Z jazdą samochodem z automatyczną skrzynią biegów jest jak z wieloma rzeczami, do których na początku podchodzi się sceptycznie. Kto jednak spróbował jazdy z „automatem”, ten z reguły najchętniej zrezygnowałby z korzystania z manualnej skrzyni biegów w ogóle. To wygodne i zaawansowane rozwiązanie wymaga jednak pamiętania o pewnych zasadach eksploatacji i serwisowania.
Czym, bez wdawania się w techniczne zawiłości, różni się automatyczna skrzynia biegów od manualnej?
Filip Konowalik, dyrektor After Sales w firmie MB Motors – Autoryzowany Salon i Serwis Mercedes-Benz: Skrzynie różnią się od siebie konstrukcją i sposobem przeniesienia napędu: skrzynia manualna ma klasyczne sprzęgło, podczas gdy w skrzyniach automatycznych stosowane są inne rodzaje sprzęgieł, np. sprzęgło hydrokinetyczne i inne sterowanie. Skrzynia automatyczna pozwala na bardzo płynną jazdę, dostosowując przełożenie do obrotów silnika. Dzięki temu pojazdy z taką skrzynią osiągają większe przebiegi, ponieważ silnik jest mniej obciążany. Obecnie w najnowszych modelach stosowane są skrzynie hydrauliczne ze sterowaniem elektronicznym. To skrzynie, w których w zasadzie tylko elementy wykonawcze i najważniejsze blokady pozostały mechaniczne i hydrauliczne, natomiast wszystkie funkcje sterowania i kontroli sprawuje układ elektroniczny sterujący hydrauliką skrzyni za pomocą zespołu zaworów.
Damian Ciechanowski, szef serwisu w firmie Ciesielczyk (Peugeot Citroën Service, BMW Mini Service): Automatyczna skrzynia biegów różni się tym od manualnej, że za wybór i zastosowanie odpowiedniego przełożenia odpowiada elektronika i hydraulika, które jak najlepiej wykorzystują moment obrotowy.
Brak sprzęgła i konieczności samodzielnej zmiany biegów to główne cechy mechanizmu. Jednak jak każdy, także ten wymaga odpowiedniego obchodzenia się z nim. Jakie są najważniejsze zasady użytkowania automatu?
Filip Konowalik: Użytkownicy automatycznych skrzyń muszą pamiętać, że skrzynie te pod względem budowy i możliwości różnych trybów pracy należą do najbardziej skomplikowanych zespołów spotykanych w samochodach osobowych. Dlatego zawsze zalecam dokładne zapoznanie się z fabryczną instrukcją obsługi posiadanego modelu. Szczególną uwagę należy zwrócić na dopuszczalne obciążenia, możliwe tryby pracy skrzyni, prędkości biegów, a także na sposób pomiaru poziomu oleju. Najczęściej spotykanym błędem popełnianym przez kierowców jest zmiana przełożenia z trybu jazdy do przodu na bieg wsteczny bez wcześniejszego zatrzymania pojazdu.
Damian Ciechanowski: W codziennym użytkowaniu nie ma konkretnych zasad, którymi trzeba się kierować, poruszając się z automatem, choć kierowcom ciężko przychodzi pozostawienie lewej, bezużytecznej nogi w bezruchu. Skrzynia biegów sama „broni się” przed nieumiejętnym użytkowaniem. Przykładowo nie pozwoli nam na uruchomienie pojazdu na innym biegu niż P („Park”) lub N („Neutral”), a w czasie jazdy nie wrzucimy też biegu wstecznego R ani P. W większości modeli automatycznie zmieni bieg na wyższy, gdy obroty sięgają czerwonego pola w trybie Sport. Gdy jedziemy zbyt wolno na wysokim biegu, sama je zredukuje. Większość producentów informuje klientów, że skrzynia jest bezobsługowa i nie wymaga nawet wymiany oleju.
Najistotniejsza kwestia dla kierującego pojawia się dopiero wtedy, gdy unieruchomiony pojazd trzeba holować. Nie wolno tego zrobić „na kołach”. Skrzynia biegów nie ma wtedy smarowania i chłodzenia. Można jedynie nieznacznie przepchnąć auto, ale dalsza podróż musi się odbyć na lawecie.
Gdy pojazd jest sprawny i przemieszcza się o własnych siłach, nie należy podczas jazdy wrzucać N. W tym przypadku smarowanie także spada w zasadzie do zera.
Co może grozić złamaniem którejkolwiek z zasad eksploatacji automatycznej skrzyni biegów?
Filip Konowalik: Złamanie i niezastosowanie się do którejś z powyższych zasad i zaleceń może doprowadzić do skrócenia żywotności lub do uszkodzenia skrzyni, co skutkuje kosztowną naprawą bądź koniecznością wymiany.
Damian Ciechanowski: Jeżeli będziemy holowali auto z automatyczną skrzynią biegów, to w związku z brakiem smarowania i chłodzenia ulegnie ona uszkodzeniu. W najlepszym przypadku da się ją naprawić, ale konieczna może być wymiana. Jeżeli producent przewidział interwały przeglądowe z wymianą oleju w skrzyni biegów, to należy ich przestrzegać. Odwlekanie lub całkowity brak wymian oleju doprowadzi do uszkodzenia elementów wewnętrznych i także niezbędna będzie wizyta w specjalistycznym warsztacie.
Jak wygląda konserwacja i serwisowanie automatów?
Filip Konowalik: Obecnie produkowane samochody Mercedes-Benz w zależności od modelu wyposażone są w automatyczne skrzynie biegów 7G-DCT, 7G-TRONIC i 7G-TRONIC PLUS. Okres wymiany oleju i filtra uzależniony jest od rodzaju skrzyni, a także rodzaju zamontowanej w pojeździe jednostki napędowej (benzyna, diesel, hybryda). Niektóre modele podlegają jednorazowej wymianie, np. przy przebiegu 50 tys. km/po 3 latach, pojazdy hybrydowe co 100 tys. km/po 5 latach, natomiast większość pozostałych przy przebiegu 125 tys. km/po 5 latach. Aby użytkownik nie musiał zapamiętywać lub zapisywać takich danych, każdy model Mercedes-Benz wyposażony jest system ASSYST PLUS przypominający o konieczności wykonania przeglądu okresowego. ASSYST PLUS generuje specjalny kod serwisowy, który pracownikom serwisu jasno określa zakres koniecznych do wykonania czynności, w tym również obsługę automatycznej skrzyni biegów.
Damian Ciechanowski: W markach premium, takich jak BMW, producent informuje, że skrzynia biegów wypełniona jest olejem, którego nie trzeba wymieniać. Sprawdza się to w krajach, takich jak Niemcy, gdzie częstotliwość zmiany biegów jest bardzo mała. Na raz wrzuconym biegu można przejechać na autostradzie nawet setki kilometrów. Inaczej jest w naszym kraju, gdzie podczas poruszania się w korkach takich zmian są dziesiątki na odcinku kilku kilometrów. Skrzynia biegów użytkowana w ten sposób rzadko przejedzie bezawaryjnie 200 tys. km. Zebrane doświadczenia podpowiadają, że wymiana oleju co 100 tys. km wydłuży jej życie daleko ponad 300 tys. i tym samym unikniemy kosztownej naprawy lub wymiany. Producenci aut innych marek najczęściej zalecają wymianę oleju co 60 tys. km, co znacznie zwiększa koszt eksploatacji automatów.
Jaki odsetek serwisowanych przez Państwa pojazdów z automatem stanowią auta firmowe? Jakie argumenty mogłyby skłonić przedsiębiorców do zamawiania aut, w których za przeniesienie napędu odpowiada automatyczna skrzynia biegów?
Filip Konowalik: Większość serwisowanych przez nas aut kupowanych jest na firmę, jednak użytkowane są głównie do celów osobistych. W przypadku aut klasy premium, jakimi są auta Mercedes-Benz, nie trzeba w szczególny sposób nakłaniać klientów do zakupu samochodu z automatyczną skrzynią biegów, bo jest ona postrzegana przede wszystkim jako wyznacznik komfortu i utożsamiana z tą marką. Jednak tym, którzy jeszcze się wahają, przypominam, że właściwie eksploatowana automatyczna skrzynia biegów wydłuża żywotność silnika i zwiększa bezpieczeństwo podróżowania ze względu na ograniczenie potrzeby jej obsługiwania.
Damian Ciechanowski: W związku z tym, że serwisujemy zarówno auta z segmentu premium (BMW/MINI), jak i popularne (Peugeot/Citroën), łatwo nam zauważyć, że kadra zarządzająca rzadko wybiera manualne skrzynie biegów. Ze względu na komfort podróżowania góruje automat. Zazwyczaj pracownicy niższego szczebla mają auto firmowe wyposażone w skrzynie manualne. Wpływ na to ma zarówno cena zakupu, która w przypadku skrzyni automatycznej potrafi wzrosnąć o kilkanaście tysięcy złotych, jak i koszt eksploatacji, bo w przypadku aut, w których należy wymieniać olej w skrzyni biegów, wzrasta on dość znacznie. Myślę, że sytuacja ta jeszcze długo się nie zmieni. Przedsiębiorcy ograniczani budżetem będą wybierali skrzynie manualne ze względu na koszty; komfort podróżowania pracownika jest nadal sprawą drugorzędną.
Rozmawiał Łukasz Pełnikowski
