Pierwszy w Warszawie most służył miastu trzydzieści lat, czyli nie najdłużej, ale nie była to też najkrótsza kariera przeprawy w tym mieście. Szeroki na sześć metrów, długi na pięćset, był w tamtych latach największym drewnianym osiągnięciem inżynieryjnym w Europie.
Po wcieleniu Mazowsza do Korony dokonanego przez Zygmunta Starego po śmierci ostatnich Piastów mazowieckich, Warszawa przeżywała czasy bardzo dynamicznego rozwoju. Sam Zygmunt August wielokrotnie w niej przebywał prowadząc stąd politykę północno-wschodnią. Warszawę przewidywano też na miejsce sejmów polsko-litewskich po spodziewanej unii realnej dwóch państw.
Budowę rozpoczął w 1568 król Zygmunt August, a dokończyła rok po jego śmierci w 1572, Anna Jegiellonka. Dodatkową inwestycją zrealizowaną w 1582 r. była Brama Mostowa przy obecnej ul. Mostowej, która odgradzała konstrukcję przed pożarem. Wjazd na most od strony praskiej znajdował się u wylotu obecnej ul. Ratuszowej. Poddani byli wdzięczni królowi za rozpoczęcie budowy przeprawy. Jan Kochanowski napisał na ten temat kilka fraszek. W jednej z nich dziękował za most i zaoszczędzone pieniądze, bowiem dotychczas wydawane środki za przewiezienie łódką może wykorzystać w inny sposób:
Bógżeć zapłać, o królu, żeś ten most zbudował.
Pierwej zawżdy szeląg nad potrzebę chował,
A dziś i tenem przepił, bo, idąc do domu
Najpóźniej, od przewozu nie płacę nikomu
Jak pisał Bolesław Orłowski w książce "Nie tylko szablą i piórem", budową kierował Erazm Giotto z Zakroczymia, nadzór sprawował kasztelan czerski i starosta warszawski Zygmunt Wolski. Ksiądz Kasper Sadłocha, kanonik warszawski i sekretarz królewski, odpowiadał za sprawy finansowe. Budowa kosztowała 100 tys. florenów. Pierwszy pal wbito 25 czerwca 1568. Podczas budowy pale te wbijano w dno rzeki dębowymi kafarami okutymi żelazem zainstalowanych na pływających na rzecze tratwach. W 1572 po nie wykończonym jeszcze moście przeprawił się król Zygmunt August, wkrótce potem miał jego ciało miało być nim przeniesione podczas podróży na pogrzeb do Krakowa.
W moście zastosowano układ nośny wieszarowy, który stanowił wówczas nowość techniczną. Wykonano go z drewna dębowego oraz żelaza. Składał się z 22 przęseł o rozpiętości 22 do 24 m. Miał 18 stałych przęseł głównych posadowionych na palach oraz liczył ok. 500 m długości i 6 m szerokości. Most osłaniało 15 rozbijaczy fal oraz kry lodowej. Do jego budowy użyto 735 wozów szyn żelaza węgierskiego. Środkowa część spoczywała na 5. podporach pływających i była otwierana w celu otwarcia drogi wodnej dla płynących Wisłą statków.
Porządku na przeprawie pilnowała specjalnie powołana milicja. Początkowo korzystanie z niego było bezpłatne, myto wprowadzono w późniejszych latach. Po stronie praskiej dla króla wybudowano dwór drewniany na kamiennych fundamentach, w którym orszak i władca mogli odpoczywać przy okazji podróży.
Zaskakujące Muzeum Pana Tadeusza
Tegoroczne lato daje wyjątkowe możliwości odwiedzenia najciekawszych placówek muzealnych w Polsce. W ciągu ostatnich miesięcy powstało wiele obiektów, które zachwycają tematyką, architekturą i środkami wyrazu użytymi w ekspozycyjnej narracji. Wspólną podróż kontynuujemy we Wrocławiu, gdzie niedawno otwarto Muzeum Pana Tadeusza.
W czasie jego eksploatacji największym zagrożeniem był okres zimowy oraz roztopy. Most kilkukrotnie był częściowo zrywany przez napór kry w Wiśle. Kilkukrotnie również był naprawiany za panowania króla Stefana Batorego. Ostatecznie zawalił się pod naporem kry w 1603 roku.
Źródła:
- Michał Pilch, Warszawska Praga. Przewodnik, Fundacja Centrum Europy, Warszawa 2005;
- Bolesław Orłowski: Nie tylko szablą i piórem. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, Warszawa 1985
