Nie jest możliwym dokonanie sprzedaży spółki cywilnej. W praktyce przyjmuje się jednak, że dopuszczalnym jest dokonanie sprzedaży „udziałów w spółce cywilnej”. Możliwym jest też dokonanie sprzedaży przedsiębiorstwa spółki cywilnej.
Uzasadnienie
Spółka cywilna powstaje w drodze umowy zawartej przez co najmniej dwa podmioty.
Zasady jakie rządzą powstaniem, funkcjonowaniem i likwidacją spółki cywilnej zapisane zostały w przepisach Tytułu XXXI księgi trzeciej ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.) – dalej k.c. Przez umowę spółki wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, w szczególności przez wniesienie wkładów. Istotą spółki cywilnej jest jej osobisty charakter. Spółka cywilna nie posiada swojego majątku a jedynie majątek wspólny wspólników; nie posiada ona też osobowości prawnej. Na skutek tego należy stwierdzić, że nie jest dopuszczalny dokonanie sprzedaży jako całości spółki cywilnej (jak to jest przypadku spółek kapitałowych).
W praktyce coraz częściej pojawia się pogląd, że możliwym jest dokonanie zbycia przez wspólników spółki cywilnej udziałów w spółce cywilnej. Rozwiązanie takie jeszcze jakiś czas temu uznawane było za niedopuszczalne, jednak coraz częściej można jednak spotkać się z twierdzeniami, że jest to legalnym.
Jeżeli zgodzilibyśmy się z takim poglądem wówczas należałoby stwierdzić, że dotychczasowi wspólnicy spółki cywilnej mogą sprzedać swoje udziały w takiej spółce. Aby jednak spółka mogła istnieć koniecznym jest aby nabywców było co najmniej dwóch.
Byli wspólnicy spółki tracą tym samym status jej wspólników, a co za tym idzie przestają być współwłaścicielami składników majątku wspólnego („majątku spółki cywilnej”).
Oczywiście nic nie stoi na przeszkodzie temu aby w dalszym ciągu wykonywali oni działalność gospodarczą samodzielnie lub w innej formie (mogą np. zawiązać nową spółkę).
Sprzedaż udziałów w spółce cywilnej rodzi określone konsekwencje podatkowe.
Już na początku omawiania tego zagadnienia należy podkreślić, że przychód uzyskany na skutek zbycia udziałów w spółce cywilnej nie może być umiejscowiony w źródle przychodu wskazanym w art. 10 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. - o podatku dochodowym os osób fizycznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 z późn. zm.) – dalej u.p.d.o.f. Wskazać bowiem należy, że udziały w spółce cywilnej nie zawierają się w katalogu zamieszczonym w tym przepisie. Oznacza to, że przychód nie będzie opodatkowany 10% podatkiem na podstawie art. 28 ust. 2 u.p.d.o.f. Dochód uzyskany w wyniku takiej transakcji musi być zsumowany z innymi dochodami i opodatkowany według skali.
Kosztem uzyskania przychodu ze zbycia udziałów będą wydatki poniesione w związku ich sprzedażą (np. koszty aktu notarialnego gdyby byka zachowana taka forma).
W praktyce niekiedy można się też spotkać z opiniami, że przychód ze sprzedaży udziałów winien być pomniejszony o wartość wniesionego wcześniej udziału. Oczywiście, jeżeli wprost zastosujemy przepis art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f. (tj. zasadę ogólną, zgodnie z którą kosztami podatkowymi są wszelkie wydatki poniesione w celu uzyskania przychodu, które nie zostały wyłączone z puli kosztów przez ustawodawcę), to należałoby pomniejszyć przychód o wartość wniesionych wcześniej udziałów (jeżeli były to środki trwałe to ich wartość trzeba pomniejszyć o dokonane odpisy amortyzacyjne).
Zastrzec jednak należy, że zaprezentowane powyżej stanowisko ma liczną grupę przeciwników, którzy zazwyczaj uzasadniają swoje twierdzenia brakiem celowości działania (wkłady są wnoszone do spółki aby uzyskiwać przychody z działalności spółki a nie ze sprzedaży udziałów) oraz tym, że intencje ustawodawcy były inne skoro nie zamieścił w u.p.d.o.f. przepisów analogicznych do tych, które regulują zasady zaliczania do kosztów wydatków na nabycie udziałów w spółce kapitałowej.
Innym sposobem na „sprzedaż spółki cywilnej” jest zbycie jej przedsiębiorstwa. Przypomnijmy, że stosowanie do art. 55(1) k.c. przedsiębiorstwo jest zorganizowanym zespołem składników niematerialnych i materialnych przeznaczonym do prowadzenia działalności gospodarczej. Obejmuje ono w szczególności:
1) oznaczenie indywidualizujące przedsiębiorstwo lub jego wyodrębnione części (nazwa przedsiębiorstwa);
2) własność nieruchomości lub ruchomości, w tym urządzeń, materiałów, towarów i wyrobów, oraz inne prawa rzeczowe do nieruchomości lub ruchomości;
3) prawa wynikające z umów najmu i dzierżawy nieruchomości lub ruchomości oraz prawa do korzystania z nieruchomości lub ruchomości wynikające z innych stosunków prawnych;
4) wierzytelności, prawa z papierów wartościowych i środki pieniężne;
5) koncesje, licencje i zezwolenia;
6) patenty i inne prawa własności przemysłowej;
7) majątkowe prawa autorskie i majątkowe prawa pokrewne;
8) tajemnice przedsiębiorstwa;
9) księgi i dokumenty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej.
W takiej sytuacji wspólnicy w dalszym ciągu posiadają taki status, należy jednak wówczas rozważyć zasadność likwidacji spółki. Przychód uzyskany ze sprzedaży przedsiębiorstwa powinien być u wspólników umiejscowiony w źródle pozarolnicza działalność gospodarcza.
Radosław Kowalski
Autor współpracuje z Vademecum Głównego Księgowego, Dom Wydawniczy ABC, www.abc.com.pl
Źródło:
