REKLAMA

Dlaczego rząd chciałby znieść limit zadłużenia i dlaczego nie należy mu na to pozwolić

Krzysztof Kolany2020-09-25 06:00główny analityk Bankier.pl
publikacja
2020-09-25 06:00
fot. Adam Chełstowski / FORUM

Polska właśnie uderzyła w konstytucyjny sufit długu publicznego. Teraz można albo zmienić Konstytucję, albo mniej czy bardziej otwarcie ją złamać. Propozycje likwidacji lub zmiany limitu długu publicznego są próbą uniknięcia otwartej kompromitacji.

Ministerstwo Finansów chciałoby skasować konstytucyjny limit zadłużenia publicznego. Półoficjalnie z taką inicjatywą wyszedł minister Tadeusz Kościński, który w wywiadzie dla Interii nazwał ten konstytucyjny zapis „sztuczną barierą”. Wcześniej wiceminister Piotr Patkowski wprost powiedział, że limit ten należałby znieść.

Grunt pod wypowiedzi obu urzędników przygotowywany już od kilkunastu tygodni. W mediach pojawiły się publikacje mające sprawiać wrażenie, jakoby postulat ten wyszedł z inicjatywy ekonomistów. Tyle że eksperci niezwiązani z obozem rządzącym otwarcie przeciwstawiają się temu pomysłowi.

O co tyle hałasu?

„Nie wolno zaciągać pożyczek lub udzielać gwarancji i poręczeń finansowych, w następstwie których państwowy dług publiczny przekroczy 3/5 wartości rocznego produktu krajowego brutto. Sposób obliczania wartości rocznego produktu krajowego brutto oraz państwowego długu publicznego określa ustawa” – głosi punkt piąty artykuł 216 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Oznacza to, że gdy dług publiczny osiągnie poziom 60% PKB, rząd ma konstytucyjny obowiązek przedstawić budżet bez deficytu. Problem w tym, że ten pułap właśnie najprawdopodobniej już osiągnęliśmy i zgodnie z prawem minister finansów w ustawie budżetowej na 2021 rok powinien zrównoważyć wydatki z dochodami państwa. A wiemy już, że tak się nie stanie, ponieważ przyjęty przez rząd projekt budżetu przewiduje aż 82,3 mld zł deficytu, natomiast znowelizowany budżet na 2020 rok zakłada 109,2 mld zł deficytu, choć pierwotnie rząd zapowiadał, że po raz pierwszy w historii III RP uda się zrealizować budżet bez manka.

Gdyby rząd postanowił trzymać się zapisów ustawy zasadniczej, to powinien dokonać drastycznego cięcia wydatków (zwłaszcza transferów socjalnych w stylu 500+ czy n-ta emerytura), co zrujnowałoby poparcie społeczne dla partii władzy i w konsekwencji oznaczałoby przejście do opozycji i utratę tysięcy dobrze płatnych stanowisk w rządzie i spółkach Skarbu Państwa przez partyjnych działaczy. Nagłe zacieśnienie polityki fiskalnej groziłoby kolejnym uderzeniem recesji i wzrostem bezrobocia. Takie są skutki prowadzenia nierozsądnej polityki fiskalnej w czasach dobrej koniunktury gospodarczej, jaka nam się trafiła w latach 2015-19.

/ SpotData

Przyszłoroczny deficyt sektora finansów publicznych (według metodologii UE) sięgnie ok. 6% PKB. Ponadto założono, że dług sektora instytucji rządowych i samorządowych (definicja UE) na poziomie 64,7% PKB. Rząd sam oficjalnie przyznał, że złamie konstytucyjny limit długu, choć niekoniecznie musi to oznaczać złamanie litery Konstytucji. A dlaczego?

Otóż cały szkopuł tkwi w tym, że nasza ustawa zasadnicza jest napisana beznadziejnie źle. „Sposób obliczania wartości rocznego produktu krajowego brutto oraz państwowego długu publicznego określa ustawa” – ten zapis w praktyce neguje sens samego limitu. Bo w ustawie zwykła większość sejmowa wraz z prezydentem mogą uznać, że część zobowiązań państwa nie jest długiem publicznym. Czyż to nie absurd?

Dług sektora instytucji rządowych i samorządowych (dług EDP). / Ministerstwo Finansów.

To proszę sobie przypomnieć „kreatywną księgowość” ministra Rostowskiego, który poukrywał długi rządowe w rozmaitych funduszach, dzięki czemu na papierze zaniżył deficyt budżetowy i państwowy dług publiczny. Teraz podobne sztuczki serwuje nam obecna ekipa, ukrywając ponad miliardów złotych długu w Banku Gospodarstwa Krajowego i Polskim Funduszu Rozwoju.

Pikanterii sprawie dodaje fakt, że przy tej okazji dokonano obejścia innego ważnego zapisu Konstytucji. Chodzi o punkt 2 artykułu 220: „Ustawa budżetowa nie może przewidywać pokrywania deficytu budżetowego przez zaciąganie zobowiązania w centralnym banku państwa”. Dla ekonomisty sprawa jest jasna: Narodowy Bank Polski nie może finansować deficytu budżetowego poprzez skup obligacji skarbowych. Ale od marca to robi! Formalnie skupuje papiery na rynku wtórnym (co w praktyce nie robi jakiejkolwiek różnicy) w ramach „strukturalnych operacji otwartego rynku” i tylko po to, aby „zmienić długoterminową strukturę płynności w sektorze bankowym”. W praktyce NBP „dodrukował” 103,9 mld złotych, za które PFR i BGK sfinansowały te wszystkie „tarcze antykryzysowe”, w praktyce sprowadzające się do dotowania zatrudnienia w przedsiębiorstwach uderzonych skutkami kwietniowego lockdownu.

Dlaczego potrzebujemy zadłużeniowego „kagańca”?

Wbrew temu, co usiłuje nam wmówić rządowa propaganda, konstytucyjny limit długu nie jest przeżytkiem innej epoki i nie został wpisany do Konstytucji ze względów ideologicznych. To ograniczenie nałożone na rządzących, które ma bronić nas wszystkich przed negatywnymi konsekwencjami beztroskiego pożyczania pieniędzy. To nasza ostatnia linia obrony przed szaleństwami władzy.

Pamiętajmy, że decyzje o zadłużaniu państwa podejmują politycy, którzy zwykle po kilku latach żegnają się z urzędem i za swoje decyzje nie ponoszą żadnej odpowiedzialności. A ciężar spłaty rosnących długów spływa na społeczeństwo, obciążane coraz wyższymi (lub nowymi) podatkami. Podatek cukrowy, podatek handlowy podwyższony VAT, ozusowanie umów cywilnych, podatek od emigrantów, podatek od deszczu i wiele innych danin wprowadzonych lub proponowanych przez władzę to właśnie efekt nadmiernego długu publicznego. Konstytucyjny limit zadłużeniowy jest więc w pewnym sensie ograniczeniem w nakładaniu podatków.

Warto tu wyraźnie postawić kilka kwestii. Dług publiczny jest szkodliwy. Zadłużenie państwa to nic innego jak odroczone podatki, które wcześniej czy później będziemy musieli zapłacić. Kto domaga się wyższego długu lub deficytu, ten w istocie postuluje podwyżkę podatków. Po drugie, wysoki dług publiczny hamuje wzrost gospodarczy, ponieważ drenuje zasoby z sektora prywatnego i zwiększa wydatki na odsetki wypłacane wierzycielom. Polska wciąż jest krajem na dorobku i jeśli chcemy dogonić w rozwoju bogate społeczeństwa, to musimy się rozwijać znacznie szybciej niż kraje Zachodu. Wysoki dług publiczny – a taki przekraczający 60% PKB z pewnością nie jest niski – jest niczym kula u nogi dla maratończyka.

Po trzecie, Polska jest krajem o stosunkowo niskiej wiarygodności kredytowej. Nasza współczesna historia kredytowa liczy sobie jakieś 15 lat. Nasza waluta jest w pełni wymienialna dopiero od 20 lat. Nasza ocena wiarygodności kredytowej pozostaje w dolnym przedziale ratingów inwestycyjnych i jako kraj rozwijający się jest bardzo wrażliwa na wszelkie próby majstrowania przy ramach instytucjonalnych. A to właśnie konstytucyjny limit zadłużenia jest fundamentem zaufania, jaką Polskę darzą analitycy agencji ratingowej. Pamiętajmy też, że wszelkie „reguły wydatkowe” w randze ustawy mają u nas bardzo krótki żywot: są niemal natychmisat demontowane, gdy tylko trzeba się do nich zastosować i ograniczyć wzrost wydatków publicznych. To kilka zasadniczych kwestii, które różnią sytuację Polski od sytuacji Stanów Zjednoczonych, Japonii, Niemiec, a nawet Czech.

Skutki wyższego długu

Ewentualna likwidacja lub trwałe obejście limitu zadłużenia (np. poprzez transfer długów poza budżet państwa) będzie skutkować trwałym i wysokim wzrostem zadłużenia kraju. Przecież rząd nie po to chce likwidować wiążące go limity, aby w przyszłości prowadzić rozsądną politykę fiskalną.

Nie jest też prawdziwa narracja władzy, która jako usprawiedliwienie dla wyższych deficytów fiskalnych i większego długu publicznego wskazuje potrzebę inwestycji infrastrukturalnych. Wydatki na inwestycje stanowią zaledwie ok. 10% ogółu wydatków państwa. Zdecydowaną większość publicznych pieniędzy pochłaniają wydatki socjalne oraz pensje tzw. budżetówki.  

Jako że pieniądze wydawane przez państwowych urzędników nie są znaczone, to można założyć, że góry długu zaciągnięte w tym i przyszłym roku w przeważającej mierze trafią do kieszeni emerytów, beneficjentów opieki społecznej (w tym odbiorców programu 500+) oraz pracowników sfery budżetowej. Jednym zdaniem: pożyczone pieniądze nie zostaną zainwestowane, tylko przejedzone.

Negatywne skutki uboczne zwiększenia zadłużenia państwa odczujemy wszyscy. Po pierwsze, główną konsekwencją będą wyższe podatki w przyszłości, co zresztą dzieje się już teraz. Po drugie, w związku z tym wzrośnie represyjność i tak już bardzo nieprzyjaznego aparatu skarbowo-urzędniczego. Po trzecie, pojawi się groźba obniżenia ratingu kredytowego Polski, co będzie miało negatywny wpływ na i tak już mocno poturbowanego złotego.

Po czwarte, w ramach polityki „wyrastania z długów” rząd i bank centralny będą dążyły do utrzymania trwale wysokiej inflacji, obniżającej siłę nabywczą Polaków i niszczącą wartość oszczędności. Po piąte, może wzrosnąć ryzyko wypłacalności kraju i zwiększy się uzależnienie Polski od zagranicznych wierzycieli. Po szóste, wyższy dług niesie ze sobą wyższe koszty jego obsługi, co sprowadza się do transferu kapitału od polskich podatników do zachodnich To tak, jakby zarabiający 500 euro Polak zrzucał się na fundusz emerytalny Brytyjczyka czy Amerykanina.

Z tych wszystkich powodów konstytucyjny limit długu publicznego jest nam nie tylko potrzebny, ale jest on potrzebny bardziej niż kiedykolwiek wcześniej. W interesie naszej przyszłości powinniśmy zabiegać o wzmocnienie tego zapisu. Na przykład poprzez uszczegółowienie, że wysokość długu publicznego liczona jest według definicji UE. Można też rozważyć wprowadzenie osobistej i materialnej odpowiedzialności ministra finansów i premiera za naruszenie zapisów konstytucyjnych.

Źródło:
Krzysztof Kolany
Krzysztof Kolany
główny analityk Bankier.pl

Analityk rynków finansowych i gospodarki. W zakresie jego zainteresowań leżą zarówno Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie, jak i rynki zagraniczne: Nowy Jork, Londyn i Frankfurt. Specjalizuje się w rynkach metali szlachetnych oraz monitoruje politykę najważniejszych banków centralnych. Analizuje wpływ sytuacji gospodarczej na notowania akcji, kursy par walutowych i ceny surowców. Jest trzykrotnym laureatem organizowanego przez NBP prestiżowego konkursu im. W. Grabskiego dla dziennikarzy ekonomicznych w kategoriach dziennikarstwo internetowe (2010) oraz polityka pieniężna i stabilność finansowa (2018 i 2019). Otrzymał także tytuł Herosa Rynku Kapitałowego 2016 przyznawany przez Stowarzyszenie Inwestorów Indywidualnych. Tel.: 697 660 684

Tematy
Prowadź konto za 0 złotych w banku Pekao S.A.

Prowadź konto za 0 złotych w banku Pekao S.A.

Advertisement

Komentarze (240)

dodaj komentarz
wrazicki
Zadłużanie się na koszt przyszłych pokoleń, na koszt tych którzy nie mogą się bronić, to wyjątkowa nikczemność.

I możecie tutaj w komentarzach próbować czarować że to inwestycje i to się zwróci - przeczytajcie jeszcze raz artykuł. Inwesytcje to mała część. Wiekszość jest przejadane teraz.

Nic
Zadłużanie się na koszt przyszłych pokoleń, na koszt tych którzy nie mogą się bronić, to wyjątkowa nikczemność.

I możecie tutaj w komentarzach próbować czarować że to inwestycje i to się zwróci - przeczytajcie jeszcze raz artykuł. Inwesytcje to mała część. Wiekszość jest przejadane teraz.

Nic wam nie da ten spam w internecie. Już przegraliście i nic tego nie zmieni. PIS wśród młodych jest uważany za obciach. Internet i informacja jest nadzieją dla młodych. A nie partyjna telewizja.
itso_alternator
nie dawno było głosowanie ma byc tak jak zagłosowano koniec kropka
jas2
"Zadłużanie się na koszt przyszłych pokoleń"?
Nie. To właśnie następnym pokoleniom zostawiamy CAŁY, zbudowany przez nas świat.
Cały ten świat następne pokolenia otrzymują gratis. Żadnego długu nie ma (średnio biorąc), bo jeden pożycza drugiemu. Jeden spłaca kredyt a drugi otrzymuje raty.
meryt
"wyższy dług niesie ze sobą wyższe koszty jego obsługi, co sprowadza się do transferu kapitału od polskich podatników do zachodnich"

Rentowność:
2009012201; EUR; XS0410961014; 5,94%
2009050701; EUR; XS0410961014; 5,55%
2009070701; USD; US731011AR30; 6,40%
2009072001; USD; US731011AR30; 6,40%
2014011501;
"wyższy dług niesie ze sobą wyższe koszty jego obsługi, co sprowadza się do transferu kapitału od polskich podatników do zachodnich"

Rentowność:
2009012201; EUR; XS0410961014; 5,94%
2009050701; EUR; XS0410961014; 5,55%
2009070701; USD; US731011AR30; 6,40%
2009072001; USD; US731011AR30; 6,40%
2014011501; EUR; XS1015428821; 3,03%
2014012201; USD; US857524AC63; 4,10%
2015040701; EUR; XS1209947271; 1,02%
2015090901; EUR; XS1288467605; 1,59%
2015101401; EUR; XS1306382364; 0,94%
2020021001; EUR; XS2114767457; -0,10%
2020070701; EUR; XS2199493169; -0,11%

Zadłużenie zagraniczne sektora rządowego
47,2 mld EUR 2008
124,8 mld EUR 2015
99,5 mld EUR 2020 Ikw
meryt
"w ramach polityki „wyrastania z długów” rząd i bank centralny będą dążyły do utrzymania trwale wysokiej inflacji, obniżającej siłę nabywczą Polaków i niszczącą wartość oszczędności."

Nie sprawdza się "Japonia - polityka pieniężna bezradna wobec deflacji".
Inflacje napędza
"w ramach polityki „wyrastania z długów” rząd i bank centralny będą dążyły do utrzymania trwale wysokiej inflacji, obniżającej siłę nabywczą Polaków i niszczącą wartość oszczędności."

Nie sprawdza się "Japonia - polityka pieniężna bezradna wobec deflacji".
Inflacje napędza (poza wzrostem cen surowców energetycznych) wzrost:
https://pl.tradingeconomics.com/japan/households-debt-to-gdp

Zadłużenie Gospodarstw Domowych do PKB (%), Dług publiczny do PKB (2019) (%)
111; % Dania; 33,2
89,0; Szwecja; 35,1
62,7; Francja; 98,1
62,5; Belgia; 98,6
54,6; Niemcy; 61,9
34,9; Polska; 46
sturmbannfuhrer_brunner
Silvio, kto nauczył cię czytać i pisać, jakie jest twoje formalne wykształcenie i ile nas podatników kosztuje ta twoja grafomania?"
meryt
"Negatywne skutki uboczne zwiększenia zadłużenia państwa"
"będą wyższe podatki w przyszłości, co zresztą dzieje się już teraz."

Socjal państw na tym się opiera.
"udział podatków i składek na ubezpieczenia społeczne w relacji do PKB" 2018
Francja (48,4 proc.)
Belgia
"Negatywne skutki uboczne zwiększenia zadłużenia państwa"
"będą wyższe podatki w przyszłości, co zresztą dzieje się już teraz."

Socjal państw na tym się opiera.
"udział podatków i składek na ubezpieczenia społeczne w relacji do PKB" 2018
Francja (48,4 proc.)
Belgia (47,2 proc.)
Dania (45,9 proc.)
Szwecja (44,4 proc.)
Niemcy (41,5 proc.)
Polska (36,1 proc.)
biniu
Zgadzam sie z panem ministrem finansów. Limit zadłużenia jest sztuczny. Polska potrzebuje w konstytucji limitu wydatków w stosunku do PKB, który powinien wynosić MAKSYMALNIE 30%, bo przy 15-30% wydatków rządu państwa rozwijają się najszybciej. Oczywiście za łamanie lub obchodzenie takiego limitu powinna obowiązywać Zgadzam sie z panem ministrem finansów. Limit zadłużenia jest sztuczny. Polska potrzebuje w konstytucji limitu wydatków w stosunku do PKB, który powinien wynosić MAKSYMALNIE 30%, bo przy 15-30% wydatków rządu państwa rozwijają się najszybciej. Oczywiście za łamanie lub obchodzenie takiego limitu powinna obowiązywać kara śmierci, a w polskich warunkach dożywotnie więzienie.

A obecnego długu pozbędziemy się w większości poprzez hiperinflację jak już uda się ją wywołać. Przy okazji wyzeruje się te miliardowe oszczędności ciułaczy, które teraz bezczynnie leżą na kontach bankowych

Don't worry be happy. :-)
and-owc
Zapomniałem wspomnieć ze za 5 Lat (jak dozyję) zagłosuję na kandytaturę Jarosława K. (brata lecha K.) na prezydenta Polski (jak nie "wykituje" do tego czasu). Ma mój głos z wyprzedzeniem.
anty12
Tam gdzie pojawi sie Szyt, zawsze jest tragedia. A dumni Polacy glosowali na nich

Powiązane: Rząd Mateusza Morawieckiego

Polecane

Najnowsze

Popularne

Ważne linki