Osobiste Konta Inwestycyjne, które zaczną działać od przyszłego roku, mogą zmienić strukturę oszczędności Polaków, zwiększając udział inwestycji - uważa Piotr Kamiński z Polskiego Instytutu Ekonomicznego.
Kamiński w najnowszym Tygodniku Gospodarczym PIE przypomniał, że od stycznia 2027 r. wejdzie w życie ustawa tworząca Osobiste Konta Inwestycyjne (OKI), których celem jest zachęcenie gospodarstw domowych do inwestowania na rynku kapitałowym. Inwestycje na OKI mają być zwolnione z 19-proc. tzw. podatku Belki do kwoty 100 tys. zł.
Akcje, fundusze inwestycyjne i obligacje na jednym koncie
Ekspert PIE zwrócił uwagę, że według danych PFR na koniec I kwartału 2026 r. nieco ponad 37 proc. aktywów finansowych gospodarstw domowych stanowiły gotówka i depozyty bieżące bankowe, a kolejne 10 proc. inne depozyty (m.in. lokaty bankowe). Jednocześnie udział bezpośrednio posiadanych akcji notowanych wynosił 2,9 proc., a jednostek uczestnictwa funduszy inwestycyjnych – 6,2 proc. W obu przypadkach było to znacząco poniżej średnich wartości dla UE (odpowiednio 8,2 proc. i 16,4 proc.).
Według Kamińskiego wskazuje to na potencjał zwiększenia zaangażowania oszczędności gospodarstw domowych na rynku kapitałowym, a tym samym wzmocnienia jego roli w finansowaniu rozwoju przedsiębiorstw. Wskazał, że Ministerstwo Finansów (MF) szacuje, że dzięki OKI do 2040 r. na GPW może trafić dodatkowo ok. 74 mld zł.
Japoński i brytyjski model na polskim rynku
„Z doświadczeń zagranicznych wynika, że upowszechnieniu inwestowania mogą sprzyjać preferencje podatkowe. Przykładem rozwiązań zbliżonych do polskich OKI jest japoński program NISA, umożliwiający inwestowanie m.in. w akcje i fundusze inwestycyjne bez podatku od zysków kapitałowych. W 2024 r. program został rozszerzony przez podwyższenie limitów inwestycyjnych i wprowadzenie bezterminowego zwolnienia podatkowego. Liczba rachunków inwestycyjnych wzrosła do 30,5 mln w czerwcu 2026 r., czyli o 8,1 proc. w porównaniu z końcem 2025 r.” - zauważył ekonomista.
Jak dodał, dużą popularnością cieszą się również podobne konta ISK w Szwecji, na których w 2025 r. środki posiadało ponad 4,2 mln osób. Z kolei w Wielkiej Brytanii w roku podatkowym 2024/2025 dokonano wpłat na 16,8 mln tamtejszych rachunków ISA. „Mimo to, znaczna część brytyjskich gospodarstw domowych nadal preferuje bezpieczne formy oszczędzania za sprawą możliwości skorzystania z kont gotówkowych Cash ISA. Aktywa zgromadzone na wszystkich kontach oszczędnościowych ISA osiągnęły wartość 952 mld GBP” - podał Kamiński.
Jego zdaniem znaczenie mają również prostota i elastyczność oferowanych rozwiązań. Stwierdził, że większemu upowszechnieniu kont sprzyjają przede wszystkim proste zasady rozliczeń podatkowych, elastyczność wypłat i szeroki zakres dostępnych instrumentów.
„Wpływ OKI na polską gospodarkę będzie zależał od zainteresowania programem. Preferencje podatkowe mogą zachęcić gospodarstwa domowe do większego zaangażowania na rynku kapitałowym, w tym osoby, które dotychczas nie korzystały z instrumentów inwestycyjnych. Jednocześnie przesunięcie części oszczędności z depozytów na rynek akcji może zwiększyć płynność giełdy i poprawić warunki pozyskiwania finansowania przez przedsiębiorstwa. Istotną rolę w upowszechnianiu takich form oszczędzania będzie jednak odgrywać również edukacja finansowa, wpływająca na świadomość dostępnych możliwości inwestowania i związanego z nimi ryzyka” - ocenił Kamiński.
Zasady rozliczania i limity w nowym programie OKI
Zgodnie z ustawą o OKI inwestycje denominowane w złotych (np. akcje i jednostki funduszy inwestycyjnych) będą zwolnione z tzw. podatku Belki do kwoty 100 tys. zł. Z kolei aktywa o charakterze oszczędnościowym (np. obligacje i lokaty) - do 25 tys. zł.
Limit 25 tys. zł na oszczędności zawiera się w łącznym limicie 100 tys. zł (nie są one sumowane do 125 tys. zł). Od 2030 r. kwoty te będą podlegały corocznej waloryzacji o wskaźnik inflacji za pierwsze trzy kwartały poprzedniego roku w porównaniu z analogicznym okresem roku wcześniejszego. Kwoty będą zaokrąglane w dół do pełnych 100 zł.
Wszystkie aktywa zgromadzone na OKI i przekraczające limity będą objęte nowym podatkiem od ich wartości, który ma nie przekraczać 1 proc. i być wyliczany według szczegółowego algorytmu uwzględniającego dzienne wyceny, saldo wpłat i czas posiadania konta. W 2027 r. jego stawka ma wynieść 0,85 proc.
Ustawa pozwala na założenie kilku kont OKI w różnych instytucjach finansowych, choć limit pozostaje na stałym poziomie 100 tys. zł. (PAP)
jls/ mmu/
