Ustawowa lichwa rządu

Sześć lat to za mało, aby zdążyć z aktualizacją rozporządzenia o odsetkach ustawowych. W ten sposób odsetki maksymalne spadły poniżej poziomu odsetek ustawowych, do czego dojść nie powinno.

W środę 8 października Rada Polityki Pieniężnej ogłosiła swoją decyzję dotyczącą obniżenia wysokości stóp procentowych, w tym stopy lombardowej. Konsekwencją tej zmiany była obniżka wysokości odsetek maksymalnych do poziomu 12 proc. I tu pojawił się problem, bo niezmieniana od prawie sześciu lat stawka odsetek ustawowych wynosi nadal 13 proc. i przekracza od wczoraj dopuszczalną stawkę maksymalną o 1 p.p.

Odsetki ustawowe a maksymalne – czym się różnią?

W przypadku niespełnienia warunków umowy, np. spóźnienia się z zapłatą raty kredytu czy pożyczki albo dowolnego rachunku, musimy oprócz zaległości zapłacić także odsetki. Są one najczęściej liczone według stawki odsetek ustawowych, które reguluje Kodeks cywilny, a wysokość jest określana w drodze odpowiedniego rozporządzenia. Odsetki te stosuje się, gdy nie określono innej wysokości w umowie.

Jeśli w umowie strony chcą określić odsetki, to nie mogą one być wyższe niż stawka odsetek maksymalnych, liczona jako czterokrotność wysokości stopy kredytu lombardowego NBP. Od czwartku 9 października br. wynoszą one 12 proc. To prawne zabezpieczenie niepozwalające stosować lichwiarskich stawek na pożyczanie pieniędzy. Kodeks cywilny stanowi, że wyższe odsetki określone w umowie stają się nieważne i z mocy prawa stosuje się odsetki maksymalne. Jeśli w umowie cywilnoprawnej nie podano żadnych odsetek, to stosuje się te ustawowe, które z założenia powinny być niższe niż maksymalne. Pierwszy raz w historii mamy do czynienia przypadkiem, że odsetki ustawowe określone w rozporządzeniu przekroczyły odsetki maksymalne obliczane na podstawie decyzji RPP o stopie lombardowej.

Ostatnie rozporządzenie ministra finansów regulujące wysokość odsetek ustawowych pochodzi z 2008 roku, natomiast odsetki maksymalne zdążyły „zmienić się” w tym okresie dwadzieścia razy.

Rząd zaspał z aktualizacją rozporządzenia

Nie powinno to mieć miejsca, gdyż w samym Kodeksie cywilnym w art. 359 mamy zapis: Rada Ministrów określa, w drodze rozporządzenia, wysokość odsetek ustawowych, (...) biorąc pod uwagę wysokość rynkowych stóp procentowych oraz stóp procentowych Narodowego Banku Polskiego. Jednak uwadze urzędników umknął fakt, że stopy procentowe NBP są obniżane nieustannie od dwóch lat, a w konsekwencji odsetki maksymalne też stopniowo spadają i nieuchronnie zbliżają się do poziomu odsetek ustawowych.

Teraz czekamy na szybkie działanie rządu i niezwłoczną nowelizację dotychczasowego rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 4 grudnia 2008 r. (Dz.U. 2008 nr 220 poz. 1434). Inaczej „lichwiarski” poziom odsetek ustawowych może być źródłem kłopotów przedsiębiorców, zwykłych obywateli i nawet sądów, które z reguły zasądzając zadośćuczynienie pieniężne, doliczają odsetki ustawowe. Wysoki poziom odsetek ustawowych łamiący tzw. „ustawę antylichwiarską”, czyli nowelizację kodeksu cywilnego z lutego 2006 roku, grozi sporami sądowymi mającymi ustalić właściwą wysokość odsetek w umowach, które nie podają ich wprost. Sprawa ta może zakończyć się nawet w Trybunale Konstytucyjnym, narażając nas wszystkich na zamieszanie i koszty.

Katarzyna Sudaj

Źródło: