Polska od lat zajmuje przeciętne pozycje w międzynarodowych rankingach innowacyjności, choć pod względem indywidualnego potencjału twórczego plasujemy się w ścisłej światowej czołówce. O źródłach tego rozdźwięku, barierach kulturowych oraz szansach i zagrożeniach związanych ze sztuczną inteligencją rozmawiał w studiu Bankier.pl na Made in Wrocław prof. Maciej Karwowski, kierownik Zakładu Psychologii Twórczości Uniwersytetu Wrocławskiego.
Świetne wyniki, trudniejsze wdrożenia
Zdolności i kreatywność to warunek konieczny, ale niewystarczający do stworzenia rynkowej innowacji – wymaga ona sprzyjającego otoczenia prawnego, społecznego i kapitałowego. Znakomitą ilustracją tego problemu są międzynarodowe badania PISA, w których polscy 15-latkowie uzyskali wybitne rezultaty w testach myślenia twórczego, a jednocześnie znaleźli się na samym końcu zestawienia pod względem poczucia wsparcia ze strony szkoły. Problem niskiej innowacyjności nie leży więc w deficycie pomysłowości obywateli, lecz w systemowych trudnościach z przekuwaniem idei w działanie.
„Problem nie tkwi w braku indywidualnych zdolności czy niskiej średniej, lecz w braku możliwości ich późniejszego wdrożenia. Polscy piętnastolatkowie znaleźli się w ścisłej światowej czołówce pod względem kreatywności, ale równocześnie na szarym końcu, gdy pytano ich o to, czy szkoła stwarza im przestrzeń i daje czas na rozwijanie własnych pomysłów”.
Przełamywanie syndromu „u nas się tak nie robi”
Kluczowym elementem budowania innowacyjnej gospodarki jest zmiana podejścia do ryzyka oraz porażki, która w procesie badawczym i biznesowym powinna być traktowana jako naturalny etap nauki, a nie powód do dyskwalifikacji. W polskich organizacjach wciąż silny bywa opór przed nowościami i lęk przed błędem, podczas gdy na rynkach takich jak Dolina Krzemowa normą jest akceptacja faktu, że udaje się zaledwie kilka procent startupów. Skuteczni innowatorzy potrzebują psychologicznego mechanizmu przeszacowywania własnych szans, by w ogóle podjąć wyzwanie.
„Klimat sprzyjający innowacjom powinien z definicji przyzwalać na eksperymentowanie i błędy, bo błąd nie oznacza porażki, lecz proces uczenia się. Ponadto najbardziej skuteczni innowatorzy często radykalnie przeszacowują swoje szanse na sukces i choć obiektywnie są one niewielkie, to właśnie to psychologiczne zjawisko sprawia, że w ogóle podejmują próbę”.
Sztuczna inteligencja jako komentator, a nie zastępca człowieka
Wkraczające do szkół i biznesu duże modele językowe niosą ze sobą ryzyko homogenizacji myślenia, co pokazały m.in. analizy esejów rekrutacyjnych na amerykańskie uczelnie – teksty pisane przy pomocy AI zyskały na słownictwie, ale stały się do siebie uderzająco podobne treściowo. Zamiast bezkrytycznie wyręczać się algorytmami, warto wykorzystywać je w roli recenzenta. Potwierdził to eksperyment z udziałem 40 tysięcy osób w Centrum Nauki Kopernik, gdzie natychmiastowa informacja zwrotna od AI pomagała uczestnikom tworzyć w kolejnym kroku znacznie bardziej oryginalne prace i lepiej oceniać własne pomysły.
„Sztuczna inteligencja może być znakomitym dostawcą informacji zwrotnej, recenzentem czy mentorem naszych pomysłów, wydatnie przyspieszając proces uczenia się. Kluczem jest jednak to, by człowiek pozostał autorem i inicjatorem, nie oddając maszynie swojego prawa do innowacji”.
Oprac. AO.
