Polskie firmy i instytucje coraz aktywniej uczestniczą w projektach kosmicznych. Za tym wzrostem nie nadąża jednak kształcenie specjalistów. Pracodawcom brakuje ludzi z doświadczeniem projektowym, specjalistyczną wiedzą i umiejętnością współpracy. Dlatego uczelnie spieszą się z otwieraniem nowych kierunków, na które zgłasza się coraz więcej chętnych do podbijania kosmosu.
Polski sektor kosmiczny to już ponad 500 firm, instytucji badawczych i uczelni. Około 300 z nich współpracuje z Europejską Agencją Kosmiczną (ESA), a ponad 150 bierze bezpośredni udział w zaawansowanych projektach - wynika z ostatnich danych Polskiej Agencji Kosmicznej. Od 2022 r., czyli momentu wybuchu wojny w Ukrainie i w związku z tym zwiększaniu się roli technologii kosmicznych w zapewnieniu bezpieczeństwa. Technologie satelitarne służą dziś m.in. nawigacji, telekomunikacji, monitorowaniu środowiska i zarządzaniu kryzysowemu.
Zatrudnienie rosnące w kosmicznym tempie
Rozwój podmiotów w tym sektorze, jest najbardziej dynamiczny w historii. To sprawia, że wiele z nich dynamicznie zwiększa zatrudnienie. Jedną z nich jest Astronika, gdzie liczba pracowników w ostatnich dwóch latach rosła dwukrotnie rok do roku. Dwa lata temu było to około 40-50 osób, a obecnie pracuje tam ponad 160 osób.
– Większość nowych osób stanowią młodzi inżynierowie i technicy, świeżo po studiach lub jeszcze w trakcie ich kończenia. Pracują u nas m.in. konstruktorzy i mechanicy, analitycy struktur, specjaliści od zagadnień termicznych, inżynierowie systemowi i mechatronicy, elektronicy, inżynierowie materiałowi, programiści, robotyce, a także kierownicy i liderzy projektów – mówi Bankier.pl Łukasz Wiśniewski, Członek Zarządu Astronika. – Nasze projekty są z natury bardzo interdyscyplinarne i realizowane w międzynarodowym środowisku, dlatego stale poszukujemy specjalistów z wielu obszarów. Paradoksalnie nie wskazałbym jednej specjalizacji, której brakuje najbardziej. Równorzędnie zwracamy uwagę na konkretne kompetencje kierunkowe, jak też umiejętność pracy w interdyscyplinarnym zespole, samodzielność, gotowość do podejmowania nowych wyzwań i nieszablonowe myślenie. Dajemy szansę młodym specjalistom, ponieważ w branży kosmicznej ogromne znaczenie mają potencjał rozwojowy, zaangażowanie i chęć uczenia się.
Kosmiczne kompetencje zdobywa się w praktyce
Jak twierdzi Łukasz Wiśniewski, nie istnieje kierunek studiów, który w pełni przygotowuje do pracy w jego firmie.
– Bardzo wiele specjalistycznej wiedzy zdobywa się już podczas realizacji projektów, dlatego jesteśmy otwarci na kandydatów z różnych dziedzin technicznych i ścisłych. Wdrożenie do pracy zależy zarówno od stanowiska, jak i od indywidualnych predyspozycji pracownika. Można przyjąć, że pełne wdrożenie do samodzielnej realizacji najbardziej złożonych zadań zajmuje około roku, jednak zdobywanie kompetencji w branży kosmicznej jest procesem ciągłym. Jednocześnie już od pierwszych dni pracy nawet mniej doświadczeni inżynierowie są angażowani w projekty "lotne", czyli takie których efektem końcowym jest wytworzenie urządzenia, które bierze udział w misji kosmicznej – dodaje ekspert.
W Polsce brakuje kadry szkoleniowej
Sektor kosmiczny jak nigdy wcześniej, właśnie teraz potrzebuje wyszkolonej kadry m.in. ekspertów od elektroniki, systemów wbudowanych, oprogramowania, analizy danych i obserwacji Ziemi. Za tym zapotrzebowaniem na specjalistów w tej dziedzinie, próbują nadążyć uczelnie.
Podczas Europejskiego Forum Nowych Idei w Sopocie prof. Tadeusz Szul, dziekan Wydziału Inżynierii Kosmicznej AGH, mówił o ogromnej potrzebie kształcenia w zakresie technologii kosmicznych i budowaniu kadry akademickiej przy udziale ekspertów z zagranicy.
– Jesteśmy skoncentrowani tylko i wyłącznie na kształceniu i badaniach w zakresie technologii kosmicznej. Powstaliśmy zupełnie niedawno, bo w kwietniu zeszłego roku, a już mamy 250 studentów, więc to rośnie bardzo szybko. Niestety nie mamy tradycji kształcenia w technologii kosmicznej, a musimy zbudować kadrę, która wykształci specjalistów. Dlatego zatrudniamy obcokrajowców. Na naszym wydziale mamy 16 profesorów z zagranicznych uczelni, które miały tradycję kształcenia w tym kierunku – twierdzi Tadeusz Szul.
Kształcą specjalistów w porozumieniu z przemysłem
Z kolei Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu kształci specjalistów sektora kosmicznego na dwóch kierunkach prowadzonych przez ekspertów z Instytutu Geodezji i Geoinformatyki: Inżynieria danych satelitarnych i kosmicznych oraz Geodezja i Kartografia.
– Geodezja od lat wykorzystuje technologie satelitarne w nawigacji, obserwacji Ziemi, geoinformatyce i analizie danych przestrzennych. Jej absolwenci znajdują więc zatrudnienie w sektorze kosmicznym, zwłaszcza w segmencie downstream, związanym z wykorzystaniem danych i usługami satelitarnymi. Z kolei rosnące zaangażowanie Instytutu w międzynarodowe projekty kosmiczne, w tym te realizowane dla Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA), oraz rozwój kompetencji wykraczających poza klasyczną geodezję skłoniły nas do uruchomienia w ubiegłym roku akademickim nowego kierunku – Inżynierii danych satelitarnych i kosmicznych – mówi Bankier.pl prof. Krzysztof Sośnica - zastępca dyrektora Instytutu Geodezji i Geoinformatyki, UPWr. – Decyzję i projektowanie programu studiów poprzedziły konsultacje z przedstawicielami przemysłu dotyczące zapotrzebowania na specjalistów, a program nauki wpisuje się także w strategiczne cele rozwoju polskiego sektora kosmicznego.
Sześciu kandydatów na miejsce
Studenci tego kierunku zdobywają wiedzę specjalistyczną z obszaru technologii satelitarnych i metod przetwarzania danych. Nabywają umiejętności w zakresie przetwarzania obserwacji satelitarnych z misji teledetekcyjnych, nawigacyjnych, altimetrycznych, grawimetrycznych i astrometrycznych oraz potrafią je wykorzystać do badania stanu atmosfery, oceanów, hydrologii lądowej, deformacji skorupy ziemskiej, zmian klimatu, oceny skutków katastrof naturalnych, stanu i zasięgu upraw w rolnictwie, wyznaczania orbit sztucznych satelitów i innych obiektów, synchronizacji czasu i częstotliwości, nawigacji i pozycjonowania oraz realizacji układów odniesienia na Ziemi i innych ciałach niebieskich.
– Zainteresowanie kierunkiem jest bardzo duże. W ostatniej rekrutacji na rok akademicki 2026/2027 przyjęliśmy 63 studentów, a o jedno miejsce ubiegało się ponad sześciu kandydatów – informuje Krzysztof Sośnica.
Od analizy danych satelitarnych po budowę rakiet
Również Politechnika Wrocławska kształci specjalistów do projektowania i rozwijania technologii kosmicznych.
– W ostatnich latach rozbudowaliśmy ścieżkę kształcenia dla przyszłych specjalistów branży kosmicznej. W roku akademickim 2020/2021 uruchomiliśmy studia inżynierskie na kierunku lotnictwo i kosmonautyka, a w 2024 r. rozszerzyliśmy ofertę o studia magisterskie. Na drugim stopniu studenci wybierają jeden z dwóch bloków tematycznych: inżynierię kosmiczną albo bezzałogowe statki powietrzne – mówi Bankier.pl Michał Ciepielski. – Specjalistów dla branży kształcimy też na elektronice i telekomunikacji, automatyce i robotyce, kierunkach mechanicznych oraz geoinformatyce. W zależności od kierunku studenci uczą się projektowania układów elektronicznych, łączności satelitarnej, sterowania robotami czy analizy danych z obserwacji Ziemi. Z kolei w kołach naukowych projektują, budują i testują rakiety oraz łaziki.
Od 2025 r. Politechnika Wrocławska prowadzi także studia magisterskie z geoinformatyki. Ich program obejmuje m.in. teledetekcję, przetwarzanie obrazów i zaawansowaną analizę danych. Przygotowujemy w ten sposób specjalistów zajmujących się wykorzystaniem danych satelitarnych w gospodarce i administracji.
– Programy studiów aktualizujemy, uwzględniając potrzeby przemysłu i wyniki badań. Studenci lotnictwa i kosmonautyki uczestniczą w projektach badawczych i pracach prowadzonych wspólnie z przedsiębiorstwami – dodaje Michał Ciepielski.
Rozwój polskiego sektora kosmicznego zależy nie tylko od nowych projektów, lecz także od ludzi, którzy potrafią je realizować. Dlatego współpraca uczelni z przemysłem będzie kluczowa w kształceniu przyszłych kadr.
