Długotrwała choroba i nieobecność w pracy rodzi wiele pytań zarówno po stronie pracownika, jak i pracodawcy. Jak długo można być na L4? Kiedy pracodawca może przeprowadzić kontrolę, a kiedy ma prawo rozwiązać umowę? Jakie ryzyko niesie nadużywanie zwolnień lekarskich? Wyjaśniamy.
Jesień i zima to okres wzmożonych zachorowań, a co za tym idzie – rosnącej liczby absencji chorobowych w firmach. W sezonie infekcji pracodawcy coraz częściej mierzą się z trudnościami w organizacji pracy, planowaniu grafików czy utrzymaniu ciągłości działalności. Zwolnienia lekarskie, choć są podstawowym prawem pracownika i niezbędnym elementem procesu leczenia, potrafią znacząco wpłynąć na funkcjonowanie przedsiębiorstwa. W tym czasie szczególnego znaczenia warto znać przysługujące uprawnienia oraz obowiązki zarówno po stronie pracownika, jak i pracodawcy.
Ile maksymalnie można być na L4?
'Według artykułu 41 Kodeksu pracy pracownik korzysta z ochrony przed wypowiedzeniem w trakcie urlopu lub innej usprawiedliwionej nieobecności w pracy, pod warunkiem że nie upłynął jeszcze okres uprawniający do rozwiązania umowy bez wypowiedzenia.
Ochrona pracownika obejmuje urlopy wypoczynkowe, ale także inne rodzaje, jak urlopy związane z rodzicielstwem czy bezpłatne. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, pracownik może pobierać świadczenia chorobowe przez:
- 182 dni – standardowy okres zasiłkowy,
- •270 dni – jeśli niezdolność do pracy wynika z ciąży lub gruźlicy.
Po zakończeniu okresu zasiłkowego pracownik może ubiegać się o świadczenie rehabilitacyjne, przyznawane na maksymalnie 12 miesięcy, jeśli dalsze leczenie daje rokowania na odzyskanie zdolności do pracy.
Ochrona pracownika na zwolnieniu lekarskim a przepisy prawa pracy
Pracodawca nie może wypowiedzieć umowy pracownikowi w czasie usprawiedliwionej nieobecności, czyli również na zwolnieniu lekarskim. Ochrona ta jednak nie jest absolutna, i nie obowiązuje m.in. w przypadku likwidacji firmy, zwolnienia dyscyplinarnego czy sytuacji opisanych w art. 53 Kodeksu pracy.
Kiedy pracodawca może zwolnić pracownika przebywającego na L4?
Przepis art. 53 KP przewiduje możliwość rozwiązania umowy bez wypowiedzenia niezdolność pracownika do pracy wskutek choroby trwa:
- dłużej niż 3 miesiące — gdy pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy krócej niż 6 miesięcy,
- dłużej niż łączny okres pobierania z tego tytułu wynagrodzenia i zasiłku oraz pobierania świadczenia rehabilitacyjnego przez pierwsze 3 miesiące — gdy pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy co najmniej 6 miesięcy lub jeżeli niezdolność do pracy została spowodowana wypadkiem przy pracy albo chorobą zawodową;
Pracodawca może też zwolnić pracownika, kiedy na przykład:
- prowadzi remont mieszkania,
- pracuje „na czarno”,
- wyjeżdża na wakacje,
- wykonuje czynności ewidentnie sprzeczne z leczeniem.
W takich sytuacjach możliwe jest zwolnienie dyscyplinarne, nawet w trakcie obowiązywania L4.
Nadużywanie L4 w 2025 r. – coraz częstsze kontrole
Według danych ZUS, liczba kontroli zwolnień lekarskich rośnie co roku o kilkanaście procent. Powodem są:
- coraz dłuższe L4,
- większa liczba krótkich, wielokrotnie powtarzanych zwolnień,
- przypadki fikcyjnej niezdolności do pracy.
Pracodawcy – zgodnie z przepisami – mogą:
- kontrolować pracownika przebywającego na L4,
- sprawdzać, czy stosuje się do zaleceń lekarza,
- wnioskować do ZUS o ponowne badanie zasadności zwolnienia.
Wynik kontroli może skutkować odebraniem prawa do zasiłku – nawet za cały okres niezdolności do pracy.
Obowiązki pracownika przebywającego na zwolnieniu lekarskim
Pracownik, który przebywa na zwolnieniu lekarskim ma określone obowiązki, między innymi powinien:
- stosować się do zaleceń lekarza,
- udostępnić miejsce pobytu podczas kontroli ZUS lub pracodawcy,
- unikać aktywności utrudniających powrót do zdrowia,
- nie wykonywać pracy zarobkowej,
- poinformować pracodawcę o zmianie miejsca pobytu.
Naruszenie tych obowiązków może skutkować:
- utratą prawa do świadczenia,
- zwolnieniem dyscyplinarnym,
- obciążeniem pracownika kosztami nieuprawnionych świadczeń.
Zarówno pracownik, jak i pracodawca mają jasno określone uprawnienia i obowiązki. Należy pamiętać, że zwolnienie lekarskie:
- chroni przed wypowiedzeniem,
- nie chroni przed rozwiązaniem umowy bez wypowiedzenia, jeśli spełnione są przesłanki z art. 53,
- wymaga rzetelnego wykorzystywania – nadużycia mogą skutkować zwolnieniem sprawcy lub utratą prawa do zasiłku.
Rosnąca liczba kontroli ZUS w 2025 r. i częstsze wykrywanie nieprawidłowości sprawiają, że zarówno pracownicy, jak i pracodawcy powinni znać swoje prawa i działać zgodnie z przepisami.
