Eskalacja konfliktu na Ukrainie spowodowała, że ponownie mówi się o możliwości zastosowania wobec Rosji „finansowej broni nuklearnej” jaką jest odcięcie od sieci SWIFT. Sięgając po ostateczny środek, Zachód naraża się na poważne konsekwencje – ostrzegają przedstawiciele rosyjskiej finansjery.
Pierwsze doniesienia o możliwości zastosowania blokady SWIFT wobec Rosji pojawiły się jesienią zeszłego roku. Wówczas zwolennikiem takiej opcji była m.in. Wielka Brytania. Teraz ponownie o drastycznych finansowych środkach spekulują rosyjskie media. Serwis pravda.ru cytuje szefa banku VTB, który twierdzi, że „odłączenie Rosji od SWIFT będzie równoznaczne z wypowiedzeniem wojny”.
SWIFT umożliwia instytucjom finansowym wymianę komunikatów, np. dotyczących rozliczeń międzybankowych. Istniejąca od lat 70. XX w. organizacja pełni kluczową rolę w obiegu informacji w sektorze finansowym. Stowarzyszenie ma swoją siedzibę w Belgii i podlega w związku z tym europejskiemu prawu. Mimo pozornej neutralności może zatem stać się elementem politycznej gry. Tak było chociażby w 2012 r., gdy blokadą objęto Iran.
ReklamaZobacz także
Bank bez SWIFT – jak komputer bez internetu
Odcięcie od SWIFT rosyjskich banków oznaczałoby, według najbardziej pesymistycznych wizji, praktyczny paraliż wymiany handlowej. Nabywcy rosyjskich produktów nie mogliby zapłacić swoim kontrahentom. Kupcy odwróciliby się od dotychczasowych partnerów, poszukując innych dostawców. Jednocześnie zablokowany zostałby import produktów, często nie mających swoich odpowiedników na lokalnym rynku. Rosja stałaby się samotną wyspą na gospodarczej mapie świata, stając w jednym szeregu z krajami takimi jak Iran czy Korea Północna.
Niewątpliwie „finansowa broń nuklearna” okazałaby się bardzo niszczącym gospodarczo środkiem. Doświadczenia Iranu pokazują, że blokada SWIFT spowodowała zerwanie sieci wymiany handlowej nawet w obszarze nie mającym związków z sektorem militarnym. Kraj ten negocjując z zachodnimi rządami, w pierwszej kolejności poprosił o zniesienie właśnie tych sankcji.
Rosja zbuduje swój system?
Jak każdy typ blokady, również odcięcie od finansowego krwioobiegu można do pewnego stopnia obejść. W 2013 r. na łamach „The Wall Street Journal” eksperci Foundation for Defense of Democracies wskazali na strategie stosowane przez Iran w obliczu odłączenia od SWIFT. Irański reżim zaczął wykorzystywać do obsługi transakcji handlowych walutę euro przechowywaną m.in. w tureckich, rumuńskich i rosyjskich bankach. Rozliczenia w euro odbywały się za pomocą systemu Target2 kontrolowanego przez Europejski Bank Centralny, gdzie irańskie banki miały dostęp przez swoich zagranicznych partnerów. Tę lukę domknięto dopiero rok po wprowadzeniu blokady SWIFT.
Irańczycy zaczęli również rozliczać się z partnerami handlowymi w lokalnej walucie (np. indyjskich rupiach), a nawet sięgali po relacje barterowe, zupełnie niezależne od systemów obsługujących transfery pieniądza bankowego.
W przypadku Rosji najbardziej prawdopodobnym scenariuszem reakcji na blokadę byłoby wykorzystanie zagranicznych partnerów jako pośredników. Od grudnia zeszłego roku rosyjskie banki mogą wymieniać między sobą komunikaty, korzystając z sieci zbudowanej przez Bank Rosji. W razie blokady byłyby w stanie obejść się bez SWIFT (w transakcjach krajowych), a w relacjach z zagranicą mogłyby korzystać z usług zagranicznego banku jako „punktu wejścia”. Taką rolę mogłaby przejąć instytucja z kraju, który nie jest objęty sankcjami.
W dłuższej perspektywie Rosji opłacałoby się przyspieszenie prac nad alternatywą wobec finansowej sieci. Prawdopodobnie znalazłaby w tym projekcie wielu sprzymierzeńców. „The Economist” wskazuje, że podobne aspiracje mają Chiny, którym udało się już zmienić nieco układ globalnych sił w branży płatności kartowych. Powstanie konkurencyjnego schematu łączącego banki miałoby poważne konsekwencje. Dziś USA i Europa są w stanie monitorować przepływ pieniądza, śledząc m.in. źródła finansowania organizacji terrorystycznych. Nowy system mógłby przyciągnąć do siebie wszystkich zainteresowanych ukryciem się przed okiem Wielkiego Brata.
