Zapowiadana od dłuższego czasu przez rząd weryfikacja rent nabiera kształtu. Działanie to przede wszystkim zmierza do zmniejszenia wydatków z budżetu państwa. Pomysłodawcy mają nadzieję, że posunięcie to przyniesie ograniczenie znacznej liczby osób pobierających świadczenia rentowe, ponieważ Polska charakteryzuje się bardzo dużą liczbą osób w wieku produkcyjnym, pobierającym renty inwalidzkie. Stan taki spowodowany został dość liberalnymi przepisami dotyczącymi orzekania o niezdolności do pracy, obowiązującymi do 31 sierpnia 1997 r.
Ponieważ temat weryfikacji budzi uzasadnione obawy rencistów, chcemy przedstawić zainteresowanym to zagadnienie w oparciu o przyjętą przez rząd ustawę zmieniającą ustawę o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
W projekcie przepisów nowelizujących przewidziano zasady weryfikacji rent z tytułu niezdolności do pracy, według których badaniom kontrolnym podlegałyby osoby, które w dniu wejścia w życie ustawy były uznane za trwale niezdolne do pracy. Generalnie badaniom tym podlegałyby osoby uprawnione do renty z tytułu niezdolności do pracy, którym brakuje więcej niż 10 lat do uzyskania powszechnego wieku emerytalnego (60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn), i których niezdolność do pracy trwa krócej niż 10 lat.
Nowelizacja ma również na celu wprowadzenie unormowań dotyczących przyznawania w przyszłości rent z tytułu niezdolności do pracy na czas określony, nie dłuższy niż 5 lat. Pozwoli to na systematyczną kontrolę prawidłowości orzekania o niezdolności do pracy.
Zdaniem ekspertów przeprowadzenie weryfikacji pozwoli na "wyeliminowanie zjawiska nieuczciwie przyznanych rent inwalidzkich".
Kiedy planowane jest rozpoczęcie weryfikacji?
Początkowo Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej zapowiadało, że datą obowiązującą będzie 1 styczeń 2005 r. - wtedy miałaby wejść w życie ustawa.
Najprawdopodobniej jednak weryfikacja rozpocznie się jeszcze w tym roku. Wszystko zależy od tego, w jakim terminie ustawa zostanie uchwalona przez Sejm. Wejdzie bowiem w życie pierwszego dnia trzeciego miesiąca następującego po miesiącu ogłoszenia. Jeśli więc prace parlamentu w tym zakresie przebiegną szybko i sprawnie, wtedy zakładany przez Radę Ministrów termin 1 października 2004 r. jest bardzo prawdopodobny.
Na czym będzie polegać weryfikacja?
Cały proces ma trwać przez okres 3 lat od dnia wejścia w życie ustawy.
Rządowy projekt zakłada przeprowadzenie przez ZUS z urzędu kontrolnych badań lekarskich osób mających ustalone prawo do renty z tytułu trwałej niezdolności do pracy. Oznacza to, że renciści z orzeczoną czasową niezdolnością do pracy, nie będą podlegali weryfikacji.
W ich przypadku - z chwilą upływu okresu na jaki orzeczona została niezdolność do pracy - renta traci ważność, a zainteresowany chcąc ubiegać się o przedłużenie świadczenia, zostanie ponownie wezwany na badanie lekarskie.
Kogo będzie dotyczyć weryfikacja?
Badaniami kontrolnymi zostaną objęci renciści, którzy w dniu wejścia w życie ustawy nie osiągnęli wieku wynoszącego 50 lat dla kobiet i 55 lat dla mężczyzn oraz prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy mieli ustalone nieprzerwanie przez okres krótszy niż 10 lat. Jednak nie wszystkie ww. osoby będą wzywane na kontrolne badanie lekarskie. Nie będą podlegać temu badaniu renciści, którzy przez cały okres ustalonego prawa do renty nie osiągali przychodu z tytułu działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczeń społecznych oraz jeżeli po analizie dokumentacji stanowiącej podstawę wydanego orzeczenia zostanie stwierdzone, że brak jest wątpliwości co do ustaleń dotyczących niezdolności do pracy. Analizą dokumentacji zajmą się odpowiednie zespoły powoływane przez Prezesa ZUS.
Jeżeli więc ustawa wejdzie w życie z dniem 1 października 2004 r., kontrolne badania obejmą:
- rencistki urodzone po 1 października 1954 r. oraz
- rencistów urodzonych po 1 października 1949 r.,
którzy uprawnienia do świadczeń nabyli po 30 września 1994 r.
Badaniom kontrolnym podlegać będą także osoby w wieku, o którym mowa wyżej, które co prawda miały ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy nieprzerwanie powyżej 10 lat, ale w okresie ostatnich 5 lat osiągały przychód mający wpływ na zawieszenie prawa do świadczenia lub zmniejszenie jego wysokości.
Czy inne świadczenia także zostaną zweryfikowane?
ZUS przeprowadzi także badania kontrolne osób z orzeczoną trwałą niezdolnością do pracy, które mają ustalone prawo do renty na podstawie ustawy wypadkowej oraz uprawnionych do rent uczniowskich.
Nie będą natomiast sprawdzane renty rodzinne i renty socjalne.
Czy weryfikacja oznacza zdolność do pracy?
Zespół weryfikujący niekoniecznie musi odebrać rentę. Jeśli uzna, że stan zdrowia rencisty nie pozwala mu na podjęcie pracy zarobkowej, renta zostanie utrzymana. Zespół ten może również uznać, że dana osoba uznana wcześniej za całkowicie niezdolną do pracy, jest częściowo niezdolna do pracy. Może także zaproponować rentę szkoleniową, jeśli uzna, że rencista z uwagi na stan zdrowia nie może pracować w poprzednio wykonywanym zawodzie, ale może podjąć zatrudnienie po uprzednim przekwalifikowaniu zawodowym.
Kto nie zostanie poddany weryfikacji?
W świetle proponowanych przez rząd przepisów, badanie kontrolne nie będzie dotyczyć:
- rencistek mających w dniu rozpoczęcia weryfikacji 50 lat i starszych,
- rencistów mających w dniu rozpoczęcia weryfikacji 55 lat i starszych,
- rencistów z ustaloną na czas określony niezdolnością do pracy,
- rencistów, którzy w trakcie pobierania świadczenia nie pracowali, pod warunkiem, że w świetle analizy dokumentacji ustalona niezdolność do pracy nie budzi zastrzeżeń,
- rencistów mających ustalone prawo do świadczenia przez co najmniej 10 lat, chyba że w okresie ostatnich 5 lat osiągali przychody.
Zródło: www.mpips.gov.pl
Twoja Gazeta Podatkowa nr 34/2004, strona 9
Anna Minierska
