Chociaż światowy kryzys od pięciu lat nie znika z pierwszych stron gazet, mechanizm jego powstawania wciąż budzi wiele kontrowersji. Peter Schiff - jeden z najbardziej kontrowersyjnych współczesnych komentatorów gospodarczych - w przystępny sposób pisze o tym, jak dobrobyt powstaje i w jaki sposób można go zrujnować.
W 2006 r. Peter Schiff na antenie Fox News założył się z Arthurem Lafferem o to, czy Stanom Zjednoczonym grozi recesja. Autor krzywej Laffera twierdził, że amerykańska gospodarka jest i będzie w znakomitej kondycji, natomiast jego rozmówca wieszczył krach. Rozwój wypadków przyznał rację Schiffowi i choć stawką zakładu był zaledwie 1 cent, to jego zwycięzca zyskał znacznie więcej - w świadomości milionów ludzi utrwalił się jako "człowiek, który przewidział kryzys". W swojej najnowszej książce Peter Schiff w charakterystyczny dla siebie sposób przedstawia swoje poglądy na gospodarkę, dzięki którym stał się sławny.
Potęga prostoty
Sprowadzona do Polski przez wydawnictwo Linia książka"Gospodarka, rozwój, krach. Na czym to polega?" to wspólne dzieło braci Petera i Andrew Schiffów. Mimo poważnie brzmiącego tytułu nie jest to podręcznik akademicki ani traktat ekonomiczny. To alegoryczna, niekiedy wręcz bajkowa opowieść o tym, jak działa gospodarka. Z tego powodu na żadnej z ponad 200 stron nie znajdziemy ani jednego równania, wykresu czy skomplikowanego terminu ekonomicznego. Właśnie ta prostota jest podstawową zaletą książki.
| Peter Schiff: długu USA nie da się spłacić | |
|
"Rentowności muszą odpowiadać sytuacji poszczególnych krajów - jeżeli dany kraj jest już poważnie zadłużony, to powinno towarzyszyć mu wyższe ryzyko bankructwa. Tylko to może wyeliminować pokusę nadużycia, aby rządy nie mogły pożyczać ponad miarę z myślą, że inne kraje wyciągną je z ewentualnych tarapatów." - mówi Peter Schiff, amerykański ekonomista, w rozmowie z Bankier.pl. więcej… |
Historia przedstawiona przez obu autorów jest oparta na kanwie przypowieści, którą zwykł im opowiadać ich ojciec Irwin. Jeżeli ktoś na swojej drodze nie spotkał równie intrygującego nauczyciela - Irwin Schiff to żywa legenda ruchu antypodatkowego w USA, który mimo 85 lat na karku wciąż odsiaduje wyrok za uchylanie się od płacenia podatków. Już choćby z tego powodu warto po książkę sięgnąć.
Rybne interesy
Opowieść rozpoczyna się od trzech mieszkańców tropikalnej wyspy, których jedynym zajęciem jest łowienie ryb. Wychodząc od tak prymitywnej gospodarki, bracia Schiffowie zabierają nas w podróż, w trakcie której śledzimy kolejne fazy rozwoju ekonomicznego. Pojawiające się z czasem innowacje stanowią kolejne kostki zmyślnie ustawionego przez braci Schiffów domina - dokładnie tak, jak w prawdziwej gospodarce, na wyspie każda kolejna zmiana wywołuje skutki, które stają się przyczynami jeszcze innych zmian.
Pierwszą nowinką, która pojawia się na wyspie, jest sieć. Znacząco zwiększa ona produktywność jednego z rybaków, co pozwala mu na rozwinięcie skrzydeł w innych dziedzinach. Ta pozornie błaha innowacja okazuje się pierwszą kostką domina. Przystępne tłumaczenie relacji przyczynowo-skutkowych jest kolejnym mocnym punktem książki. I chociaż publikacja nie ma naukowego charakteru, a jej objętość jest ograniczona, to w rozumowaniu Schiffów naprawdę trudno znaleźć jakąkolwiek lukę. Dodatkowo w wydzielonych ramkach omawiane są teoretyczne podstawy wszystkich ważnych wydarzeń zachodzących na wyspie, a po każdym rozdziale możemy przeczytać krótki komentarz, pełen nawiązań do świata realnego.
Motyw sieci rybackiej jest o tyle istotny, że autorzy niemal do znudzenia powtarzają, że dobrobyt bierze się tylko i wyłącznie z pracy i przedsiębiorczości kreatywnych jednostek i w żadnym wypadku nie można go zadekretować ani wydrukować. Prawda ta wybrzmiewa szczególnie mocno wówczas, gdy na wyspie pojawiają się banki oraz rząd, a wraz z nimi kreacja pustego pieniądza, który zastępuje "twardą walutę" wyspy - ryby.
Wuj Sam i Sinopianie
Sielską atmosferę na wyspie stopniowo psuje rozrastanie się aparatu władzy. Nietrudno się domyślić, że Schiffowie posługują się tu alegorią własnej ojczyzny. W Usonii - bo taką nazwę przyjmuje powstała na wyspie republika - rząd pierwotnie troszczy się o ochronę mienia i życia obywateli. Przełom następuje w rozdziale o tytule "Rząd zaczyna kombinować". Na przykładzie zmian zachodzących na wyspie bracia Schiffowie w alegoryczny sposób wyjaśniają, w jaki sposób USA przeszły drogę od ideałów Ojców Założycieli do socjalizmu w wydaniu Baracka Obamy.
Stopniowy zanik wolnego rynku, wypieranego przez opresyjne państwo, to jednak tylko jeden z dwóch filarów drugiej części książki. Peter i Andrew Schiffowie jako jedni z nielicznych współczesnych ekonomistów podkreślają ogromną rolę Chin w utrzymywaniu obecnego modelu gospodarczego Ameryki.
Państwo Środka - reprezentowane w książce przez Królestwo Sinopii - dostarcza do USA rozmaitych towarów, w zamian za co otrzymuje coraz mniej warte banknoty. Stan ten rodzi szereg reperkusji, które są wnikliwie omawiane. Niczym w dobrej powieści sensacyjnej, czytając ostatnie rozdziały, z niepokojem czeka się na moment kulminacyjny - co będzie, gdy Sinopianie przestaną przyjmować usoński bezwartościowy, zadrukowany papier?Nie zdradzając treści, można jedynie nadmienić, że książka powinna czym prędzej trafić na biurko Baracka Obamy jako arcyważny raport o tym, co może czekać USA, jeżeli szybko nie zmienią kursu polityki gospodarczej.
Nie tylko dla dzieci
Książkę Petera i Andrew Schiffów śmiało można postawić na jednej półce z "Ekonomią w jednej lekcji", esejem "Ja, ołówek" i innymi kanonami wolnorynkowej "literatury popularnej". Chociaż "Gospodarka, rozwój, krach. Na czym to polega?"w dość swobodny sposób opowiada o najnowszej historii gospodarczej USA, nie mam wątpliwości, że warto będzie po nią sięgnąć nawet za kilkadziesiąt lat. Trzeba zaznaczyć, że w krytyce współczesnego porządku ekonomicznego autorzy nie odkrywają Ameryki - teoretyczne fundamenty poglądów zawartych w książce już lata temu opracowali ekonomiści szkoły austriackiej, której Peter Schiff jest tylko i aż niestrudzonym propagatorem.
 |
Michał Żuławiński
Bankier.pl
