Wciąż trwa dyskusja o rozszerzeniu systemu kaucyjnego. Ministerstwo Klimatu i Środowiska zapowiedziało, że jesienią może podjąć decyzję o objęciu systemem jednorazowych opakowań szklanych, a więc „małpek” i innych butelek po wysokoprocentowych alkoholach. Coraz częściej mówi się też o tym, że znajdą się w nim opakowania kartonowe. Kiedy nastąpi rozszerzenie mechanizmu kaucji?
System kaucyjny obowiązuje w Polsce od 1 października ubiegłego roku. Obecnie znajdują się w nim trzy rodzaje opakowań: butelki plastikowe do 3 litrów, metalowe puszki do 1 litra (kaucja w ich przypadku wynosi 50 gr) oraz szklane butelki wielorazowego użytku do 1,5 litra (kaucja to 1 zł).
Obecnie trwają analizy i dyskusje na temat możliwości włączenia do mechanizmu zwrotu nowych opakowań. Które mają największe szanse na objęcie systemem?
Które opakowania trafią do systemu?
Ministerstwo Klimatu i Środowiska (MKiŚ) zapowiadało wiosną, że decyzja o rozszerzeniu systemu zostanie ogłoszona pod koniec ubiegłego półrocza.
– W czerwcu podejmiemy kierunkową decyzję o nowelizacji ustawy o systemie kaucyjnym. Rozstrzygniemy wówczas, czy wprowadzić do systemu kolejne frakcje - jednorazowe szkło, które bardzo zaśmieca przestrzeń publiczną, oraz - być może - kartony – mówiła Anita Sowińska, wiceministra klimatu, w maju w rozmowie z Business Insiderem.
Dodała, że zdaje sobie sprawę z tego, że w kwestii wprowadzania do systemu kolejnych rodzajów opakowań potrzebne jest dłuższe vacatio legis.
– Chodzi o to, by wszystkie podmioty w całym łańcuchu dostaw miały czas się do niego dostosować – podkreślała Anita Sowińska.
Rozszerzenie systemu: ministerstwo daje sobie czas
Ostatecznie jednak mimo zapowiedzi decyzja o rozszerzeniu w czerwcu nie zapadła. Resort postanowił dać sobie więcej czasu i przełożył podjęcie wiążących decyzji na okres po wakacjach.
"Rozszerzenie systemu kaucyjnego o nowe frakcje to duża zmiana systemowa i logistyczna, która wymagać będzie czasu dla wszystkich uczestników rynku – w tym wprowadzających na rynek, placówek handlowych, branży recyklingowej i operatorów systemu kaucyjnego – na jej wdrożenie" – napisało w oświadczeniu Ministerstwo Klimatu i Środowiska.
Jednocześnie wiceministra Sowińska oceniła, że opakowania wielomateriałowe oraz szkło mogłyby wejść do systemu najpóźniej po dwóch latach od momentu przyjęcia ustawy.
Takie opakowania może objąć system kaucji
Obecnie Ministerstwo Klimatu i Środowiska pracuje nad nowelizacją ustawy o systemie kaucyjnym. Po zmianach mogłyby się w nim znaleźć:
- Jednorazowe butelki szklane – a więc m.in. bezzwrotne butelki po tzw. małpkach, winie, cydrze, wodzie mineralnej, sokach i napojach gazowanych.
- Kartony po napojach – chodzi o opakowania wielomateriałowe typu Tetra Pak, SIG Combibloc czy Elopak Pure-Pak, złożone z kilku warstw, zwykle papieru (ok. 70–75%), polietylenu (plastiku) oraz cienkiej warstwy aluminium. Są to głównie kartony po sokach, mleku, napojach mlecznych i roślinnych, np. owsianych.
W jakim terminie ma nastąpić rozszerzenie?
Konkretny termin nie jest znany, jednak resort klimatu i środowiska zakłada, że te zmiany miałyby wejść w życie najpóźniej 1 stycznia 2029 r. Ponadto ministerstwo chciałoby, aby obowiązkiem odbioru opakowań kaucyjnych objęte były wszystkie sklepy, niezależnie od ich powierzchni. To ma zlikwidować tzw. białe plamy, czyli sklepy w miejscowościach, w których mieszkańcy płacą kaucję przy zakupie, ale nie mają gdzie zwrócić opakowań.
Realizacja powyższych zamierzeń oznaczałaby, że w powyższym terminie udział w systemie kaucyjnym będzie obowiązkowy dla także dla sklepów o powierzchni do 200 m kw., które obecnie są z niego zwolnione (mogą dołączyć do niego dobrowolnie).
Jak poinformowała Anita Sowińska, obecnie spośród 57 tys. punktów odbierających w Polsce opakowania z kaucją aż 36 tys. zlokalizowanych jest w małych sklepach. Natomiast w siedmiu gminach w Polsce wciąż nie ma ani jednego punktu, w którym można byłoby oddać puste puszki lub butelki i uzyskać zwrot kaucji.
Jak już pisaliśmy, branża opakowań jest sceptyczna wobec opcji rozszerzenia mechanizmu zwrotów o jednorazowe szklane butelki. To wymaga wielu przygotowań, czasu, innej logistyki i maszyn. Jest za wcześnie, na razie system nie jest na to gotowy – mówią eksperci.
Wiele kontrowersji wokół systemu
System kaucyjny wciąż budzi kontrowersje. Jego użytkowników irytuje m.in. brak jednolitego systemu obejmującego wszystkie opakowania, często zapchane automaty oraz szklane butelki zaśmiecające przestrzeń publiczną. Co jeszcze według korzystających z systemu wymaga poprawy?
Wielu konsumentów traktuje system kaucyjny jako sposób na dorobienie. Niektórzy działają systemowo - odbierają puste opakowania np. z restauracji, hoteli, firm czy prywatnych domów. Płacą tam niższe stawki niż w systemie kaucyjnym, a potem oddają opakowania w automatach za standardowe kwoty zwrotu. Ostatecznie nieźle na tym zarabiają.
Nowy sposób oszustwa
Konsumenci wynajdują kolejne sposoby na oszukanie systemu kaucyjnego. Metodą, o której ostatnio mówi się najwięcej, są naklejki kaucyjne. Mają one umożliwiać wyłudzanie zwrotu kaucji za opakowania. To świadome wprowadzenie w błąd, za które grozi odpowiedzialność karna - ostrzega policjant z wieloletnim doświadczeniem. Na czym konkretnie polega ta metoda wyłudzania?
Wiele głosów oburzenia wywołała decyzja o objęciu systemem kaucyjnym aptek i punktów aptecznych. Po kilku miesiącach rozmów Ministerstwo Klimatu i Środowiska przychyliło się do postulatów farmaceutów, którzy apelowali o wyłączenie tych miejsc z mechanizmu zwrotów. Argumentowali, że zostając w nim, apteki mogłyby stać się „skupem butelek po piwie”.
Butelkomaty na osiedlach i plażach
System kaucji ma być bliżej osób, które z niego korzystają – taka myśl przyświeca Ministerstwu Klimatu i Środowiska. Dlatego w najbliższym czasie znacznie zwiększy się liczba butelkomatów stawianych poza sklepami, m.in. na osiedlach. Będzie też zapowiedziana przez operatorów systemu jego letnia ofensywa w miejscach, w których Polacy często spędzają urlopy. Maszyny przyjmujące opakowania staną więc w nadmorskich kurortach, m.in. na plażach.
