Na temat spadkobrania pisałem jakiś rok temu (GU 9/308 z 1 marca 2005 r.). Wówczas raczej od strony formalnej, teraz zajmę się sprawą od strony fiskalnej. Spadek jest przysporzeniem, które wywołuje ciepłe uczucia u spadkobiercy. Nie ma niestety sposobu na wieczne trwanie na ziemskim padole, więc - chcemy tego, czy nie chcemy, godzimy się na to lub nie godzimy - kiedy przychodzi ten moment, odchodzimy z tego świata, pozostawiając po sobie wszelkie dobra materialne, o które tak wytrwale zabiegaliśmy przez całe swoje dorosłe życie. Bo, gdy jesteśmy w sile wieku i nasz umysł pracuje na zwiększonych obrotach, koncentrujemy swoją aktywność na działaniach, które w konsekwencji pomnażają nasz majątek. Bywa, że na boku pozostawiamy uczucia, dobre relacje z rodziną, przyjaciółmi. Na nie po prostu nie mamy czasu. Wciąż gonimy przed siebie, zdobywając kolejne szczyty zawodowej kariery, pokonując własne słabości, wyznaczając kolejne cele. Nieliczni mają szansę dożyć późnego wieku i skonsumować efekty zawodowych i osobistych poczynań. Liczni odchodzą przedwcześnie, pozostawiając swój majątek młodszym pokoleniom. Normalna rzecz.
Polacy systematycznie bogacą się. Siłą napędową polskiej gospodarki są małe i średnie przedsiębiorstwa. Wynika z tego, że coraz liczniejsza grupa rodaków prowadzących swoje firmy jest w zasięgu działania agenta życiowego. Wczorajszy właściciel łóżka z obwoźnym biznesem, dziś jest szacownym właścicielem przedsiębiorstwa handlowego. 10-15 lat temu bogaty przedsiębiorca był przysłowiowym rodzynkiem w cieście. Dziś jest na wyciągnięcie ręki. Bogacenie się jest rzeczą naturalną. Państwo przyjaznym okiem spogląda na rozrastającą się grupę bogatych obywateli. Państwo wie, że wcześniej czy później sięgnie po schedę po nich. Na imię jej: podatek od spadków i darowizn.
Na stronie internetowej Ministerstwa Finansów można dowiedzieć się, że przedmiotem opodatkowania jest:
- nabycie własności rzeczy znajdujących się na terytorium RP lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium RP, tytułem /.../ spadku i darowizny,
- nabycie praw do wkładu oszczędnościowego na podstawie dyspozycji wkładcy na wypadek śmierci,
- nabycie jednostek uczestnictwa na podstawie dyspozycji uczestnika funduszu inwestycyjnego otwartego albo specjalistycznego funduszu inwestycyjnego otwartego na wypadek jego śmierci,
- nabycie własności rzeczy znajdujących się za granicą lub praw majątkowych wykonywanych za granicą, jeżeli w chwili otwarcia spadku lub zawarcia umowy darowizny nabywca był obywatelem polskim lub miał miejsce stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Podatnikami podatku od spadków i darowizn są osoby fizyczne, które nabyły własność rzeczy i prawa majątkowe w sposób powyżej opisany. Płatnikami podatku od spadków i darowizn są notariusze - od darowizny dokonanej w formie aktu notarialnego, ewentualnie zawartej w formie umowy nieodpłatnego zniesienia współwłasności lub ugody w tym przedmiocie.
Kiedy powstaje obowiązek podatkowy? Wedle zapisów ustawowych ma on miejsce wówczas, gdy dochodzi do przyjęcia spadku. Należy w tym miejscu przypomnieć, że oświadczenie o przyjęciu spadku jest oświadczeniem woli, co oznacza, że stosuje się do niego ogólne zasady dotyczące czynności prawnych. Oświadczenie o przyjęciu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym szczęśliwy spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania do spadku. Termin ten w praktyce ma znaczenie w odniesieniu do oświadczenia o odrzuceniu spadku. Jeśli w tym terminie żadne oświadczenie spadkobiercy nie zostało złożone, to należy przyjąć, że nastąpiło tzw. proste przyjęcie spadku. Jakiekolwiek oświadczenie woli złożone po upływie tego terminu, nie ma żadnego znaczenia dla przyjęcia spadku.
Warto wiedzieć, że spadkobierca, będący równocześnie podatnikiem, ma obowiązek złożyć zeznanie podatkowe. Nie dotyczy to przypadków, gdy podatek pobierany jest przez płatnika (dokonana w formie aktu notarialnego umowa darowizny, umowa nieodpłatnego zniesienia współwłasności lub ugoda w tym przedmiocie). Dla zainteresowanych - szczegółowe zasady dotyczące składania zeznań podatkowych przez podatników podatku od spadków i darowizn, określa rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 4 maja 2001 r. w sprawie obowiązku składania zeznań podatkowych przez podatników podatku od spadków i darowizn (Dz.U. z 2001 r. Nr 40, poz. 462 z późniejszymi zmianami). Termin do złożenia zeznania podatkowego wynosi miesiąc, licząc od dnia powstania obowiązku podatkowego. Do zeznania należy dołączyć dokumenty mające wpływ na określenie podstawy opodatkowania potwierdzające:
- nabycie rzeczy i praw majątkowych, w szczególności mogą to być: orzeczenie sądu, testament, umowa, ugoda, zaświadczenie z banku o nabyciu praw do wkładu oszczędnościowego na podstawie dyspozycji wkładcy lub zaświadczenia towarzystwa funduszy inwestycyjnych o nabyciu jednostek uczestnictwa na podstawie dyspozycji uczestnika funduszu inwestycyjnego otwartego albo specjalistycznego funduszu inwestycyjnego otwartego na wypadek śmierci,
- posiadanie przez zbywcę tytułu prawnego do rzeczy i praw majątkowych wymienionych w zeznaniu,
- istnienie długów i ciężarów, obciążających nabyte rzeczy i prawa majątkowe.
Jak przedstawia się skala podatkowa? Określają ją przepisy ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. z 2004 r., Nr 142, poz. 1514 z późniejszymi zmianami), w szczególności art. 9 i 15. Skala podatkowa oraz kwoty wolne od podatku podlegają okresowej waloryzacji. Obecnie kwoty wolne od podatku wynoszą:
- dla nabywców z pierwszej grupy podatkowej (małżonek, dzieci, wnuki) - 9637 zł,
- dla nabywców zaliczonych do drugiej grupy podatkowej (małżonek, rodzeństwo i rodzice spadkodawcy) - 7276 zł,
- dla nabywców zaliczonych do trzeciej grupy podatkowej (Skarb Państwa) - 4902 zł.
Skalę podatkową przedstawia poniższa tabela.
| Kwota nadwyżki w zł | Podatek wynosi | |
| Ponad | Do | |
| 1. Od nabywców zaliczonych do I grupy podatkowej | ||
| - | 10 278 | 3% |
| 10 278 | 20 556 | 308,30 zł i 5% od nadwyżki ponad 10 278 zł |
| 20 556 | - | 822,20 zł i 7% od nadwyżki ponad 20 556 zł |
| 2. Od nabywców zaliczonych do II grupy podatkowej | ||
| - | 10 278 | 7% |
| 10 278 | 20 556 | 719,50 zł i 9% od nadwyżki ponad 10 278 zł |
| 20 556 | - | 1644,50 zł i 12% od nadwyżki ponad 20 556 zł |
| 3. Od nabywców zaliczonych do III grupy podatkowej | ||
| - | 10 278 | 12% |
| 10 278 | 20 556 | 1233,40 zł i 16% od nadwyżki ponad 10 278 zł |
| 20 556 | - | 2877,90 zł i 20% od nadwyżki ponad 20 556 zł |
Spadek oznacza radość, ale często i kłopot. Kłopotem jest dla tych, którzy nie są finansowo przygotowani na jego przyjęcie. Temu ma właśnie służyć polisa na życie. Przy stosunkowo niewielkim koszcie zapewnia pokrycie wydatków związanych ze spadkobraniem. Podatek spadkowy jest często określany mianem podatku od śmierci. Przeciwnicy jego pobierania wskazują na jego niemoralną stronę. Obywatele budują majątek latami, płacąc na wielu etapach zarobkowania podatki z wielu tytułów. Odchodząc, obdarzają najbliższych dobrami materialnymi, ale też obarczają kłopotem. Dokąd podatek będzie utrzymany, agent ubezpieczeniowy będzie mógł wykorzystywać go jako jeden z argumentów przemawiających za posiadaniem polisy na życie. Póki co, obowiązuje, choć zanosi się na zmiany. Ministerstwo Finansów zapowiedziało jego likwidację dla najbliższej rodziny z początkiem 2007 r. Nowelizacja ustawy o podatku od spadków i darowizn przewiduje zmodyfikowanie grup podatkowych, a co najważniejsze - utworzenie tzw. grupy zerowej, do której zaliczani byliby: małżonek zmarłego, zstępni, wstępni, pasierb, ojczym i macocha, natomiast do I grupy byliby zaliczeni pozostali nabywcy, tj. rodzeństwo, synowa, zięć i teściowie. W przypadku wkładów oszczędnościowych na rachunkach bankowych, nowelizacja przewiduje przekazanie ich uposażonym przy pomocy systemu bankowego. Zapowiadają się również zmiany przy dziedziczeniu budynków oraz lokali mieszkalnych. Dla przykładu, obecnie spadkobiercy z pierwszej grupy podatkowej cieszą się zwolnieniem do wysokości 9637 zł. Według proponowanych zmian, ta grupa uzyska całkowite zwolnienie z podatku. Jeśli zmiany wejdą w życie, spadkobiercy z grupy zero nie zapłacą żadnego haraczu na rzecz państwa. Dzięki temu zniknie najbardziej niemoralny z podatków. Kto na tym straci? Agent ubezpieczeniowy. Straci jeden z koronnych argumentów za posiadaniem polisy na życie.
Sławomir Dąblewski
e-mail: esde@wp.pl
Źródło:
