Czym jest NIP?
Numer Identyfikacji Podatkowej (NIP) jest dziesięciocyfrowym kodem służącym identyfikacji podmiotów płacących podatki w Polsce. Numer ten nadawany jest przez urzędy skarbowy. Pierwsze trzy cyfry każdego NIP-u oznaczają kod urzędu skarbowego, który nadał ten numer. Kod zawiera cyfry od 1 do 9 wyłączając 0. Jednakże w wyjątkowych przypadkach kod urzędu skarbowego może zawierać jednak cyfrę 0 na drugiej pozycji. Jest to rezultat uczynionego wyjątku od dotychczasowej reguły w roku 2004 dla kilkudziesięciu urzędów skarbowych w tym dla urzędów w Małopolsce. Kod urzędów skarbowych w Małopolsce to 106 . Zwyczajowo NIP zapisuje się oddzielając grupy cyfr myślnikiem. Dla osób fizycznych numer dzielony jest na grupy 123-456-78-90, a dla firm na grupy 123-45-67-890.Czy wiesz, że...? |
Firmy będące własnością osoby fizycznej mają NIP swojego właściciela. Dziesiąta cyfra NIP-u jest cyfrą kontrolną obliczaną według specjalnego algorytmu. NIP jest generowany w taki sposób, aby nigdy w wyniku dzielenia nie wyszła liczba 10. |
Obowiązek ujawniania NIP-u na wszelkiego rodzaju dokumentach związany jest z wykonywaniem zobowiązań podatkowych oraz innych nie podatkowych należności budżetowych, takich jak np. składki ubezpieczeniowe, do których poboru obowiązane są organy podatkowe lub celne.
Zgodnie z Pismem Ministerstwa Finansów - Departamentu Organizacji Skarbowej z dnia 29 grudnia 1998 r. OS-5-065-172-GRG/98, zakres podmiotowy obowiązku ewidencyjnego wynika z art. 2 ustawy o NIP. Obowiązkiem tym objęte są nie tylko podmioty posiadające status podatnika na podstawie odrębnych przepisów materialnego prawa podatkowego, lecz również:
- płatnicy podatków,
- płatnicy składek ubezpieczeniowych, w rozumieniu powołanej ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Czy wiesz, że...? |
W odniesieniu do podmiotów, dla których z przepisów wynikałoby więcej terminów dokonania zgłoszenia identyfikacyjnego, w tym w związku z występowaniem w podwójnej roli podatnika i płatnika składek ubezpieczeniowych, obowiązuje zasada dokonania jednego zgłoszenia identyfikacyjnego w terminie najwcześniejszym. |
Stosownie do art. 3 ustawy o NIP, postępowanie w sprawie nadania NIP prowadzone jest na podstawie ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. 1997 r. Nr 137 poz. 926 z późn. zm.).
Kto musi posiadać NIP?
Zgodnie z generalną zasadą systemu ewidencyjnego, opartego na ustawie o NIP oraz wydanych na jej podstawie przepisach wykonawczych, do dokonania zgłoszenia identyfikacyjnego, a także aktualizacyjnego są obowiązani podatnicy (art. 5 ust. 1 ustawy o NIP). Zakres podmiotowy ustawy o NIP określono w art. 2 tej ustawy. Z formalnego punktu widzenia obowiązek ewidencyjny, którego treścią jest w szczególności dokonanie zgłoszenia identyfikacyjnego (aktualizacyjnego), obciąża bezpośrednio osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej oraz zakłady-oddziały osób prawnych, jeżeli na mocy odrębnych przepisów uzyskały one status niezależnego podatnika. Podstawową zasadą jest realizowanie obowiązku ewidencyjnego, w tym także dokonywanie zgłoszenia identyfikacyjnego (aktualizacyjnego) samodzielnie (osobiście). NIP muszą posiadać również płatnicy składek ubezpieczeniowych (chodzi tu o składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne), a także spółki, które są traktowane jako osobny podatnik.W art. 16 oraz 17 ust. 2 ustawy o NIP określono system sankcji za niewykonanie lub nieprawidłowe wykonanie poszczególnych czynności składających się na treść obowiązku ewidencyjnego, któremu bezpośrednio podlegają sami podatnicy. Jednocześnie podkreślenia wymaga, że odpowiedzialności karnej z art. 247 kodeksu karnego, za podanie nieprawdziwych danych podlegających wpisaniu do formularza zgłoszenia identyfikacyjnego (aktualizacyjnego), podlega bezpośrednio osoba, która wypełniała konkretny formularz, tj. podatnik lub osoba uprawniona do reprezentowania podatnika.
W odniesieniu do statusu podatnika, powszechnemu obowiązkowi ewidencyjnemu podlegają, co do zasady, zarówno podmioty podlegające opodatkowaniu, co najmniej jednym z obowiązujących podatków, i nie zwolnione z opodatkowania w żadnym zakresie, jak i podmioty korzystające, w tym również w całości, ze zwolnień podmiotowych lub przedmiotowych. Taki pogląd wyraził Dyrektor Departamentu Organizacji Skarbowości w pismie z dnia 24 marca 1999 r. OS-5-065-34-GRG/99.
Przedsiębiorca UE a NIP
Każdy przedsiębiorca z krajów UE rozpoczynający działalność gospodarczą w Polsce jest zobligowany do zarejestrowania NIP, nawet w sytuacji, gdy posiadają VAT UE właściwy dla kraju, który im go nadał. Taki pogląd znajdujemy m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku z dnia 26 sierpnia 1998 r. (I SA/Gd 2284/96). Obowiązki zgłoszenia identyfikacyjnego z art. 6 ust. 1 ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i zgłoszenia rejestracyjnego z art. 9 ust. 1 ustawy VAT - nie są tożsame. Zgłoszenie identyfikacyjne - stosownie do art. 2 pierwszej z wyżej cytowanych ustaw - obciąża wszystkich podatników, choćby nie byli podatnikami podatku od towarów i usług.Interpretację w podobnym tonie znajdujemy również w pismie Ministerstwa Finansów - Departamentu Nadzoru i Kontroli Resortowej z dnia 26 września 1997 r. (NK-5-065-68-GRG/97). Zgodnie z nim wszystkie dane podawane przez podatników będących podmiotami zagranicznymi w zgłoszeniach identyfikacyjnych (aktualizacyjnych) powinny:
- odpowiadać zasadom prawa obowiązującym na terytorium RP, jak również
- być zgodne z dokumentami świadczącymi o formie prawnej, a tym samym o legalności funkcjonowania tych podmiotów na terytorium RP (w tym z odpisem aktu notarialnego, wyciągiem z odpowiedniego rejestru, koncesją, zezwoleniem).
Uwzględniając to należy zwrócić uwagę na następujące kwestie szczegółowe, dotyczące niektórych danych podawanych w zgłoszeniach:
- w zakresie obowiązku podawania przez podatników, w tym podmioty zagraniczne prowadzące działalność na terytorium RP, adresu siedziby na formularzach NIP-1 oraz NIP-2, należy egzekwować podawanie rzeczywistej siedziby podmiotu dokonującego zgłoszenia, tj. w przypadku, gdy podatnik deklaruje w zgłoszeniu siedzibę położoną za granicą należy zarejestrować siedzibę zgodnie z treścią formularza. Rejestracji w powszechnym systemie ewidencyjnym podlegają podmioty zachowujące status niezależnego podatnika, którym - w świetle m.in. ustaw o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, a także o podatku dochodowym od osób fizycznych i prawnych - może być również podmiot posiadający miejsce zamieszkania lub siedzibę za granicą. Uwzględniając to, w omawianych przypadkach adresatem decyzji o nadaniu numeru NIP będzie podmiot zagraniczny. Wówczas należy uwzględnić jego zagraniczną nazwę oraz siedzibę (zarząd) położoną za granicą;
- w zakresie obowiązku podawania organu rejestrowego przez podmioty zagraniczne na zgłoszeniach NIP-1 i NIP-2, należy egzekwować podawanie organu rejestrowego oraz rejestru prowadzonego w Polsce i utworzonego zgodnie z prawem polskim. Dotyczy to również przypadku, gdy dany podmiot posiada jednocześnie polski i zagraniczny organ rejestrowy.
W przypadku niepodania przez dokonującego zgłoszenie żadnego organu rejestrowego, tj. ani polskiego, ani zagranicznego oraz w przypadku podania jedynie organu rejestrowego zagranicznego, należy w razie wątpliwości dokonać - na podstawie danych o podmiocie wynikających ze złożonego zgłoszenia - weryfikacji obowiązku rejestracyjnego w organie rejestrowym polskim dla podmiotów prowadzących na terenie RP działalność w formie takiej, jak ten podmiot, którego wątpliwość dotyczy. W zakresie rejestracji w polskim organie rejestrowym w odniesieniu do podmiotów zagranicznych prowadzących działalność na terenie RP regułą jest obowiązek zgłoszenia takich podmiotów w konkretnych organach rejestrowych, wskazanych zazwyczaj w aktach prawnych określających zasady prowadzenia działalności w Polsce przez poszczególne podmioty zagraniczne.
Polacy podający numer identyfikacji podatkowej za granicą wskazują 10 cyfr, bez przerw i myślników. To inaczej niż przy tym samym numerze w kraju. Numer identyfikacji podatkowej (NIP) jest potrzebny za granicą głównie dla celów podatkowych. Dotyczy to zarówno podatników prowadzących działalność gospodarczą, jak i osób nieprowadzących firm. Forma podawania polskiego NIP za granicą jest inna. W przypadku faktur będzie to PL1234567890.
Spółki zagraniczne a NIP
Zgodnie z kodeksem spółek handlowych, umowy spółek muszą być zawarte w formie aktu notarialnego. Spółki podlegają wpisowi do rejestru handlowego, w którym wskazane są dane niezbędne do zgłoszenia identyfikacyjnego (nazwa/firma, siedziba, adres).Prawdziwość danych, o których mowa w art. 5 ust. 3 ustawy o NIP, podanych w zgłoszeniu identyfikacyjnym przez podatnika będącego podmiotem zagranicznym, powinna być dodatkowo weryfikowana w urzędzie skarbowym z danymi zawartymi w akcie notarialnym, postanowieniu sądu, odpisie z rejestru handlowego, dokumencie stwierdzającym nadanie numeru NIP czy REGON.
Uwzględniając fakt, że wszelkie dane podawane w zgłoszeniu identyfikacyjnym (w tym dane odnoszące się do siedziby) muszą być zgodne z danymi wynikającymi z innych dokumentów, w szczególności dokumentów sądowych - kwestia określenia miejsca zamieszkania, siedziby lub zarządu nie powinna budzić wątpliwości, jeśli jest zgodna z powołanymi dokumentami.
Do celów ewidencji i identyfikacji podatników prowadzonej na podstawie ustawy o NIP przyjmuje się, iż obowiązek ewidencyjny, przede wszystkim obowiązek wystąpienia o nadanie numeru NIP nie występuje - mimo potencjalnego zaistnienia obowiązku podatkowego oraz uzyskania statusu podatnika, aczkolwiek zwolnionego z podatku w przypadku:
- podmiotu zagranicznego, który jest w całości zwolniony (wyłączony) z opodatkowania w Polsce, na podstawie umowy międzynarodowej. W takich przypadkach obciążanie obowiązkiem uzyskania numeru NIP byłoby niecelowe ze względu na faktyczne nieistnienie podatku do zapłaty w Polsce,
- osób (podmiotów) zagranicznych, uzyskujących przychody opodatkowane podatkiem zryczałtowanym na podstawie art. 29 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz art. 21 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.
W zakresie właściwości urzędów skarbowych w sprawach ewidencji podatników oraz nadawania NIP przypomina się, iż zasady generalne określono w art. 4 ustawy o NIP. Ilekroć przepisy regulujące właściwość organów podatkowych w sprawach opodatkowania poszczególnymi podatkami, o których mowa w art. 4 ustawy o NIP, określają odrębnie właściwość dla podmiotów zagranicznych - należy stosować te odrębnie ustalone zasady.
W przypadku dokonywania zgłoszenia identyfikacyjnego (aktualizacyjnego) przez podmiot działający legalnie na terenie Polski i podlegający opodatkowaniu, jednakże funkcjonujący w formie prawnej nie znanej prawu polskiemu, jak również przez podmiot polski działający w formie spółki nie będącej żadną ze spółek wskazanych w formularzu NIP-2, w części B4 poz. 30 (szczególna forma prawna) - należy zaznaczać kwadrat 99 (bez szczególnej formy prawnej).
Podatnik zagraniczny a NIP
Status podatnika w zakresie opodatkowania podatkiem od towarów i usług oraz podatkiem akcyzowym jest niezależny od istnienia określonego w obowiązujących przepisach obowiązku rejestracji po stronie danego podmiotu oraz jego wykonania przez ten podmiot. Należy przypomnieć, że nadanie numeru NIP uzależnione jest od tego, czy konkretny podmiot jest podatnikiem w zakresie chociażby jednego z obowiązujących w RP podatków. W przypadku wskazanym wyżej, brak rejestracji - chociażby dokonanej wbrew obowiązkowi wynikającemu z obowiązujących przepisów - nie pozbawia konkretnego podmiotu statusu podatnika w podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym.Obowiązek ewidencyjny wynikający z ustawy o NIP nie może być egzekwowany wobec jakichkolwiek podmiotów podejmujących czynności, które nie mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy w świetle prawa polskiego. Czynności takie, zgodnie z przepisami zarówno obu obowiązujących ustaw o podatku dochodowym, jak i ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, są wyłączone z opodatkowania i nie powodują powstania obowiązku podatkowego (statusu podatnika) równoznacznego z obowiązkiem wystąpienia o nadanie numeru NIP.
Zgodnie z interpretacją Departamentu Nadzoru i Kontroli Resortowej zawartej w piśmie NK-5-065-68-GRG/97 wskazuje, że zgodnie a art. 2 ustawy o NIP wyraźnie wynika, iż zasadniczą podstawą istnienia obowiązku ewidencyjnego, a jednocześnie dopuszczalności rejestracji jakiegokolwiek podmiotu w powszechnym systemie rejestracji podatników, opartym na ustawie o NIP, jest łączne spełnienie przez każdy podmiot, w tym podmiot zagraniczny, dwóch przesłanek:
- posiadania statusu podatnika w systemie opodatkowania co najmniej jednym z podatków obowiązujących w RP,
- funkcjonowania w dającej się nieomylnie zidentyfikować formie prawnej, wskazanej w art. 2 ustawy o NIP, jako osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej lub zakład (oddział) osoby prawnej, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów jest on podatnikiem niezależnym od jednostki macierzystej.
Obecnie obowiązują nastepujące wzory formularzy NIP:
- NIP-1 Zgłoszenie identyfikacyjne / zgłoszenie aktualizacyjne osoby fizycznej prowadzącej samodzielnie działalność gospodarczą.
- NIP-2 Zgłoszenie identyfikacyjne / zgłoszenie aktualizacyjne osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, będącej podatnikiem lub płatnikiem.
- NIP-3 Zgłoszenie identyfikacyjne / zgłoszenie aktualizacyjne osoby fizycznej nieprowadzącej samodzielnie działalności gospodarczej.
NIP-B Informacja o rachunkach bankowych. Załącznik do zgłoszenia NIP-1 i NIP-2. - NIP-C Informacja o miejscach wykonywania działalności. Załącznik do zgłoszenia NIP-1 i NIP-2.
- NIP-2/A Informacja o wyodrębnionych jednostkach wewnętrznych podmiotu, podlegających obowiązkowi ewidencyjnemu. Załącznik do zgłoszenia NIP-2.
- NIP-D Informacja o wspólnikach spółki cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, komandytowo-akcyjnej lub o spółkach tworzących podatkową grupę kapitałową. Załącznik do zgłoszenia NIP-2.
- NIP-5 Wniosek o potwierdzenie nadania numeru identyfikacji podatkowej.
Podstawa prawna: Ustawa z 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (Dz.U. z 2007 r. Nr 112, poz. 769).
Przemysław Gogojewicz
Źródło:
