy umówili się inaczej - obowiązują wtedy ustalenia umowne.

SPÓŁKA KOMANDYTOWO-AKCYJNA

Za kilka miesięcy przy nazwach niektórych firm mogą zacząć pojawiać się trzy litery - S.K.A. Będzie to oznaczać, że przedsiębiorstwa te są spółkami komandytowo-akcyjnymi. Na temat tego nowego skrótu przeprowadzono dosyć długą dyskusję podczas posiedzenia sejmowej Komisji Nadzwyczajnej ds. Poseł Jacek Szczot przypomniał m.in.,że rząd proponował skrót - Sp.k.a, mający podobną formę, co używany powszechnie już od wielu lat skrót Sp. z o.o., oznaczający spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością. Prof. Andrzej Szumański, jeden ze współautorów projektu, wyjaśnił jednak, że skrót S.K.A. jest uzasadniony. Nawiązuje bowiem do powszechnie znanego skrótu S.A., odnoszącego się spółek akcyjnych. Spółki komandytowo-akcyjne zaś będą w przyszłości często funkcjonowały na rynku obok spółek akcyjnych. Posłowie zgodzili się z tą argumentacją i ostatecznie zaakceptowali nowy skrót S.K.A.

Przepisy kh nie przewidują możliwości powoływania spółek komandytowo-akcyjnych. Będzie to zatem - wprowadzona przez ksh - nowość w naszym prawie.

Wyrażany jest pogląd, że spółki komandytowo-akcyjne będą zakładać głównie osoby prowadzące przedsiębiorstwa rodzinne, które są zainteresowane pozyskaniem kapitału przez emisję akcji, a jednocześnie pragną zachować zarząd nad firmą i nie narażać się na ryzyko utraty wypracowanego przez lata majątku poprzez wrogie przejęcie (co jest możliwe w przypadku spółki akcyjnej).

Spółka komandytowo-akcyjna to spółka osobowa mająca na celu prowadzenie przedsiębiorstwa pod własną firmą, w której wobec wierzycieli za zobowiązania spółki co najmniej jeden wspólnik odpowiada bez ograniczenia (komplementariusz), a co najmniej jeden wspólnik jest akcjonariuszem.

Kapitał zakładowy spółki komandytowo-akcyjnej powinien wynosić co najmniej 50 000 zł.

KAA9I009

Założycielami spółki są osoby podpisujące statut. Pod dokumentem tym powinni złożyć swoje podpisy co najmniej wszyscy komplementariusze. Statut spółki komandytowo-akcyjnej powinien być sporządzony w formie aktu notarialnego.

KAA9I010

Komplementariusz może wnieść wkład do spółki komandytowo-akcyjnej na kapitał zakładowy lub na inne fundusze. Wniesienie przez komplementariusza wkładu na kapitał zakładowy nie wyłącza jego nieograniczonej odpowiedzialności za zobowiązania spółki.

Każdy komplementariusz ma prawo i obowiązek prowadzenia spraw spółki. Statut może przewidywać, że tego rodzaju obowiązki powierza się jednemu lub kilku komplementariuszom.

KAA9I011

Komplementariuszowi nie przysługuje prawo do prowadzenia spraw spółki przekazanych do kompetencji walnego zgromadzenia albo rady nadzorczej.

Jeżeli liczba akcjonariuszy nie przekracza 25 osób, wtedy w spółce można powołać do życia radę nadzorczą. W przypadku, gdy akcjonariuszy jest jest więcej, ustanowienie rady nadzorczej jest obowiązkowe.

KAA9i012

Akcjonariusz jest obowiązany jedynie do świadczeń określonych w statucie spółki, nie odpowiada za jej zobowiązania i może reprezentować spółkę jedynie jako pełnomocnik. Jeżeli jednak dokona czynności prawnej w imieniu spółki, nie ujawniając swego pełnomocnictwa, wtedy odpowiada za skutki tej czynności wobec osób trzecich bez ograniczenia. Dotyczy to również przypadków reprezentowania spółki przez akcjonariusza, który nie ma umocowania albo przekroczy jego zakres.

Komplementariusz oraz akcjonariusz mają uczestniczyć w zysku spółki proporcjonalnie do wniesionych wkładów, chyba że statut stanowi inaczej.

Wypowiedzenie umowy spółki przez komplementariusza i jego wystąpienie ze spółki jest dopuszczalne, gdy zezwala na to statut. Akcjonariuszowi natomiast nie przysługuje prawo wypowiedzenia umowy spółki.

Według przepisów ksh, likwidatorami spółki komandytowo-akcyjnej mogą być komplementariusze mający prawo prowadzenia jej spraw, chyba że inne postanowienia zapisano w statucie lub uchwale walnego zgromadzenia, powziętej za zgodą wszystkich komplementariuszy.

W sprawach nieuregulowanych w dziale dotyczącym spółki komandytowo-akcyjnej do spółki tej stosuje się:

* w zakresie stosunku prawnego komplementariuszy zarówno między sobą, wobec wszystkich akcjonariuszy, jak i wobec osób trzecich, a także do wkładów tychże wspólników, z wyłączeniem wkładów na kapitał zakładowy - przepisy dotyczące spółki komandytowej,

* w pozostałych sprawach odpowiednio przepisy dotyczące spółki akcyjnej, w szczególności związane z kapitałem zakładowym, wkładami akcjonariuszy, akcjami, radą nadzorczą i walnym zgromadzeniem.

SPÓŁKA PARTNERSKA

Nowością zawartą w Kodeksie spółek handlowych są  spółki partnerskie. Obecne przepisy nie przewidują powoływania takich spółek. Wspólnicy spółki partnerskiej będą ponosili odpowiedzialność tylko za sprawy, które będą sami prowadzić. W obecnie istniejących spółkach jawnych partnerzy odpowiadają za wszystkie zobowiązania spółki. Podczas debaty sejmowej podkreślano m.in., że łącząc się w spółki partnerskie, przedstawiciele wolnych zawodów w Polsce będą mogli skuteczniej stawiać czoła narastającej konkurencji ze strony zachodnich firm prawniczych czy audytorskich.

Według ksh, spółka partnerska jest spółką osobową, utworzoną przez wspólników (partnerów) w celu wykonywania wolnego zawodu w spółce prowadzącej działalność pod własną firmą. Spółka może być zawiązana w celu wykonywania więcej niż jednego wolnego zawodu, chyba że odrębna ustawa będzie zawierała inne przepisy w tej sprawie.

Partnerami w spółce mogą być wyłącznie osoby fizyczne, uprawnione do wykonywania wolnych zawodów określonych w ksh lub w odrębnej ustawie. Przy tym odrębna ustawa może też uzależnić wykonywanie wolnego zawodu w spółce od spełnienia dodatkowych wymagań. W kodeksie wymieniono 17 następujących zawodów, których przedstawiciele będą mogli zakładać spółki partnerskie:

* adwokaci,

* aptekarze,

* architekci,

* biegli rewidenci,

* brokerzy ubezpieczeniowi,

* doradcy podatkowi,

* księgowi,

* lekarze,

* lekarze stomatolodzy,

* lekarze weterynarze,

* notariusze,

* pielęgniarki,

*  położne,

* rady prawni,

* rzecznicy patentowi,

* rzeczoznawcy majątkowi,

* tłumacze przysięgli.

Zgodnie z przepisem ksh, firma spółki partnerskiej powinna zawierać nazwisko co najmniej jednego partnera, dodatkowe oznaczenie: ”i partner” bądź ”i partnerzy” albo ”spółka partnerska” oraz określenie wolnego zawodu wykonywanego w spółce. Dopuszczalne będzie używanie w obrocie skrótu ”sp.p.”. Warto podkreślić, że firmy z jednym z wymienionych oznaczeń może używać tylko spółka partnerska.

KAA9I003

Umowa spółki partnerskiej powinna być zawarta w formie aktu notarialnego.

Zgłoszenie spółki do sądu rejestrowego powinno zawierać m.in.:

* firmę, siedzibę, adres spółki, nazwiska i imiona partnerów oraz ich adresy,

* określenie wolnego zawodu wykonywanego przez partnerów w spółce,

* przedmiot jej działalności,

* imiona i nazwiska partnerów uprawnionych do reprezentowania spółki, nie dotyczy to sytuacji, gdy umowa spółki nie przewiduje organiczeń prawa reprezentacji przez partnerów,

* imiona i nazwiska prokurentów lub osób powołanych w skład zarządu,

* nazwiska i imiona partnerów, którzy ponoszą nieograniczona odpowiedzialność za zobowiązania spółki (jeśli taka sytuacja występuje).

Do zgłoszenia spółki partnerskiej do sądu rejestrowego należy dołączyć dokumenty potwierdzające uprawnienia każdego partnera do wykonywania wolnego zawodu.

Spółka partnerska powstanie z chwilą wpisu do rejestru.

Z przepisów ksh wyraźnie wynika, że partner nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania spółki powstałe w związku z wykonywaniem przez pozostałych partnerów wolnego zawodu w spółce, jak i za zobowiązania spółki będące następstwem działań (lub zaniechań) osób zatrudnionych przez spółkę na podstawie umowy o pracę lub innego stosunku prawnego (chodzi o osoby, które podlegały kierownictwu innego partnera przy świadczeniu usług związanych z działalnością spółki).

Każdy partner ma prawo reprezentować spółkę samodzielnie, chyba że inaczej ureguluje to umowa spółki. Pozbawienie partnera prawa reprezentowania spółki będzie mogło nastąpić tylko z ważnych powodów uchwałą powziętą większością trzech czwartych głosów w obecności co najmniej dwóch trzecich wszystkich partnerów. W umowie spółki będą mogły być określone nawet surowsze kryteria podejmowania uchwały w tej szczególnej sprawie. Należy przy tym podkreślić, że pozbawienie partnera prawa reprezentowania spółki staje się skuteczne dopiero z chwilą wpisu do rejestru.

Umowa będzie też mogła przewidywać, że prowadzenie spraw i reprezentowanie spółki powierza się zarządowi. W takim przypadku partnerom nie przysługuje prawo reprezentowania spółki, zaś do zarządu stosuje się przepisy dotyczące zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

W przypadku, gdy w spółce pozostanie jeden partner lub jeżeli tylko jeden partner będzie miał uprawnienia do wykonywania wolnego zawodu, spółka ulegnie rozwiązaniu najpóźniej po upływie roku od zaistnienia któregokolwiek z tych zdarzeń.

KAA9I002

W przypadku utraty przez partnera uprawnień do wykonywania wolnego zawodu, powinien on wystąpić ze spółki najpóźniej z końcem roku obrotowego, w którym utracił to prawo. Wystąpienie następuje przez pisemne ośWiadczenie skierowane do zarządu albo do partnera uprawnionego do reprezentowania spółki.

Dział I. SPÓŁKA Z O.O.

Ksh nie wprowadza do koncepcji spółki z ograniczoną odpowiedzialnością zbyt wielu zmian. Wynika to z faktu, że dotychczasowe regulacje - mimo iż nieco już przestarzałe - powszechnie uważane są za dobre i sprawdzone. Istota spółki z o.o. pozostanie ta sama, sprowadzając się do tego, że wspólnicy nie odpowiadają własnym majątkiem za zobowiązania spółki. Ksh koncentruje się na unowocześnieniu przepisów prawa handlowego oraz na dostosowaniu ich w odpowiednim zakresie do rozwiązań stosowanych w Unii Europejskiej.

Zgodnie z ksh, powstaniu spółki z o.o. może przyświecać każdy cel prawnie dopuszczalny, a nie - jak ma to miejsce dzisiaj - wyłącznie gospodarczy. Oznacza to, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością stanie się bardzo wygodną formą prowadzenia np. działalności naukowej, badawczej czy charytatywnej.

Zmianie ulega wysokość kapitału zakładowego - z obecnych 4 tys. zł do 50 tys. zł. Wartość nominalna udziału nie może być niższa niż 500 zł.

Dokładnie uregulowana została kwestia zapewnienia zagranicznym spółkom z o.o. swobodnego dostępu do działalności w Polsce. Ksh nawiązuje tu do odpowiednich przepisów Prawa działalności gospodarczej, które mówi, że zagraniczni przedsiębiorcy chcący prowadzić w naszym kraju działalność gospodarczą będą mogli to robić za pośrednictwem oddziałów lub przedstawicielstw, podlegających obowiązkowi rejestracji w KRS. Oddział lub przedstawicielstwo może prowadzić działalność w tym samym zakresie, co macierzyste przedsiębiorstwo zagraniczne.

KAAA2004

Ksh usuwa mają zostać wątpliwości interpretacyjne dotyczące statusu spółki przed wpisem do rejestru handlowego i wiążącym się z nim faktem uzyskania osobowości prawnej. W ustawie wyraźnie zaznaczono, że z chwilą zawarcia między wspólnikami umowy powstaje tzw. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji. Rozwiązanie to, znane ustawodawstwom zachodnim, uciąć ma spór, czy przed wpisem do rejestru mamy do czynienia ze zwykłą spółką cywilną, czy też ze szczególną postacią spółki kapitałowej.

Ksh przewiduje kilka nowych rozwiązań dla jednoosobowych spółek z o.o. Jedyny wspólnik nie ma prawa reprezentowania spółki znajdującej się w fazie organizacji (nie dotyczy to  zgłoszenia spółki do sądu rejestrowego).

Zaostrzone zostały również wymogi ważności czynności prawnych między spółką a jej jedynym wspólnikiem. W takim przypadku oświadczenia woli wspólnika składane spółce wymagają formy pisemnej z notarialnie poświadczonym podpisem. Jeśli taki wspólnik jest jednocześnie jedynym zarządcą, dla ważności tych oświadczeń wymagana jest forma aktu notarialnego. Notariusze obowiązani są do przesyłania ich odpisów sądom rejestrowym.

Ksh znosi przewidziany w kh obowiązek zgłaszania powstania spółki w Ministerstwie Gospodarki. Zamiast tego wprowadza obowiązek zawiadomienie właściwego urzędu skarbowego - w ciągu dwóch tygodni - o dokonanej w sądzie rejestracji (odpis umowy spółki ze wskazaniem sądu, w którym spółka została zarejestrowana oraz daty i numeru rejestracji).

KCAA2002

Ksh wprowadza szereg zmian w odniesieniu do uchwał zgromadzenia wspólników. Możliwe jest mianowicie wytoczenie przeciwko spółce powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą (nie stosuje się wówczas art. 189 kc).Uchwała sprzeczna z umową spółki bądź dobrymi obyczajami i godząca w interesy spółki lub mająca na celu pokrzywdzenie wspólnika może być zaskarżana w drodze wytoczonego przeciwko spółce powództwa o uchylenie uchwały.

Zbycie udziału lub jego części oraz zastawienie udziału wymaga formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. Ksh zapobiega w ten sposób zbywaniu udziałów w spółce z datą wsteczną. Nieuczciwi przedsiębiorcy wykorzystywali dotychczasowe prawo w celu utrudniania postępowania egzekucyjnego lub upadłościowego.

Poszerzeniu ulega regulacja dotycząca prawa do dywidendy. Zgodnie z ksh, dywidenda nie może przekraczać zysku za ostatni rok obrotowy, powiększonego ewentualnie o kwoty przekazane w ubiegłyuch latach na fundusze rezerwowe spółki. Uprawnionymi do dywidendy są wspólnicy, którym w dniu powzięcia uchwały o podziale zysku przysługiwały udziały w spółce. Dzień, według którego ustala się krąg uprawnionych do dywidendy, nie może przypadać później niż dwa miesiące od dnia powzięcia uchwały o podziale zysku.

Określone zostały również zasady wypłaty zaliczek na poczet dywidendy. Możliwość taka uzależniona będzie od spełnienia szeregu przesłanek. Po pierwsze, konieczne stanie się zamieszczenie w umowie spółki odpowiedniego upoważnienia dla zarządu. Po drugie, sprawozdanie finansowe spółki za ostatni rok obrotowy musi wykazywać zysk. Po trzecie, spółka winna posiadać środki wystarczające na wypłatę. Zaliczka nie będzie mogła przekraczać połowy zysku osiągniętego od końca ostatniego roku obrotowego, powiększonego o niewypłacone zyski z poprzednich lat obrotowych i pomniejszonego o kwoty obowiązkowych kapitałów  rezerwowych spółki.

W ksh wzbogacone zostały budzące wiele kontrowersji przepisy dotyczące umorzenia udziału w spółce. Ustawa przewiduje, że udział można będzie umorzyć dopiero po wpisie spółki do rejestru i tylko pod warunkiem, że w umowie spółki przewidziano taką możliwość. Dopuszczalne są dwa rodzaje umorzeń: dobrowolne w drodze nabycia udziału przez spółkę (za zgodą wspólnika) i przymusowe (bez jego zgody). To ostatnie uzależnione jest od określenia przez umowę spółki jego przesłanek i trybu.

W odpowiedzi na wątpliwości co do relacji między kodeksowymi pojęciami ”kadencja” i ”wygaśnięcie mandatu” określa się w ksh, że mandat do pełnienia funkcji członka zarządu wygasa z dniem odbycia zgromadzenia wspólników zatwierdzającego sprawozdanie finansowe za pierwszy pełny rok obrotowy pełnienia funkcji członka zarządu. Jeżeli członka zarządu powołano na okres dłuższy niż rok, to jego mandat wygasa z dniem odbycia zgromadzenia wspólników, zatwierdzającego sprawozdanie finansowe za ostatni rok obrotowy pełnienia funkcji (chyba że umowa spółki stanowi inaczej).

KAAA2005

Ksh stanowi, że członek zarządu nie powinien uczestniczyć w rozstrzyganiu spraw, przy których występuje sprzeczność interesów spółki z interesami członka zarządu, jego rodziny oraz osób, z którymi jest osobiście powiązany (należy wstrzymać się od udziału w rozstrzyganiu takich spraw).

Ustanowienie rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej jest obowiązkiem w tych tylko spółkach, w których wysokość kapitału zakładowego przekracza 500 tys. zł, a do spółki przystąpiło więcej niż 25 wspólników. Obecnie granice te wynoszą odpowiednio 25 tys. zł i 50 wspólników.

Ksh wzmacna ochronę majątku spółki przed nierozważnymi czy nieuczciwymi działaniami członków zarządu. Uchwały zgromadzenia wspólników wymaga nie tylko zbycie przedsiębiorstwa oraz nabycie i zbycie nieruchomości, ale także zbycie zorganizowanej części przedsiębiorstwa oraz nabycie lub zbycie udziału w nieruchomości. Ponadto - choć dopuszczalne jest zrezygnowanie z tego rozwiązania w umowie spółki - zgoda zgromadzenia wspólników jest potrzebna  w przypadku rozporządzenia prawem lub zaciągnięcia zobowiązania do świadczenia w wysokości przekraczającej dwukrotnie wysokość kapitału zakładowego (chyba że umowa  spółki stanowi inaczej).

Ugruntowana zostanie dotychczasowa praktyka podwyższania kapitału zakładowego ze środków własnych spółki. W takim przypadku ksh nie wymaga - jak ma to miejsce dziś - składania przez poszczególnych wspólników oświadczeń o objęciu udziałów. Będą im one przysługiwać ex lege, proporcjonalnie do dotychczasowych udziałów.

W ksh rozstrzygnięte zostały niejasności łączące się z problemem rozwiązywania spółek. Rozwiązanie spółki - w myśl nowych przepisów - następuje po przeprowadzeniu likwidacji, z chwilą wykreślenia spółki z rejestru. Do momentu złożenia w sądzie rejestrowym wniosku o wykreślenie spółki z rejestru zgodna uchwała wszystkich wspólników o dalszym istnieniu spółki może zapobiec jej rozwiązaniu (pod warunkiem, że z żądaniem rozwiązania nie wystąpił członek organu spółki nie będący wspólnikiem lub oznaczony w odrębnej ustawie organ państwowy, który stwierdził, iż działalność spółki naruszająca prawo zagraża interesowi publicznemu).

Okres przedawnienia roszczeń cywilnoprawnych, jakie spółka może wytoczyć wobec wspólników i członków organów spółki oraz likwidatorów, skrócony został do lat trzech. Obecnie roszczenia przedawniają się z upływem lat pięciu.

Spółka komandytowa

Charakterystyczną cechą spółki komandytowej jest to, że za zobowiązania spółki wobec wierzycieli co najmniej jeden ze wspólników (zwany komplementariuszem) odpowiada bez ograniczenia, a odpowiedzialność co najmniej jednego wspólnika (zwanego komandytariuszem) jest ograniczona do wysokości sumy oznaczonej w umowie - zwanej sumą komandytową.

Spółka komandytowa jest spółką osobową, która ma  na celu prowadzenie przedsiębiorstwa pod własną, a nie - jak do tej pory - wspólną firmą.

W uregulowaniu ksh, dotyczącym tej spółki, wprowadzono niewiele zmian. Mają one na celu przede wszystkim usunięcie wątpliwości interpretacyjnych, które powstały na gruncie przepisów kh.

Najważniejszą z nich jest wyraźne dopuszczenie możliwości przyznania osobie prawnej statusu komplementariusza.

Istotna jest również zmiana merytoryczna zmierzająca do kapitałowego określenia pozycji prawnej komandytariusza jako inwestora pasywnego. Polega to na unormowaniu jego wkładów w sposób zbliżony do przepisów o ochronie kapitału w spółce z o.o.

Spółka komandytowa nie jest w Polsce często stosowaną formą prowadzenia przedsiębiorstwa. Natomiast w niektórych krajach, szczególnie w Niemczech, prowadzenie działalności gospodarczej w tej postaci jest bardzo popularne. Pozwala to np. na stworzenie związku gospodarczego między osobami prawnymi a fizycznymi. Bywa też ona wykorzystywana przy przekazywaniu jednoosobowych przedsiębiorstw rodzinnych w ręce następców. Tworzą oni spółkę z udziałem kierującego przedsiębiorstwem menedżera i występują w niej jako komandytariusze, podczas gdy menedżer - wnoszący zazwyczaj tylko niewielki wkład - obejmuje funkcję komplementariusza.

Stosowana jest również w celu pozyskania inwestorów finansowych (fundusze inwestycyjne) dla przedsięwzięć realizowanych przez osoby fizyczne

1. Powstanie spółki komandytowej.

Spółka komandytowa wykształciła się ze spółki jawnej i przez wielu teoretyków prawa jest uważana za jej odmianę. Ksh stanowi, że w sprawach nieuregulowanych w dziale dotyczącym spółki komandytowej stosuje się odpowiednio przepisy o spółce jawnej (chyba że ustawa stanowi inaczej). Różny w obu spółkach jest natomiast zakres odpowiedzialności: niektórzy wspólnicy spółki komandytowej odpowiadają w sposób ograniczony. Sytuacja zaś komplementariszy jest taka sama jak wspólników w spółce jawnej (odpowiadają bez ograniczenia, całym swoim majątkiem).

Utworzenie spółki komandytowej następuje poprzez zawarcie umowy, która pod rygorem nieważności powinna mieć formę aktu notarialnego. Spółka ta nie ma osobowości prawnej. Jest spółką osobową, posiadającą jednak niektóre cechy osoby prawnej. Może m.in. zaciągać zobowiązania, nabywać prawa, pozywać i być pozywana.

Dla powstania spółki komandytowej niezbędny jest współudział co najmniej jednego komplementariusza i jednego komandytariusza. Ustawa nie ogranicza natomiast liczby wspólników. Mogą nimi być zarówno osoby fizyczne, jak i prawne.

Firma spółki komandytowej powinna zawierać nazwisko jednego lub kilku komplementariuszy (jeżeli są nimi osoby prawne to niezbędne jest pełne brzmienie nazwy takiej osoby). Nie może być natomiast zamieszczone w firmie spółki komandytowej nazwisko lub nazwa (firma) komandytariusza. W przeciwnym przypadku będzie on odpowiadał wobec osób trzecich bez ograniczenia.

Spółka podlega obowiązkowemu wpisowi do rejestru handlowego. Wpis ten ma charakter konstytutywny, tzn. spółka powstaje dopiero w chwili zarejestrowania. To wymaganie ustawy, w imię zasady bezpieczeństwa obrotu, chroni interes osób trzecich wchodzących w stosunki prawne ze spółką komandytową. Cel ten osiągnięto poprzez przepisy:

* wymagające zachowania formy aktu notarialnego, w którym winna być ustalona suma komandytowa,

* nakazujące zamieszczenie w firmie spółki oznaczenia: spółka komandytowa, przy czym dopuszczalne jest też posługiwanie się skrótem sp.k.,

* uzależniające powstanie spółki od jej zarejestrowania (fakt zarejestrowania oznacza w następstwie podanie do wiadomości publicznej danych podlegających zarejestrowaniu),

* stawiające wymaganie, aby suma komandytowa była wpisana do rejestru.

Zgłoszenie do sądu rejestrowego powinno zawierać, poza podstawowymi danymi dotyczącymi spółki (firma, siedziba, adres, przedmiot działalności), także okoliczności ograniczające zdolność prawną wspólników, jeśli one istnieją. Konieczne jest też podanie nazwisk i imion osób uprawnionych do reprezentowania spółki. W przypadku zaś, gdy komplementariusze powierzyli tylko niektórym spośród siebie prowadzenie spraw spółki, należy to wyraźnie zaznaczyć w zgłoszeniu. Jeżeli następują, w trakcie istnienia spółki, jakieś zmiany należy powiadomić sąd rejestrowy.

2.Odpowiedzialność wspólników za zobowiązania spółki.

Różnica, jaka zachodzi w odpowiedzialności za zobowiązania ze strony komplementariusza i komandytariusza, pociąga za sobą również zasadniczą różnicę w ich stosunku do spółki. Komlementariusze odpowiadają za zobowiązania spółki wobec wierzycieli bez ograniczenia. Ponoszą w ten sposób całe ryzyko prowadzenia przedsiębiorstwa, a więc są aktywnymi członkami spółki. Wyłącznie do nich należy kierowanie jej sprawami i tylko oni mogą reprezentować spółkę na zewnątrz, zawierać umowy, zaciągać zobowiązania w jej imieniu.

Natomiast komandytariusze są wspólnikami biernymi. Ich odpowiedzialność, a więc i ryzyko są ograniczone. Z gospodarczego punktu widzenia są oni wspólnikami, którzy wzmagają kredyt spółki przez zagwarantowanie swojej odpowiedzialności za jej zobowiązania do określonej wysokości i w granicach wniesionego przez siebie wkładu pomnażają jej kapitał. Komandytariusze, wnosząc wkład, czerpią zyski z działalności spółki, ale nie mają bezpośredniego wpływu na kierowanie jej sprawami.

Zakres odpowiedzialności komandytariuszy wynika z umowy, która określa tzw. sumę komandytową. Stanowi ona granicę ich odpowiedzialności. Poza wysokość sumy komandytowej komandytariusze nie odpowiadają. Suma ta, może być różna dla każdego z nich. Jeżeli więc w spółce jest kilku komandytariuszy, zakres ich odpowiedzialności nie musi być równy.

Komandytariusze mają prawo domagać się odpisu sprawozdania finansowego za rok obrotowy. Mogą przeglądać księgi i dokumenty celem sprawdzenia ich rzetelności. Umowa spółki nie może wyłączyć ani ograniczyć tego ich prawa. Istotnym uprawnieniem, które pozwala komandytariuszom zachować wpływ na podstawowe decyzje majątkowe podejmowane przez spółkę, jest konieczność uzyskania ich zgody na zawieranie umów i dokonywanie czynności prawnych przekraczających zakres zwykłych czynności spółki.

3. Wkłady komandytariuszy.

Należy odróżnić sumę komandytową od wkładu wniesionego do spółki przez komandytariusza. Są to dwie wielkości, które mogą nie pokrywać się wzajemnie. Wkład oznacza wartość, którą wnosi on do spółki. Natomiast suma komandytowa stanowi o granicach jego odpowiedzialności. Jeżeli więc wkład komandytariusza miał być według umowy równy sumie komandytowej i został przezeń w całości do spółki wniesiony, to jest on wolny od wszelkiej odpowiedzialności za zobowiązania tejże spółki.  

Wkład może być niższy niż suma komandytowa, jeżeli strony tak postanowią w umowie. Nieważne jest natomiast umowne postanowienie zwalniające komandytariusza z obowiązku wniesienia jakiegokolwiek wkładu.

Jeżeli wkładem komandytariusza do spółki jest świadczenie niepieniężne, umowa spółki winna określać przedmiot tego świadczenia (aport), jego wartość, a także osobę, która wnosi takie świadczenie.

Zarówno wkład, jak i wysokość sumy komandytowej mogą ulegać zmianom za zgodą wszystkich wspólników, gdyż są ustalane przez strony w umowie.

Obniżenie sumy komandytowej nie ma skutku prawnego wobec wierzycieli, których roszczenia powstały przed zarejestrowaniem obniżenia, i którzy działali w zaufaniu do stanu rzeczy istniejącego w rejestrze.

Zakończenie działalności spółki odbywa się w sposób analogiczny do rozwiązania spółki jawnej, przy czym śmierć komandytarisza nie stanowi przyczyny rozwiązania spółki, gdyż w jego miejsce wstępują spadkobiercy.

SPÓŁKI PARTNERSKIE - opinie

KOMENTARZE

Prof. Zdzisław Sadowski, prezes Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego

Perspektywa powoływania spółek partnerskich wydaje się obiecująca. Stworzą one możliwość bardziej elastycznego i efektywnego prowadzenia działalności. Powinni na tym skorzystać partnerzy tworzący te nowe spółki, ich klienci, a w ostatecznym efekcie - również gospodarka.

Obecnie przedstawiciele wolnych zawodów często zakładają spółki cywilne. Nie są one jednak zbyt wygodną formą prowadzenia działalności. Wymagają np. zgodnego udziału wszystkich wspólników w zawieranych przez spółkę umowach i podejmowanych działaniach. Ograniczenia te nie wystąpią w przyszłych spółkach partnerskich, które będą miały swoje zarządy uprawnione do podejmowania istotnych decyzji, w tym podpisywania umów. Spółki partnerskie powinny również ułatwiać stawianie czoła nasilającej się konkurencji, w tym również ze strony podmiotów zagranicznych. Dodatkową zachętą do ich zakładania powinno być także to, że partnerzy będą ponosić materialną odpowiedzialność jedynie za prowadzone przez siebie sprawy.

Dr Krzysztof Filant z Kancelarii Prawniczej i Doradztwa Podatkowego Accept w Warszawie

Partnerzy spółki partnerskiej będą ponosić odpowiedzialność jedynie za sprawy, które sami prowadzą. W obecnie istniejących spółkach cywilnych i jawnych wspólnicy odpowiadają własnym majątkiem za wszystkie zobowiązania spółki, czyli również za usługi świadczone przez swoich wspólników. Ograniczenie odpowiedzialności powinno stanowić ważną zachętę do zakładania spółek partnerskich w naszym kraju. Spółki partnerskie zostały wprowadzone pod koniec lat osiemdziesiątych w Stanach Zjednoczonych. Dość szybko stały się popularne w USA.

Łącząc się w spółki partnerskie, przedstawiciele wolnych zawodów w Polsce będą mogli skuteczniej stawiać czoła narastającej konkurencji ze strony zachodnich firm prawniczych czy audytorskich.

Prowadzący spółkę partnerską specjaliści będą mogli zapewnić własnym klientom kompleksową obsługę. Klienci w jednym biurze uzyskają np. porady prawne, audytorskie i podatkowe. Nie będą ich musieli szukać, jak to często bywa obecnie, w kilku różnych kancelariach. Możliwość zgrupowania specjalistów z różnych dziedzin w jednej spółce przyczyni się do zmniejszenia wielu kosztów. Wszyscy eksperci będą korzystali z tej samej obsługi sekretarskiej, pomieszczń, wyposażenia biurowego itp. W celu ułatwienia tworzenia spółek partnerskich przez przedstawicieli różnych wolnych zawodów potrzebne będzie jednak wprowadzenie pewnych zmian w ustawach szczegółowych regulujących wykonywanie kilku profesji. Obecnie jeszcze nie wiadomo do końca, jakie skutki (np. podatkowe) pociągnie za sobą przekształcenie spółki cywilnej w partnerską.

Jerzy Sablik, prezesa Zarządu Głównego Stowarzyszenia Księgowych w Polsce

Spółki partnerskie mogą okazać się przydatne dla biegłych rewidentów. Pozostając partnerami spółki, będą jednocześnie ponosili odpowiedzialność za efekty własnej pracy. Powinno to być dodatkowym czynnikiem dyscyplinującym biegłych. Wśród księgowych natomiast spółki partnerskie mogą cieszyć się już dużo mniejszą popularnością - przynajmniej w najbliższym okresie. Większość szefów naszych firm przyzwyczaiła się, żeby mieć u siebie własnych księgowych. W efekcie niewielu menedżerów zleca prowadzenie ksiąg rachunkowych wyspecjalizowanym biurom z zewnątrz. Dlatego biura te są na ogół nieduże i zatrudniają niewielu specjalistów od księgowości. Sytuacja ta będzie się zmieniać w miarę postępującej integracji Polski z Unią Europejską. W UE istnieją silne spółki księgowych, które zapewniają obsługę nawet kilkudziesięciu przedsiębiorstwom. Za kilka lat podobnie może być również w Polsce.

Mariusz Apelski, prezes zarządu Scorpion Sp. z o.o. (brokerska firma ubezpieczeniowa)

Sądzę, że spółki partnerskie będą cieszyć się popularnością wśród brokerów ubezpiczeniowych. Partnerzy tych spółek będą przecież odpowiadali tylko za własną działaność zawodową, co powinno stanowić ważną zachętę do zakładania tego rodzaju firm.

MARTA KRZEMIŃSKA

Źródło: