Czwartkowy wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wzmacnia pozycję konsumentów w sporach z bankami - uważa mec. Karolina Pilawska, reprezentująca konsumentów w sporach z bankami. TSUE orzekł, że złożenie oświadczenia o potrąceniu nie oznacza zrzeczenia się zarzutu przedawnienia.
„Konsument ma prawo zarówno powołać się na przedawnienie, jak i złożyć potrącenie - a skorzystanie z jednego środka ochrony nie może oznaczać utraty drugiego. Dzisiejszy wyrok eliminuje jedną z najbardziej problematycznych pułapek procesowych w sprawach frankowych i wzmacnia przewidywalność rozstrzygnięć, co ma znaczenie dla tysięcy toczących się w Polsce sporów” - stwierdziła w komentarzu mecenas Karolina Pilawska, która specjalizuje się w reprezentowaniu konsumentów w sporach z bankami.
Podkreśliła, że „orzeczenie TSUE znacząco wzmacnia pozycję konsumentów w sporach z bankami. Po pierwsze, usuwa ryzyko, że skorzystanie z potrącenia zostanie wykorzystane przeciwko konsumentowi. Po drugie, jasno wskazuje, że przedawnione roszczenia banków dotyczące zwrotu kapitału nie mogą zostać »ożywione« przez konstrukcję dorozumianego zrzeczenia się przedawnienia” - oceniła Pilawska.
Jej zdaniem, wyrok wymusza także zmianę dotychczasowej praktyki orzeczniczej w Polsce, gdyż Trybunał przypomniał, że „sądy krajowe są zobowiązane do takiej wykładni prawa krajowego, która zapewnia pełną skuteczność” unijnej dyrektywy. „Jeśli dotychczasowa linia orzecznicza jest z nią sprzeczna, to należy ją porzucić” - stwierdziła Pilawska komentując wyrok TSUE.
Jak przekazała mecenas, Trybunał orzekł, iż złożenie przez konsumenta oświadczenia o potrąceniu nie może być uznawane za dorozumiane zrzeczenie się zarzutu przedawnienia roszczenia dochodzonego przez bank. „Tym samym Trybunał przeciął wieloletnią linię orzeczniczą, która w praktyce pozwalała bankom odzyskiwać przedawnione roszczenia tylko dlatego, że konsument skorzystał z mechanizmu potrącenia przewidzianego w prawie krajowym” - oceniła. Jej zdaniem, wyrok TSUE może mieć „natychmiastowy wpływ na sposób prowadzenia sporów frankowych w Polsce”.
Wyjaśniła, że postępowanie dotyczyło kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego zawartego w 2006 roku. Kredytobiorczyni zakwestionowała umowę, argumentując, że zawierała ona nieuczciwe postanowienia, a bank wytoczył przeciwko niej własne powództwo o zwrot kapitału kredytu, powołując się na „przepisy dotyczące bezpodstawnego wzbogacenia po stwierdzeniu nieważności umowy kredytu”.
„Kiedy sprawa trafiła do sądu, okazało się, że roszczenie banku było już przedawnione, bo upłynął 3-letni termin od wytoczenia sprawy przez konsumenta. Kredytobiorczyni podniosła więc zarzut przedawnienia, a jednocześnie złożyła oświadczenie o potrąceniu swojej wierzytelności z wierzytelnością mBank S.A.” - tłumaczyła Pilawska. Jak dodała, w polskiej praktyce sądowej przyjmowano, że złożenie oświadczenia o potrąceniu oznacza dorozumiane zrzeczenie się korzystania z przedawnienia. W tej sprawie oznaczałoby to, że bank mógłby dochodzić roszczeń, które były już wygasłe.
Potrącenie nie równa się zrzeczeniu się przedawnienia
Jak relacjonuje Pilawska, TSUE podkreślił, że nie można domniemywać zrzeczenia się zarzutu przedawnienia wyłącznie z faktu, że konsument skorzystał z instytucji potrącenia. „Zrzeczenie się przedawnienia musi być świadome, wyraźne i jednoznaczne, a nie konstruowane wbrew literalnym czynnościom konsumenta” - podkreśliła mecenas. Zauważyła, że w tej sprawie, konsumentka podniosła zarzut przedawnienia, więc interpretowanie jej oświadczenia o potrąceniu jako rezygnacja tego zarzutu byłoby „sprzeczne zarówno z logiką postępowania, jak i z prawem Unii”.
Zdaniem Związku Banków Polskich wyrok TSUE jest zgodny z dotychczasowym orzecznictwem polskich sądów, gdyż okoliczności sprawy świadczą, że konsument nie zamierzał rezygnować z zarzutu przedawnienia. ZBP tłumaczył, że w tej konkretnej sprawie konsument złożył oświadczenie o potrąceniu w sposób ewentualny, tj. na wypadek, gdyby sąd uznał zarzut przedawnienia roszczenia banku podniesiony w pierwszej kolejności za nieuzasadniony.
Czwartkowe Rozstrzygnięcie TSUE dotyczy wzajemnych rozliczeń między bankiem a konsumentem w przypadku unieważnionych umów kredytowych; pytanie prejudycjalne zadał Sąd Okręgowy w Warszawie, rozpatrujący sprawę z powództwa banku o zwrot kapitału kredytu zaciągniętego we franku szwajcarskim. Umowa kredytu została wcześniej unieważniona. Pozwany przez bank konsument podniósł zarzut przedawnienia wierzytelności banku, składając jednocześnie oświadczenie o potrąceniu.
TSUE uznał w odpowiedzi, że w świetle dyrektywy ws. nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich złożenie przez konsumenta oświadczenia o potrąceniu nie może być automatycznie rozumiane jako zrzeczenie się zarzutu przedawnienia wierzytelności banku o zwrot kapitału kredytu. Według TSUE, dyrektywa sprzeciwia się temu, by wykonanie określonego prawa procesowego przez konsumenta było automatycznie utożsamiane z dorozumianym zrzeczeniem się innego. Musi on bowiem wyrazić swoją wolę w sposób świadomy.
Uzależnienie możliwości podniesienia zarzutu przedawnienia od niedokonania potrącenia - zdaniem TSUE - ogranicza prawo konsumenta do dochodzenia jego należności wynikającej z unieważnienia umowy o kredyt. - Może to uniemożliwić konsumentowi skuteczne skorzystanie z przysługujących mu praw procesowych lub zniechęcić go do skorzystania z nich - podkreślił TSUE.
Odpowiedź TSUE na pytanie prejudycjalne nie rozstrzyga sporu przed sądem krajowym. To on wyda ostateczny wyrok w tej sprawie. Orzeczenie będzie jednak miało wpływ na przyszłe rozstrzygnięcia sporów między bankiem a konsumentem. (PAP)
jls/ malk/
