Komitet Ministrów Rady Europy, który nadzoruje wykonywanie wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, wezwał Polskę do podjęcia działań związanych z wykonywaniem kilku orzeczeń ETPCz dotyczących problemów sądownictwa w Polsce. Komitet opublikował decyzję po posiedzeniu w dniach 9-11 czerwca.
Komitet przypomniał o orzeczeniach Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z lat 2021-23 w sprawach przeciwko Polsce, które miały związek z problemami dotyczącymi sądownictwa. Chodzi m.in. o sprawy:
- Xero Flor przeciwko Polsce (związanej z kwestią wyboru sędziów do Trybunału Konstytucyjnego),
- grupę spraw Reczkowicz (dotyczącą Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego utworzonej po reorganizacji SN),
- sprawę Wałęsa przeciwko Polsce (związanej z kwestią powołań do Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego),
- sprawę Broda i Bojara przeciwko Polsce (dotyczącą odwołania wiceprezesów Sądu Okręgowego),
- Grzęda przeciwko Polsce (związaną ze skróceniem kadencji sędziów Krajowej Rady Sądownictwa).
Przypominając o wyroku ETPCz w sprawie Xero Flor (z 2021 r.), Komitet podkreślił, że wielokrotnie nalegał, by władze polskie opracowały i przyjęły środki ustawodawcze, aby "zapewnić zgodny z prawem skład Trybunału Konstytucyjnego" i uregulować status decyzji "podejmowanych z udziałem nieprawidłowo mianowanych sędziów". Wyraził również ubolewanie, że "dwóch z trzech nieprawidłowo mianowanych sędziów nadal orzeka". Oświadczył, że jest zaniepokojony "podejściem prezydenta (RP Karola Nawrockiego) do sędziów wybranych przez Sejm w marcu 2026 roku". Komitet ocenił, że odebranie ślubowania tylko od dwóch z sześciu wybranych sędziów "przypomina odmowę zaprzysiężenia należycie wybranych sędziów skrytykowaną przez ETPCz w sprawie Xero Flor".
Odrębna opublikowana decyzja Komitetu odnosi się do kilku wyroków ETPCz: grupy spraw Reczkowicz przeciwko Polsce(2021 r.), Broda i Bojara przeciwko Polsce (2021 r.), Grzęda przeciwko Polsce (2022 r.), Wałęsa przeciwko Polsce (2023 r.) i Pająk i inni przeciwko Polsce (2023 r.).
W decyzji Komitet oświadczył m.in., że „odnotowuje z głębokim zaniepokojeniem, że dwukrotna próba zmiany przepisów dotyczących Krajowej Rady Sądownictwa (KRS) zakończyła się niepowodzeniem”. Jak dodał, zachęca „do zawarcia porozumienia politycznego w sprawie inicjatyw ustawodawczych, wzywając wszystkie władze do szybkiego opracowania i przyjęcia nowych przepisów” w celu rozwiązania kwestii „braku niezależności KRS”.
W orzeczeniach Europejskiego Trybunału Praw Człowieka we wspomnianych sprawach, wydanych w latach 2021-23, ETPCz uznawał, że dochodziło do naruszenia Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, w szczególności: artykułów mówiących o prawie do rzetelnego procesu i prawie do sądu ustanowionego ustawą.
Komitet Ministrów RE nadzoruje wykonywanie wyroków ETPCz przez kraje należące do tej organizacji. Wydając decyzje, wzywa rządy do podjęcia tzw. środków indywidualnych (wobec osób, których dotyczą wyroki) i środków ogólnych (np. zmian prawa, które zapobiegałyby naruszeniom).
Z Paryża Anna Wróbel (PAP)
awl/ mal/ dafa/
