Związek Banków Polskich obawia się, że nowa wersja sankcji kredytu darmowego może otworzyć puszkę Pandory. Uwagi bankowców jednak nie przebiły się do ostatniej edycji projektu ustawy o kredycie konsumenckim. UOKiK ignoruje także krytykę płynącą z innych instytucji z sektora.
W lipcu 2025 r. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pokazał projekt nowej „konstytucji pożyczania”. Ustawa o kredycie konsumenckim w zaktualizowanej postaci ma dotyczyć niemal wszystkich form finansowania konsumpcji. Wdraża do polskiego porządku prawnego zapisy unijnej dyrektywy CCD2. Jak wskazują bankowcy, problem w tym, że do dokumentu dorzucono sporo nowych regulacji, o których CCD2 nawet nie wspomina.
Uwagi Związku Banków Polskich do projektu i procesu jego konsultacji przedstawiono na konferencji prasowej 31 marca. Wiceprezeska ZBP, Agnieszka Wachnicka, zaprezentowała dane o obecnej skali sporów wokół sankcji kredytu darmowego. Na koniec 2025 r. liczba pozwów dobiła do 25 tys. W toku rozstrzygania przez sądy było 21 tys. spraw, z czego 10 tys. złożono na podstawie cesji. To oznacza, że za około połową sporów stoją kancelarie skupujące wierzytelności i następnie próbujące odzyskać spłacone już kredyty.
Bankowcy podkreślają, że ok. 85-90 proc. spraw dotyczących roszczeń o darmowy kredyt kończy się wygraną banków. Tempo rozstrzygania jest jednak powolne. Liczba zakończonych postępowań przekroczyła w 2025 r. 3,3 tys.
Zanim sprawy trafią jednak do sądów, do banków kierowane są reklamacje z żądaniem zwrotu zapłaconych kosztów. Na koniec 2025 r. liczba takich spraw adresowanych do kredytodawców zbliżyła się do 100 tysięcy.
3 warianty sankcji kredytu darmowego
Nowa ustawa o kredycie konsumenckim mocno zmienia regulacje dotyczące sankcji kredytu darmowego. Przewidziano w niej aż 3 opcje, różniące się zakresem „darmowości” dla konsumenta. Od tzw. darowanego kredytu za znaczące przewinienia kredytodawcy, po spłatę połowy odsetek. Szerzej prezentowaliśmy projekt na łamach Bankier.pl. Spotkał się on ze zdecydowaną krytyką bankowców, również w drugiej wersji aktu pokazanej przez UOKiK w 2026 r.
„To jest sankcja, która generuje nowe problemy i otwiera bardzo szeroko puszkę Pandory. Jeśli dzisiaj mamy 100 tysięcy spraw, to spodziewamy się, że na tle tej nowej sankcji będzie ich znacznie więcej” – komentuje Agnieszka Wachnicka.
„Dlaczego? Dlatego, że nowa sankcja w porównaniu do obecnie obowiązującej znacznie rozszerza zakres stosowania, w tym również na obowiązki obejmujące ocenę zdolności kredytowej. Tutaj wprawdzie w ograniczonym zakresie do trzech przypadków: braku sprawdzenia bazy danych, braku dokumentowania tej oceny i nieuzyskania informacji o dochodach i wydatkach konsumenta, natomiast jest to znaczące rozszerzenie sankcji. Dwa, nowa sankcja nie dotyczy tylko obowiązków informacyjnych i kosztów, jak to ma miejsce obecnie, tylko rozciąga tę sankcję również na obowiązki pozaumowne. To jest absolutne novum.
I tak naprawdę ta nowa sankcja to jest kilka sankcji. Dlatego, że wchodzimy w sankcję kredytu darowanego, czyli takiego kredytu, którego nie trzeba spłacać ani w zakresie kapitału, ani w zakresie kosztów. Mamy pełne SKD, czyli sankcję kredytu darmowego, czyli pozbawienie kredytodawcy kosztów i sankcję w wysokości połowy odsetek. Bardzo ograniczone zostało zastosowanie proporcjonalności i to jest dalece niewystarczające w naszej ocenie” – wskazała przedstawicielka Związku Banków Polskich.
Konsultacje projektu to tylko iluzja
– Druga wersja ustawy nie trafiła już do publicznych konsultacji, trafiła tylko do konsultacji z poszczególnymi resortami. Strona publiczna już formalnie nie otrzymała możliwości zgłaszania uwag. Resorty otrzymały 14 dni na zgłoszenie uwag. Mimo braku formalnego mandatu Związek Banków Polskich zdecydował się uwagi zgłosić – podkreśliła Agnieszka Wachnicka. Bankowy projekt nie znalazł jednak odbiorców w UOKiK. Urząd nie odniósł się do poprawek.
Bankowcy przypomnieli, że nowa sankcja kredytu darmowego spotkała się z krytyką także z innych stron. „Komitet Stabilności Finansowej wskazał, że zmiany mogą prowadzić do nadużywania przepisów o ochronie konsumenta przez profesjonalnych interesariuszy. I wreszcie wskazał na dalsze wzmaganie niepewności interpretacyjnej. To jest bardzo istotne stanowisko KSF, że sankcja kredytu darmowego sformułowana w proponowanym projekcie może stanowić zagrożenie dla stabilności systemu finansowego” – wskazała wiceprezeska ZBP.
„Podobnym tonem wypowiada się również UKNF. Wskazuje, że w pierwszej wersji projektu zgłosił około 100 stron uwag i kilkadziesiąt stron do drugiej wersji. Ale przede wszystkim urząd wskazuje, że konsultacje tego projektu ustawy miały charakter iluzoryczny, ponieważ ważne uwagi nadzoru zostały w procesie zignorowane. O samym SKD KNF mówi, że te przepisy nie tylko nie zostały uproszczone, ale zostały skomplikowane i rozbudowane” – podkreśliła Wachnicka.
Wiceprezeska ZBP zwróciła także uwagę na inne kontrowersyjne propozycje zawarte w projekcie. Nie wynikają one w żaden sposób z unijnej dyrektywy. Przykładem jest obowiązek korzystania z dwóch baz danych w procesie oceny zdolności kredytowej. Tymczasem CCD2 nie narzuca kredytodawcom konieczności sięgnięcia nawet po jeden zewnętrzny rejestr.
