Przez dekady obywatele Wenezueli wierzyli, że gigantyczne złoża ropy naftowej to ich niezbywalne, narodowe dziedzictwo. Życie na "płynnym złocie" przypominało wygraną na loterii, a darmowa benzyna była traktowana jak podstawowe prawo obywatelskie. Dziś, po latach drastycznego załamania gospodarczego, te przekonania odchodzą w niepamięć.


Jak donosi „The New York Times”, amerykańska administracja przejmuje kontrolę nad wenezuelskimi rezerwami, a zdesperowane społeczeństwo widzi w tym jedyną szansę na wyjście z nędzy.
Pokoleniowa zmiana warty, czyli od boliwiariańskiej dumy do walki o byt
Amerykański dziennik zwraca uwagę na głęboką zmianę mentalności. Dla kilku pokoleń Wenezuelczyków, a zwłaszcza tego wchodzącego w dorosłość w okresie rewolucji, ropa była fundamentem tożsamości narodowej i przepustką do uprzywilejowanego miejsca w globalnym porządku. Jednak dla ich dzieci surowiec ma już znaczenie drugorzędne. Młodzi Wenezuelczycy, wychowani w cieniu kryzysu, nie znają kultury „bogatego kraju”.
Ropa ukształtowała wenezuelskie społeczeństwo w sposób spotykany głównie na Bliskim Wschodzie. Przeniknęła do języka, popkultury i literatury. Jednak lata złego zarządzania, korupcji, politycznych czystek i międzynarodowych sankcji sprawiły, że produkcja surowca drastycznie spadła, pociągając za sobą całą gospodarkę zależną od petrodolarów.
Amerykański zarząd na zgliszczach gospodarki
„The New York Times” przypomina, że na początku roku administracja Donalda Trumpa doprowadziła do obalenia przywódcy Wenezueli i przejęła kontrolę nad eksportem ropy. Waszyngton poszedł jednak o krok dalej i zawarł porozumienie ze skandalizującym wenezuelskim magnatem naftowym, co, jak chwalił się w sierpniu sam Trump, dało Stanom Zjednoczonym dostęp do 65 miliardów baryłek wenezuelskich rezerw.
Amerykańska łapa na wenezuelskiej kasie. Ponad 12 miliardów z ropy pod kluczem
Tylko w pierwszych dziewięciu miesiącach tego roku rząd USA zarządzał kwotą ponad 12 mld dolarów pochodzącą z eksportu wenezuelskich surowców. Z poufnego raportu KPMG, do którego dotarł „The New York Times”, wynika, że choć Waszyngton formalnie pełni jedynie funkcję „powiernika”, to amerykańscy urzędnicy mają ostateczny głos w sprawie dysponowania majątkiem Wenezueli.
Co najbardziej uderzające, plan ten zyskał pełne poparcie Delcy Rodríguez, pełniącej obowiązki prezydenta. Dla polityczki wywodzącej się z ruchu „chavistów”, dla których państwowa kontrola nad ropą była fundamentem ideologicznym, to nie tylko drastyczny zwrot, ale w zasadzie jedyne pole manewru.
Pragmatyzm wymuszony przez biedę
Zanim USA obaliły poprzedniego prezydenta, hiperinflacja zjadła emeryturę nauczycieli do poziomu niespełna 1 dolara miesięcznie. Dziś, zarabiając około 120 dolarów w szkole prywatnej, coraz większa grupa uważa, że oddanie kontroli nad przemysłem naftowym to „bardzo pilna sprawa”, która liczy na to, że reaktywacja sektora przez amerykański kapitał ostatecznie przełoży się na poprawę bytu.
Skrajnie prawicowe głosy w Wenezueli idą jeszcze dalej, otwarcie witając amerykańską dominację. Po trzech dekadach lewicowych rządów, które przyniosły gospodarczą dewastację, część społeczeństwa odrzuca ropę jako przekleństwo, które dało im jedynie korupcję i autorytaryzm.
Upadek paliwowej utopii
Złota era, w której kierowcy traktowali darmowe paliwo jako coś oczywistego, co napędzało kulturę paliwożernych SUV-ów rodem z lat 70., to już przeszłość. Dziennik przypomina, że w 2020 roku, pod przykrywką niedoborów i pandemii, rząd ostatecznie pogrzebał politykę darmowej benzyny.
Dziś, w kraju o jednych z największych rezerw ropy na świecie, standardowa cena paliwa wynosi około 1,89 dolara za galon. Obok niej funkcjonuje tańszy, ale ściśle racjonowany system, co prowadzi do surrealistycznych widoków niekończących się kolejek na stacjach benzynowych w miastach regularnie nękanych przerwami w dostawach prądu.
Drastycznym dowodem skali tego upadku jest proste zestawienie siły nabywczej w Wenezueli z polskimi realiami. W przeliczeniu, rynkowa cena wenezuelskiego paliwa to zaledwie około 50 amerykańskich centów (ok. 2 zł) za litr. Jednak przy średnich, nieoficjalnych zarobkach rzędu 120 dolarów miesięcznie, statystycznego Wenezuelczyka stać na zakup zaledwie 240 litrów paliwa. Dla porównania: Polak zarabiający średnią krajową (ok. 6680 zł netto), mimo trzykrotnie wyższych cen na stacjach (ok. 6 zł/l), może miesięcznie kupić ponad 1110 litrów benzyny, czyli blisko pięć razy więcej. To brutalnie obrazuje paradoks państwa, w którym obywateli nie stać na zatankowanie surowca, na którym dosłownie śpią.
Jak podsumowuje cytowana w artykule „NYT” historyczka Margarita López Maya, wenezuelskie społeczeństwo akceptuje kontrolę USA, bo po prostu nie widzi innej opcji: – Chavizm zredukował nas do stanu globalnego upokorzenia, rzucając nas na kolana przed Stanami Zjednoczonymi.
Aleksander Ogrodnik





























































