Propozycje do rządowego projektu ustawy ws. instrumentu SAFE zapowiedział przed środowym posiedzeniem Rady Bezpieczeństwa Narodowego prezydent Karol Nawrocki. Podkreślił też, że konieczne jest zajęcie jednoznacznego stanowiska ws. Rady Pokoju, a także wyjaśnienie kwestii poświadczeń bezpieczeństwa marszałka Sejmu.
W środę po godz. 14 rozpoczęło się posiedzenie Rady Bezpieczeństwa Narodowego, zwołane przez prezydenta Karola Nawrockiego. Posiedzenie z udziałem ministrów i liderów ugrupowań w Sejmie dotyczy m.in. programu SAFE, przewidującego niemal 44 mld niskooprocentowanych pożyczek z UE na obronność.
Kolejnymi dwoma zapowiedzianymi przez KPRP tematami posiedzenia RBN, mają być:
- kwestia zaproszenia Polski do utworzonej z inicjatywy prezydenta USA Donalda Trumpa Rady Pokoju
- „wyjaśnienie wszelkich okoliczności wschodnich kontaktów towarzysko-biznesowych marszałka Sejmu Włodzimierza Czarzastego”.
Prezydent powiedział na początku posiedzenia, że zwołał RBN, ponieważ - jak ocenił - w sprawach kluczowych dla bezpieczeństwa Rzeczypospolitej narasta ostatnio zbyt wiele pytań, a zbyt mało jest rzetelnych, pełnych odpowiedzi.
Dlatego przypomniał, że posiedzenie Rady jest poświęcone trzem kwestiom: zakupowi uzbrojenia w ramach Programu SAFE, zaproszeniu Polski do Rady Pokoju oraz działaniom służb państwowych ws. „wschodnich kontaktów towarzysko-biznesowych” marszałka Sejmu Włodzimierza Czarzastego.
- Każda z tych spraw dotyczy innego wymiaru bezpieczeństwa RP, ale wszystkie łączy jeden wspólny mianownik: suwerenność decyzyjna państwa oraz zaufanie obywateli do instytucji Rzeczypospolitej, które mają dać im realne, a nie pozorne bezpieczeństwo - powiedział prezydent. Jak podkreślił, bezpieczeństwo państwa „nie znosi uproszczeń i prowizorek”.
Prezydent pyta, czy SAFE przysłuży się Polsce
Prezydent wskazał, że posiedzenie RBN ma służyć przede wszystkim zbadaniu kwestii instrumentu SAFE i tego, czy faktycznie jego wdrożenie będzie służyło wzmocnieniu bezpieczeństwa Polski.
Jak zaznaczył, konieczne jest wyjaśnienie takich kwestii, jak warunki spłaty rozłożonej na wiele lat pożyczki z SAFE, całkowity koszt tego zobowiązania, a także to, jak kontrolowane będzie wydawanie pozyskanych w ten sposób środków.
Prezydent ocenił, że ze strony rządu widać „euforię” po zgodzie organów UE na polski wniosek o pieniądze z SAFE, jednakże, jak stwierdził, „Polacy nie otrzymali jeszcze pełnej informacji o tym programie”.
Zapowiedział m.in., że przed podpisaniem ustawy pozwalającej na wdrażanie tego programu, której projekt w środę przyjął rząd, będzie chciał zapoznać się m.in. z listą 139 projektów, które rząd chce sfinansować za pomocą SAFE. Nawrocki zapowiedział również, że zaproponuje konkretne rozwiązania do projektu dotyczące kontroli i nadzoru nad realizacją programu. Ocenił ponadto, że lista projektów, obecnie nieznana opinii publicznej, powinna być jawna.
Nawrocki wyraził też obawy ws. przejrzystości działania SAFE; według niego, Polska ma już doświadczenie z unijnymi środkami w ramach KPO, które – jak ocenił prezydent RP – były stosowane jako instrument nacisku politycznego na Polskę.
Wyraził też obawy, że instrument może zostać skonstruowany w ten sposób, że najbardziej na jego wprowadzeniu skorzystają największe zachodnioeuropejskie koncerny zbrojeniowe, a nie rozwijający się polski przemysł obronny.
Prezydent skierował też pytanie do kadry kierowniczej wojska, czy zaplanowane w SAFE zakupy rzeczywiście zwiększą jej zdolności operacyjne i czy wojsko będzie w stanie wdrożyć pozyskiwany w szybkim tempie sprzęt. – Celem nie może być kupowanie dla kupowania, każdy wydatek musi być oceniony pod względem faktycznej przydatności dla obronności – mówił prezydent.
Według deklaracji rządu jednak nawet 80 proc. pieniędzy z SAFE ma zostać wydanych w Polsce, a lista projektów, na które środki mają zostać przeznaczone, powstała w dużej mierze w Sztabie Generalnym WP, który wskazał najpilniejsze potrzeby, możliwe do zaspokojenia przez polski i europejski przemysł.
Polska w Radzie Pokoju
Drugi wątek, który ma zostać omówiony na środowej RBN, to sprawa wystosowanego dla Polski przez prezydenta USA Donalda Trumpa zaproszenia do tzw. Rady Pokoju, która ma być nowym ciałem międzynarodowym działającym na rzecz rozwiązywania konfliktów na świecie, w tym przede wszystkim konfliktu w Strefie Gazy.
Nawrocki podkreślił, że sprawa musi zostać dokładnie przeanalizowana we współpracy rządu z Pałacem Prezydenckim. Przypomniał też, że na 19 lutego otrzymał zaproszenie dla Polski na spotkanie inaugurujące Radę w Waszyngtonie.
Jak mówił, problemem nie jest to, że rząd ma wątpliwości co do członkostwa Polski w Radzie – m.in. wobec zaproszenia do niej państw autorytarnych jak Rosja i Białoruś – tylko to, że do tej pory nie przedstawił „żadnego konkretnego stanowiska” w tej sprawie. – Nie ma rekomendacji rządu, żadnej analizy ani opinii – mówił, dodając, że celem dyskusji na RBN jest ustalenie, czy Polska „widzi w tej sprawie szansę, ryzyko, czy jedno i drugie”.
- Nie ma sojuszy na zawsze i nie ma wsparcia za nic. Historia nauczyła nas, że trzeba być twardym i pragmatycznym w polityce zagranicznej – mówił prezydent.
Na krótko przed posiedzeniem RBN premier Donald Tusk poinformował, że Polska nie przystąpi do prac Rady Pokoju, ale będzie cały czas je analizować.
Prezydent pyta i sprawę marszałka Czarzastego
Trzecia sprawa do omówienia na RBN, jak wskazał Nawrocki, to sprawa poświadczeń bezpieczeństwa marszałka Sejmu. Prezydent zadał pytanie marszałkowi Sejmu, dlaczego nie poddał się procedurze poszerzonego postępowania sprawdzającego przez ABW, gdy był członkiem sejmowej komisji ds. służb specjalnych. Pytał m.in., czy stało się to z „powodów formalnych”, czy w wyniku obawy „przed konsekwencjami ujawnienia określonych relacji i okoliczności”. Przedstawiciele KPRP w ubiegłym tygodniu wskazywali na kontakt marszałka z Rosjanką Swietłaną Czestnych, któremu poświęcona była niedawna publikacja „Gazety Polskiej”.
Zaznaczył, że sprawa jest istotna, dlatego że chodzi o marszałka Sejmu – czyli osobę, która obejmuje obowiązki prezydenta, gdy ten nie może sprawować funkcji. – Marszałek Sejmu nie jest funkcją wyłącznie polityczną. To jest funkcja ustrojowa, wpisana w ciągłość państwa i wszystko, co jej dotyczy, dotyczy też jego bezpieczeństwa – mówił Nawrocki.
- Gdyby Pan Bóg zdecydował się odwołać dzisiaj z tego świata prezydenta RP, to jutro obowiązki prezydent sprawowałby pan marszałek Włodzimierz Czarzasty. Właśnie dlatego sprawa jest tak ważna i państwowa, właśnie dlatego wątpliwości dot. pana marszałka muszą być przedmiotem naszego spotkania – mówił prezydent.
Jego zdaniem nie można pozwolić na sytuację, aby osoba bez takiego poświadczenia przejęła obowiązki głowy państwa. – Mamy prawo wiedzieć, czy marszałek ma dostęp do informacji ściśle tajnych w obliczu tego, co dzieje się w Rzeczypospolitej. Jeśli nie, to nie powinien być marszałkiem Sejmu – powiedział.
Oprócz przewodniczącego posiedzeniu prezydenta Nawrockiego biorą w nim udział m.in.:
- premier Donald Tusk,
- marszałkowie Sejmu i Senatu: Włodzimierz Czarzasty i Małgorzata Kidawa-Błońska
- członkowie rządu m.in: wicepremier i szef MON Władysław Kosiniak-Kamysz; wicepremier, szef MSZ Radosław Sikorski, szef MSWiA Marcin Kierwiński, minister koordynator służb specjalnych Tomasz Siemoniak, minister finansów i gospodarki Andrzej Domański.
Obecny są również m.in. przedstawiciele Kancelarii Prezydenta, m.in. jej szef Zbigniew Bogucki oraz Biura Bezpieczeństwa Narodowego, w tym szef BBN Sławomir Cenckiewicz. W posiedzeniu uczestniczą także szefowie klubów i kół parlamentarnych oraz przedstawiciele wojska.
Zgodnie z przepisami, sekretarzem Rady Bezpieczeństwa Narodowego jest szef prezydenckiego BBN; obecnie jest nim Sławomir Cenckiewicz będący w sporze z rządem wokół poświadczeń bezpieczeństwa. Strona rządowa stoi na stanowisku, że poświadczenia bezpieczeństwa zostały odebrane Cenckiewiczowi przez SKW w 2024 roku; Cenckiewicz zwraca uwagę na nieprawomocny wyrok sądu administracyjnego uchylający decyzję SKW, który zapadł w 2025 r. W sprawie tego wyroku KPRM złożyła nierozstrzygniętą jeszcze skargę kasacyjną do NSA. Cenckiewicz wraz ze swoimi zastępcami pojawił się na środowej Radzie, podobnie jak na poprzedniej zwołanej we wrześniu ub. r.
Instrument SAFE to program, który ma na celu wzmocnienie obronności państw członkowskich UE; przewiduje łącznie 150 mld euro wsparcia – m.in. w postaci nisko oprocentowanych pożyczek – przede wszystkim na zakupy sprzętu wojskowego, zwłaszcza produkowanego w Europie. Polska złożyła wniosek o dofinansowanie na kwotę 43,7 mld euro, będąc tym samym największym beneficjentem tego programu pożyczkowego. Pod koniec stycznia polski wniosek o środki zaakceptowała Komisja Europejska. Nieco wcześniej w środę rząd przyjął projekt ustawy wdrażającej Program SAFE.
W skład Rady Bezpieczeństwa Narodowego - organu doradczego prezydenta w sprawach wewnętrznego i zewnętrznego bezpieczeństwa państwa - wchodzą marszałkowie Sejmu i Senatu, premier, szefowie MSZ, MON i MSWiA, minister koordynator służb specjalnych, szefowie ugrupowań posiadających klub parlamentarny, poselski lub koło poselskie (lub przewodniczący tych klubów lub kół), szefowie Kancelarii Prezydenta i BBN. Posiedzenia Rady zwołuje prezydent, on też określa ich tematykę. (PAP)
mml/ mro/ mow/
