W ewidencji każde z małżonków jest wpisywane oddzielnie
Wkrótce spółki małżeńskie zakończą swój żywot, ponieważ art. 68 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. nr 173, poz. 1808) zobowiązuje małżonków zarejestrowanych na podstawie wspólnego wpisu, aby do 31 grudnia 2005 r. dopełnili formalności związanych ze zmianą wspólnego wpisu, pod rygorem wykreślenia z ewidencji.Możliwość wspólnego wpisu do ewidencji działalności gospodarczej dla małżonków, którzy prowadzą wspólną działalność gospodarczą, stworzyły przepisy ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej (Dz.U. nr 41, poz. 324 z późn. zm.).
Przedsiębiorcami w rozumieniu przepisów tej ustawy mogły być nie tylko osoby fizyczne i prawne, lecz również jednostki organizacyjne, które nie mają osobowości prawnej, jeżeli przedmiot ich działania obejmuje prowadzenie działalności gospodarczej. Za jednostki organizacyjne uznano wówczas spółki cywilne oraz małżeństwa.
Dopiero ustawa z dnia 19 listopada 1999 r. - Prawo działalności gospodarczej (Dz.U. nr 101, poz. 1178 z późn. zm.) spowodowała, że z ewidencji działalności gospodarczej zostały usunięte spółki cywilne. Wprawdzie w obrocie gospodarczym mogły one działać w dalszym ciągu, ale do ewidencji działalności gospodarczej zostali wpisani wszyscy jej wspólnicy, którzy otrzymali status przedsiębiorców. Natomiast małżeństwa w dalszym ciągu figurowały w niej w ramach jednego wpisu.
Kolejne zmiany w prawie gospodarczym wprowadziły dwie ustawy z 2 lipca 2004 r.: o swobodzie działalności gospodarczej oraz przepisy wprowadzające ustawę o swobodzie działalności gospodarczej. Artykuł 4 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej zawiera definicję przedsiębiorcy. Przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna, nie będąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. Przedsiębiorcą może więc być pojedyncza osoba fizyczna bądź wspólnik spółki cywilnej, a nie zaś wspólnie małżonkowie. Małżonków nie można przecież traktować na takich samych zasadach jak wspólników spółki cywilnej, ponieważ nie zawarli odrębnej umowy.
Z kolei art. 68 przepisów wprowadzających dotyczy obowiązku zmiany wspólnego wpisu małżonków. W ciągu 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy organ ewidencyjny powinien wezwać każdego z małżonków, którzy zostali wpisani do ewidencji działalności gospodarczej pod wspólnym numerem ewidencyjnym, aby złożyli wniosek o zmianę wspólnego wpisu i wskazali, który z nich zostanie wpisany do ewidencji pod dotychczasowym numerem. Następnie organ ewidencyjny wpisuje drugiego małżonka pod nowym numerem ewidencyjnym, uwzględniając faktyczną datę rozpoczęcia działalności gospodarczej. Natomiast z wpisu pierwotnego usuwa dane drugiego małżonka. We wniosku o zmianę wspólnego wpisu powinna znaleźć się informacja o umowie spółki cywilnej między małżonkami w celu wykonywania działalności gospodarczej, o ile taka została zawarta.
Co muszą zrobić małżonkowie do końca 2005 r.
Aby uniknąć wykreślenia z urzędu wspólnego wpisu spółki małżeńskiej z ewidencji działalności gospodarczej, co może nastąpić do 31 grudnia 2005 r., małżonkowie powinni wykonać następujące czynności:- podjąć decyzję, kto z nich zostanie wpisany do ewidencji pod dotychczasowym numerem, a kto pod nowym,
- udać się po otrzymaniu wezwania (bądź wcześniej) w celu dokonania formalności do gminy właściwej dla ich miejsca zamieszkania, czyli właściwej dla miejscowości, w której przebywają z zamiarem stałego pobytu,
- w gminie złożyć wniosek o zmianę wspólnego wpisu.
W tym celu wypełniają formularz, który w gminie otrzymują bezpłatnie. Składają go w jednym egzemplarzu. Określają, kto zostanie wpisany do ewidencji pod dotychczasowym wspólnym numerem. Wniosek może być sporządzony nawet pismem odręcznym, należy go tylko własnoręcznie podpisać. Jednocześnie z tym wnioskiem drugi małżonek powinien złożyć wniosek o wpisanie do ewidencji pod innym numerem. Dane tego małżonka zostaną z pierwotnego wpisu usunięte. Zostanie on wpisany do ewidencji pod nowym numerem.
Jako datę rozpoczęcia działalności na składanym wniosku wpisuje się tę datę, kiedy małżonkowie faktycznie rozpoczęli wspólne prowadzenie działalności, może to być zatem np. data sprzed paru lat. We wniosku o dokonanie wpisu drugi małżonek powinien podać m.in. swój numer PESEL, oznaczyć miejsce zamieszkania i adres.
Jeżeli wykonuje stale działalność poza miejscem zamieszkania, to również ma obowiązek wskazać to miejsce, podając przy tym adres zakładu głównego, oddziału bądź innego miejsca stałego wykonywania działalności. Określa też przedmiot wykonywanej działalności zgodnie z PKD. Taki obowiązek ciąży na nim nawet wówczas, gdy już wcześniej małżonkowie dokonali do końca 2004 r. uzupełnienia wpisu wspólnej działalności (spółki małżeńskiej), uaktualniając przedmiot wykonywanej działalności według PKD. Od tego wniosku uiszcza się opłatę 100 zł, jednakże rada gminy na swoim terenie może uchwalić niższą opłatę bądź zwolnić od niej przedsiębiorców. Składając wniosek o wpis do ewidencji działalności gospodarczej, drugi małżonek nie musi wcale podać takiego samego przedmiotu prowadzenia działalności gospodarczej jak ta, która do tej pory była wykonywana w ramach spółki małżeńskiej. Może ją rozszerzyć, zawęzić bądź zupełnie zmienić. Musi być jednak przy tym spełniony wymóg zgodności przedmiotu działalności z PKD.
Dokonując zgłoszenia radzimy dokładnie opisać przedmiot działalności, nawet podając tę działalność, którą małżonek planuje prowadzić dopiero w przyszłości, ponieważ każde rozszerzenie przedmiotu działalności łączy się ze złożeniem formularza uzupełniającego i uiszczeniem dodatkowych kosztów (50 zł).
Po zmianie wpisu małżonkowie mogą w dalszym ciągu prowadzić taką samą działalność gospodarczą, w dodatku w tej samej (faktycznie wspólnej) siedzibie firmy. Jednakże każdy z nich będzie miał status oddzielnego przedsiębiorcy.
Małżonków, którzy nie dokonają wymaganych formalności do 31 grudnia 2005 r., spotka sankcja w postaci wykreślenia z urzędu wpisu dokonanego na imię obojga małżonków z gminnej ewidencji działalności gospodarczej. Zostaną więc wykreśleni oboje, a nie tylko jedno z nich. Po wykreśleniu wspólnego wpisu z ewidencji żaden z małżonków nie będzie mógł prowadzić działalności gospodarczej. Aby nie funkcjonować w szarej strefie i móc tę działalność prowadzić legalnie, każdy z małżonków musiałby od nowa dokonać wpisu do ewidencji działalności gospodarczej i uiścić opłatę w wysokości 100 zł od osoby. Oboje łącznie zapłaciliby więc 200 zł, podczas gdy dopełniając formalności do 31 grudnia 2005 r. płacą tylko 100 zł (ponieważ jedno z nich, pozostające przy starym wpisie, jest zwolnione od opłat).
Obowiązki drugiego małżonka
Drugi małżonek, czyli ten, który nie pozostał wpisany do ewidencji pod dotychczasowym wspólnym numerem, musi jeszcze dodatkowo po uzyskaniu wpisu do ewidencji pod innym numerem jako odrębny przedsiębiorca dopełnić formalności związanych z ubieganiem się o przyznanie mu numeru REGON. W tym celu na formularzu RG-1 składa do urzędu statystycznego albo do oddziału urzędu statystycznego wniosek o wpis do krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej.Wraz z wnioskiem składa zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej. Za złożenie wniosku i przyznanie REGON-u przedsiębiorca - drugi małżonek - nie uiszcza żadnej opłaty w urzędzie statystycznym. Również druk formularza RG-1 otrzymuje za darmo. Czas załatwiania formalności jest różny w poszczególnych urzędach statystycznych. Numer REGON może zostać nawet wydany od razu po złożeniu wniosku, bez oczekiwania.
Natomiast w ciągu 7 dni od otrzymania decyzji o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej drugi małżonek powinien złożyć w urzędzie skarbowym zgłoszenie aktualizacyjne (formularz NIP-1). Zarówno za formularz, jak i za załatwienie formalności urząd skarbowy nie pobiera opłat. Do składanego w urzędzie skarbowym formularza NIP-1 drugi małżonek dołącza kopię wpisu do ewidencji oraz kopię wpisu do krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki.
Drugi małżonek może też wybrać tzw. szybką ścieżkę załatwiania formalności w urzędzie statystycznym i w urzędzie skarbowym. W tym celu wypełnione formularze składa w gminie, tam gdzie wniosek o dokonanie wpisu o ewidencji działalności gospodarczej. Wypełniony przez niego druk RG-1 i druk NIP-1 gmina przekazuje w ciągu 3 dni od złożenia odpowiednio do urzędu statystycznego i do urzędu skarbowego. Po kilku dniach odbiera z urzędu statystycznego zaświadczenie o nadaniu przedsiębiorcy numeru REGON, które to zaświadczenie drugi małżonek odbiera w gminie. Za załatwienie tych formalności gmina nie pobiera od niego dodatkowych opłat.
Drugi małżonek, który zostanie wpisany do ewidencji, może zatrudniać pracowników, zleceniobiorców oraz wykonawców na podstawie umowy o dzieło. Jest stroną zawieranych z nimi umów, zgłasza ich odpowiednio do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych. Jeżeli zatrudnia chociaż jednego pracownika, to wówczas w ciągu 30 dni od rozpoczęcia działalności przedsiębiorca, będący pracodawcą, powinien zawiadomić na piśmie o rozpoczęciu działalności właściwego inspektora pracy. W tym celu wypełnia kartę zgłoszenia pracodawcy. Nie uiszcza żadnych opłat. W ciągu 30 dni od rozpoczęcia działalności pracodawca powinien też zawiadomić o tym na piśmie właściwego państwowego inspektora sanitarnego. Za zgłoszenie nie płaci.
Czy drugi małżonek musi zostać przedsiębiorcą?
Małżonkowie prowadzący do tej pory działalność w ramach spółki małżeńskiej mogą wybrać jeszcze inny wariant prowadzenia jej po 31 grudnia 2005 r. Mogą złożyć wniosek o zmianę wpisu w ewidencji działalności gospodarczej i wskazać, który małżonek pozostanie w dalszym ciągu w pierwotnym wpisie, a który zostanie z niego wykreślony.Małżonek wykreślony z pierwotnego wpisu nie ma obowiązku składać wniosku o wpisanie go do ewidencji działalności gospodarczej jako odrębnego przedsiębiorcy. Może pomagać przy prowadzeniu firmy i mieć status osoby współpracującej przy prowadzeniu działalności gospodarczej. Powinien wówczas zostać zgłoszony do ZUS jako osoba współpracująca (czyli do ubezpieczeń społecznych i do ubezpieczenia zdrowotnego), a współmałżonek będący przedsiębiorcą i wpisany do ewidencji opłaci za niego składki na te ubezpieczenia.
Podstawa prawna:
- Ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. nr 173, poz. 1807).
- Ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. nr 173, poz. 1808).
Źródło:
