Wielu właścicieli mieszkań nie chce wynajmować swojego lokalu osobom z dzieckiem. Przyczyną są obawy o utrudnioną eksmisję. Eksperci portalu RynekPierwotny.pl postanowili sprawdzić, czy mogą być one uzasadnione.
Na facebookowych grupach skupiających przyszłych i obecnych najemców dość często pojawiają się skargi dotyczące wykluczającego podejścia właścicieli mieszkań. Chodzi o niechętny stosunek takich osób do wynajmu lokum np. parom z dzieckiem lub samotnym matkom. Wielu wynajmujących obawia się, że obecność dziecka znacząco wydłuży ewentualną eksmisję.
Eksperci portalu RynekPierwotny.pl postanowili wyjaśnić, czy takie obawy są uzasadnione. Niestety, w obecnych warunkach związanych z niedoborem mieszkań na wynajem samotni rodzice i pary wychowujące dziecko mogą mieć jeszcze większe problemy ze znalezieniem lokum. Nie dotyczy to jednak najmu okazjonalnego oraz instytucjonalnego.
W prywatnych lokalach nie będzie eksmisyjnej gwarancji
Obawy właścicieli mieszkań dotyczące utrudnionej eksmisji rodziców po części są uzasadnione. Potwierdza to lektura przepisów ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Artykuł 14 ustęp 4 tego aktu prawnego wskazuje, że w przypadku niektórych eksmitowanych sąd nie może orzec o braku prawa do lokalu socjalnego. Specyficzną ustawową gwarancję przyznania socjalnego „M” posiadają:
- kobiety w ciąży,
- małoletni, niepełnosprawni oraz ubezwłasnowolnieni wraz ze wspólnie zamieszkującym opiekunem,
- obłożnie chorzy,
- emeryci i renciści spełniający kryteria otrzymywania wsparcia z pomocy społecznej,
- osoby bezrobotne,
- eksmitowani, którzy spełniają inne warunki ustalone w uchwale rady gminy.
Wspomniana gwarancja mieszkania socjalnego nie obowiązuje, jeśli wymienione wyżej osoby mogą zamieszkać w innym lokum niż dotychczasowe lub mają finansową możliwość wynajęcia mieszkania albo domu za rynkowy czynsz. Istnieją wątpliwości, czy gwarantowane prawo do lokalu socjalnego dotyczy osób, które zaliczają się do jednej z powyższych grup, ale samowolnie zajęły lokal (zobacz: K. Krzekotowska, M. Malinowska-Wójcicka [w:] K. Krzekotowska, M. Malinowska-Wójcicka, Ochrona praw lokatorów i mieszkaniowy zasób gminy. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2021, art. 14, s. 161.).
Ustawowa gwarancja mieszkania socjalnego na pewno nie obejmuje osób, które będą eksmitowane z prywatnego lokum (zobacz art. 14 ust. 7 ustawy o ochronie praw lokatorów). Niemniej jednak sądy orzekając o prawie do lokalu socjalnego, biorą pod uwagę fakt, że wyrok eksmisyjny będzie dotyczył rodziców oraz małoletniego (patrz art. 14 ust. 3). Zatem obawy właścicieli prywatnych mieszkań na wynajem po części są uzasadnione.
Oczekiwanie na socjalne lokum może trwać nawet kilka lat
Samo przyznanie eksmitowanemu prawa do mieszkania socjalnego nie stanowiłoby problemu, gdyby zasób takich lokali był odpowiedni. Niestety, dane Głównego Urzędu Statystycznego wskazują, że pod koniec 2020 r. na mieszkanie socjalne w związku z wyrokiem eksmisyjnym czekało 43 406 gospodarstw domowych z całego kraju. Najdłuższą taką kolejką cechowały się następujące miasta:
- Łódź - 2 678 gospodarstw domowych czekających pod koniec 2020 r.,
- Katowice - 2 272,
- Gdańsk - 2 258,
- Szczecin - 1 948,
- Zabrze - 1 913,
- Warszawa - 1 692,
- Wrocław - 1 446,
- Gliwice - 1 216,
- Toruń - 1 042,
- Bytom - 1 015.
Nie należy zapominać, że nawet osoba lub rodzina pozbawiona prawa do mieszkania socjalnego zwykle może otrzymać pomieszczenie tymczasowe. Nowe brzmienie art. 1046 par. 4 kodeksu postępowania cywilnego (obowiązujące od 21 kwietnia 2019 r.) wskazuje, że komornik teraz musi czekać do czasu wskazania przez gminę odpowiedniego pomieszczenia. W skrajnych sytuacjach taki czas oczekiwania wynosi nawet 2-3 lata. Dlatego znaczenie niedawnego zniesienia zakazu eksmisji w czasie pandemii może być mniejsze, niż sądzi wiele osób.
Przeczytaj także
„Okazjonalny” najemca nie ma prawa do lokalu socjalnego
Wydaje się, że obecna kondycja rynku najmu, na którym przewagę argumentów mają właściciele mieszkań, może skutkować upowszechnieniem się najmu okazjonalnego oraz instytucjonalnego. Obydwa te warianty wynajmu nie przewidują bowiem prawa eksmitowanego do mieszkania socjalnego i pomieszczenia tymczasowego.
Co więcej, w ramach trwającej umowy najmu okazjonalnego oraz instytucjonalnego można podnosić czynsz bez ograniczeń przewidzianych przez art. 8a i 9 ustawy o ochronie praw lokatorów. Wiele wskazuje, że dla osób wychowujących dzieci zawarcie umowy najmu okazjonalnego lub instytucjonalnego będzie najlepszym sposobem zwiększającym szanse na znalezienie odpowiedniego mieszkania.
