Rząd przyjął w środę projekt ustawy, która umożliwi Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii m.in. budowę spalarni odpadów, organizowanie kolejowych przewozów pasażerskich czy wsparcie kultury i ochrony dziedzictwa kulturowego.
To odpowiedź na postulaty samorządów GZM dotyczące m.in. umożliwienia Metropolii prowadzenia gospodarki odpadowej (w tym poprzez budowę spalarni) czy uruchomienia Kolei Metropolitalnej.
W środę Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o związku metropolitalnym w woj. pomorskim, przedłożony przez ministra spraw wewnętrznych i administracji. Jak zaznaczono w informacji KPRM, projekt zmienia też przepisy dotyczące GZM, dostosowując jej organizację do wyzwań stojących przed regionem.
Zgodnie z projektem umieszczonym na stronach Rządowego Procesu Legislacyjnego, kluczowe proponowane zmiany w ustawie o związku metropolitalnym w woj. śląskim dotyczą zakresu wykonywanych przezeń zadań publicznych.
Dotychczasowe zadania w ustawie to (w zamkniętym katalogu): kształtowanie ładu przestrzennego, rozwój społeczny i gospodarczy obszaru związku, planowanie, koordynacja, integracja oraz rozwój publicznego transportu zbiorowego, metropolitalne przewozy pasażerskie, współdziałanie w ustalaniu przebiegu dróg krajowych i wojewódzkich, promocja oraz prowadzenie działań na rzecz ochrony klimatu i adaptacji do zmian klimatu.
Zgodnie z zapisami projektu nowelizacji, związek metropolitalny ma wykonywać zadania w zakresie: polityki rozwoju, kształtowania ładu przestrzennego, adaptacji do zmian klimatu i ochrony środowiska, planowania, organizowania i zarządzania metropolitalnymi przewozami pasażerskimi, rozwoju, koordynowania i integrowania publicznego transportu zbiorowego, (...) planowania, rozwoju, integracji i zarządzania zrównoważoną mobilnością miejską, opiniowania inwestycji celu publicznego w zakresie budowy lub rozbiórki obiektów i urządzeń infrastruktury transportowej (w tym drogowej i kolejowej), a także promocji związku i jego obszaru.
Związek metropolitalny będzie mógł też wykonywać, o ile znajdzie się to w jego statucie, zadania: promocji zatrudnienia, łagodzenia skutków bezrobocia i aktywizacji zawodowej, prowadzenia centrów usług społecznych, polityki gospodarczej i innowacyjnej (w tym przez rozwijanie i wspieranie branż innowacyjnych) czy wspierania szkolnictwa wyższego i nauki.
Kolejne umożliwiane projektem nowelizacji zadania dotyczą: wspierania i rozwoju edukacji (szczególnie szkół podstawowych i ponadpodstawowych oraz ośrodków kształcenia, w tym branżowych centrów umiejętności), rozwoju kultury i ochrony dziedzictwa kulturowego oraz realizacji lub wspierania inwestycji celu publicznego w zakresie gospodarki komunalnej.
Nowelizacja ma też umożliwić związkowi metropolitalnemu zadania: budowy, rozbudowy, modernizacji, utrzymania i eksploatacji instalacji do przetwarzania odpadów komunalnych lub instalacji do przetwarzania odpadów powstałych z przetworzenia odpadów komunalnych, rozwoju źródeł wytwórczych energii, w tym OZE, tworzenia i rozwoju społeczności energetycznych, prowadzenia centrów usług wspólnych, a także organizowania form doradztwa i podnoszenia kompetencji pracowników urzędu metropolitalnego i jednostek organizacyjnych związku.
W tym samym projekcie rozszerzono definicję związku poprzez dodanie do zrzeszanych w tym związku gmin też powiatów (przy czym obszar związku ustalany ma być na podstawie granic gmin wchodzących w jego skład), a także obniżono barierę liczby mieszkańców obszaru związku z 2 mln do 1 mln.
Projekt zmian umożliwia związkowi metropolitalnemu uzgadnianie i reprezentowanie wspólnych stanowisk samorządów członkowskich wobec podmiotów zewnętrznych, w tym organów administracji rządowej.
Do kompetencji zgromadzenia związku dodano m.in.: uchwalanie planu zrównoważonej mobilności miejskiej, tworzenie (przystępowanie do) stowarzyszeń i fundacji, podejmowanie uchwał celowych czy ustalanie rekomendacji dla aktów prawnych samorządów członkowskich – w zakresie zadań związanych z zadaniami własnymi związku.
W zakresie możliwych źródeł dochodów związku metropolitalnego w woj. śląskim projekt dodaje: środki ze źródeł zagranicznych niepodlegające zwrotowi, środki z budżetu Unii Europejskiej, środki z funduszy celowych (pozyskiwane na podstawie odrębnych przepisów) oraz dotacje NFOŚiGW i wojewódzkich funduszy ochrony środowiska.
Związek metropolitalny ma także zyskać możliwość otrzymywania dotacji z budżetu państwa w zakresie, o którym mowa w przepisach o rozwoju regionalnym oraz dotacji celowych z budżetów samorządów i ich związków (na dofinansowanie zadań publicznych wykonywanych przez związek).
Zgodnie z projektem, w razie ważnego interesu społecznego, związek mógłby postanowić o sfinansowaniu całości lub części zadania powierzanego przez gminę z innych źródeł swoich dochodów, niż część zmienna część składki rocznej.
Związkowi metropolitalnemu ma przysługiwać dotacja celowa z budżetu państwa przeznaczona na złagodzenie skutków wynikających z organizowania części przewozów kolejowych.
Z wprowadzanych projektem ustawy o związku metropolitalnym w woj. pomorskim zmian innych ustaw np. w ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w gminach umieszczono zapis, że „rada gminy może postanowić o zapewnieniu budowy, rozbudowy, modernizacji, utrzymaniu i eksploatacji własnej lub wspólnej z inną gminą lub gminami, lub wspólnej ze związkiem metropolitalnym instalacji do przetwarzania odpadów powstałych z przetworzenia odpadów komunalnych”.
W ustawie odpadowej dodano też możliwość związku metropolitalnego zapewnienia - w ramach swoich zadań - budowy, rozbudowy, modernizacji, utrzymania i eksploatacji własnych lub wspólnych z gminami instalacji do przetwarzania odpadów komunalnych (na podstawie uchwały zgromadzenia związku metropolitalnego).
Spośród innych zmian aktów prawnych, do ustawy Prawo ochrony środowiska proponuje się dołożenie kompetencji prowadzenia polityki ochrony środowiska za pomocą metropolitalnych programów ochrony środowiska i metropolitalnych planów adaptacji (sporządzać je ma organ wykonawczy związku metropolitalnego).
Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym m.in. ma dopuścić opiniowanie projektów planu miejscowego przez zarząd związku metropolitalnego.
W ustawie o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej przewiduje się możliwość przekazywania przez związek metropolitalny instytucjom kultury środków w formie dotacji celowej na finansowanie lub dofinansowanie kosztów realizacji inwestycji lub na realizację zadań i programów ważnych z punktu widzenia polityki rozwoju kultury oraz ochrony dziedzictwa kulturowego obszaru związku metropolitalnego.
Projekt ustawy o związku metropolitalnym w woj. pomorskim zakłada, że wejdzie ona w życie 30 czerwca 2026 r.
mtb/ par/
