Pakiet mobilności, problemy z łańcuchami dostaw, przedłużający się protest na granicy, rosnące ceny energii i coraz silniejsza presja na elektromobilność bez wątpienia mają wpływ na kondycję polskiej branży logistycznej i transportowej. Ale nie zmienia to faktu, że transport drogowy pozostaje jednym z kluczowych ogniw gospodarki, a polskie firmy wciąż odgrywają ważną rolę w przewozach na całym kontynencie.
Trudno wyobrazić sobie dziś gospodarkę i rynek pracy bez przedsiębiorstw z branży transportowej. Jak wynika z opracowania "Transport drogowy w Polsce 2023" przygotowanego przez TLP we współpracy ze Spotdata i Shell, branża TSL, która skupia transport, spedycję i logistykę, generuje łącznie aż 7% PKB i odpowiada za 6,5% miejsc w pracy. Pod względem tempa rozwoju znacząco wyprzedza więc inne sektory. W analizowanym okresie pomiędzy 2010 a 2022 rokiem średnie tempo rocznego wzrostu z uwzględnieniem inflacji wyniosło 4,9%. Średnia dla całej gospodarki wyniosła natomiast 3,5%.
Łącznie cała branża transportowa według wstępnych z danych z 2022 roku wygenerowała aż 375 mld zł przychodu. Jej niekwestionowanym liderem jest oczywiście transport drogowy towarów – szacowany łączny przychód tylko tego segmentu wyniósł 190 mld zł. Suma rośnie o dodatkowe 20 mld, jeśli dodamy tu również pokrewne i często połączone w ramach realizacji tych samych procesów branżę logistyczną i magazynową. Eksperci TLP dzielą tę branżę na dwie ważne podgrupy. Pierwsza z nich skupia przede wszystkim duże i średnie podmioty zajmujące się przewozami z wykorzystaniem pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej większej niż 3,5 tony. I to ten segment jest sercem rynku, bo samodzielnie odpowiada za roczne przychody sięgające nawet 120 mld zł. Przewozy pojazdami o niższej masie, które są również trudniejsze do oszacowania ze względu na brak konieczności tak skrupulatnej ewidencji, mogą generować do ok. 80 mld zł rocznych przychodów.
Struktura wpływów w poszczególnych segmentach rynku prezentuje się więc inaczej niż przeciętne wartości dla całej wspólnoty europejskiej. O ile w naszym przypadku przewóz towarów odpowiada za 61% przychodów, w UE jest to średnio 36%. W szerszym ujęciu we Wspólnocie większy jest udział usług pocztowych (7% wobec 3%) oraz przewozu pasażerów – 21% wobec 12%). Przede wszystkim istotna różnica dotyczy usług towarzyszących STL. O ile w naszym przypadku odpowiadają za 23% wypracowanych przez branżę przychodów, w UE jest to aż 35%. Bez wątpienia wskazuje to również na nisze, które wciąż mogą intensywnie się rozwijać.
Zatrudnienie rośnie szybciej niż w IT
Często jako przykład najdynamiczniej rozwijającego się rynku pracy podaje się usługi informatyczne. I nic w tym dziwnego. Polska zdążyła zasłynąć – nie tylko w regionie – jako prawdziwa kopalnia talentów. Ale na przestrzeni ostatnich lat to nie one są liderem wzrostu. Jak wynika z raportu, pomiędzy 2010 a 2020 rokiem zatrudnienie w transporcie drogowym zwiększyło się aż o 230 tys. osób i na koniec tego okresu wyniosło 500 tys. osób. W tym samym czasie zatrudnienie w IT wzrosło o 207 tys. pracowników a zajmująca ostatnie miejsce podium gastronomia nie przekroczyła granicy 100 tys. dodatkowych miejsc pracy.
W przeciwieństwie do rynku IT, który skupia się przede wszystkim w największych metropoliach, branża STL intensywnie rozwija się w praktycznie każdym regionie kraju. Nie oznacza to, że zabraknie pracy dla kierowców w Warszawie: i wynika to z dwóch czynników. Po pierwsze, wzrost zalicza, podobnie jak w innych dużych miastach, sektor transportu pojazdami o DMC mniejszej niż 3,5 tony. Rośnie również znaczenie przewozów kurierskich. Po drugie, to właśnie w stolicy swoje siedziby mają największe firmy branży transportu drogowego. Według Rankingu firm TSL sporządzonego przez Rzeczpospolitą pierwsze miejsce w tym zestawieniu zajmuje Poczta Polska SA GK. Spółka osiągnęła w 2021 roku 7 mld zł przychodów ze sprzedaży i pod tym względem zdystansowała światowego giganta, czyli polski oddział Amazon. Lider rynku e-commerce w 2021 roku wypracował w naszym kraju ponad 4,2 mld zł przychodu. Już wtedy zatrudniał także ponad 22 tys. osób, ale od tego momentu rzecz jasna sporo się zmieniło.
Trzecie miejsce zajęło PKP Cargo, które osiągnęło wyniki jedynie nieco gorsze od Amazona. Tuż za podium uplasował się jeden z międzynarodowych gigantów transportowych, czyli Grupa Raben. Holenderski holding posiada centralę i największe centrum logistyczne w liczącym niespełna 2400 mieszkańców Robakowie pod Poznaniem. Dalej – z wynikami przekraczającymi 3 mld zł przychodów – znajdują się rozpoznawalne firmy specjalizujące się w przewozach kurierskich – DPD oraz Integer (znany przede wszystkim z marki InPost). Siódma pozycja należy do Grupy DSV – firma zajmuje się spedycją i transportem drogowym, logistyką magazynową, a także spedycją lotniczą i morską. W Polsce jest obecna od 1995 roku. Dalej plasuje się posiadający oddziały w Bieruniu i Warszawie Havi Logistics sp. z o.o. i niemiecki koncern logistyczny DB Schenker, który w stolicy posiada również informatyczne centrum zaawansowanych technologii wspierających procesy logistyczne. Pierwszą dziesiątkę zestawienia zamyka natomiast DHL. Tuż za jego plecami uplasował się koncern Rohlig Suus Logistics SA, który regularnie publikuje oferty pracy dla kierowców w Lublinie, Białymstoku, Gliwicach czy Gdyni.
Tysiące przedsiębiorstw w całym kraju
Oczywiście największe podmioty to tylko wycinek bardzo rozbudowanego i złożonego rynku. Według szacunków BIG Infomonitor w maju 2023 roku branżę TSL w Polsce tworzyło 219 tysięcy podmiotów gospodarczych, a więc o 10% więcej niż rok wcześniej. Wiele z nich zajmuje się przewozami międzynarodowymi, w których wciąż polskie przedsiębiorstwa potrafią być konkurencyjne na tle zachodnich firm, ale wiele współpracuje także z aktywnymi na naszym rynku gigantami.
Tego typu podmioty są rozsiane po całym kraju i sprawiają, że przedsiębiorstwa transportowe to jeden z najchętniej wybieranych przedmiotów prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce. Oczywiście w tym kontekście decydującą rolę odgrywa również dogodna lokalizacja. Nie brakuje więc chociażby pracy dla kierowców w Łodzi i okolicach, a to oznacza również zwiększone zapotrzebowanie na innych pracowników, w tym spedytorów, logistyków czy magazynierów. Region dzięki dogodnemu położeniu na przecięciu ważnych szlaków komunikacyjnych zajmuje bardzo ważną rolę na lokalnym – choć nie tylko – rynku. Silną pozycję w logistyce i transporcie drogowym zajmuje także m.in. Śląsk, Mazowsze, Wielkopolska czy Opolskie. Ale zasadniczo w każdym regionie zapotrzebowanie na kandydatów jest wysokie, co znajduje również przełożenie na barometry zawodów. Niemal w każdym powiatowym urzędzie pracy można przekonać się, że wakatów dla kierowców nie brakuje.
Co przekonuje do pracy? Z pewnością mogą być to zarobki. Według PFR wzrost wynagrodzeń w transporcie i gospodarce magazynowej pomiędzy grudniem 2022 a 2021 roku wyniósł aż 26,9%. Skala wzrostu była więc zdecydowanie szybsza niż w przypadku całego rynku (10,3%). W sposób szczególny rosną zarobki kierowców wykonujących przewozy międzynarodowe, zwłaszcza przewozy cross-trade i kabotażowe. Wynagrodzenia w tym przypadku są uzależnione w znacznej mierze od wysokości wynagrodzeń w krajach delegowania. A te potrafią rosnąć w tempie zbliżonym do rekordowych podwyżek płacy minimalnej w Polsce. Według badania „Zarobki kierowców zawodowych w Polsce. Rynek pracy w branży TSL” Polskiego Instytutu Transportu Drogowego średnie deklarowane wynagrodzenie kierowców samochodów ciężarowych netto wyniosło w 2022 roku 7671 zł. W ciągu roku wzrost wyniósł 21,6%. Wynagrodzenie kierowców jest przy tym wyższe od średniej dla całego sektora, która według GUS uplasowała się na poziomie 6080,40 zł brutto. Na zdecydowanie niższe zarobki mogą liczyć kierowców busów – średnia netto to 5172 zł, a mediana wynosi 4400 zł. Oczywiście wynagrodzenie zawodowych kierowców może być rozliczane w różny sposób. Obok podstawy w jego skład wchodzą różnego typu dodatki czy premie. W 2022 roku podstawa na rękę wyniosła 4399 zł, co oznacza wzrost w ciągu roku blisko o połowę.
Rynek potrzebuje specjalistów
Ale branża STL to nie tylko kierowcy. Ten segment rynku potrzebuje również ekspertów zajmujących się m.in. procesami logistycznymi i zarządzaniem łańcuchami dostaw czy polityką magazynową. Według raportu "Transport drogowy w Polsce 2023" w technikach o profilu logistycznym kształci się ok. 64 tys. osób, co oznacza wzrost zainteresowania tym kierunkiem rozwoju o 15%. Co prawda trudno porównywać popularność logistyki ze specjalizacjami informatycznymi, ale to dobry prognostyk. Nieco gorzej prezentują się dane dotyczące innych profili bezpośrednio związanych z karierą w transporcie. Niespełna 12 tys. absolwentów za niedługo powinno odebrać dyplom technika spedytora (wzrost o 8,9%). Na naszym rynku powinno przybyć także ok. 67 tys. techników pojazdów samochodowych i mechaników. W tym przypadku dynamika wzrostu zainteresowania jest jednak niższa.
Oczywiście przydatne dla rynku kompetencje można nabyć również w ramach studiów. Według Ogólnopolskiego systemu monitorowania Ekonomicznych Losów Absolwentów szkół wyższych na najwyższe zarobki tuż po studiach (ukończonych w 2021 roku) mogli liczyć absolwenci Transportu II stopnia na Uniwersytecie Morskim w Gdyni. Na początku kariery zawodowej otrzymywali 6943,89 zł brutto. Niewiele mniej – 6871,56 zł brutto, można było zarobić po niestacjonarnych studiach II stopnia na Politechnice Warszawskiej (6871,56 zł) oraz Uczelni Techniczno-Handlowej im. Heleny Chodkowskiej (6766,04 zł). W każdym z tych przypadków świeżo upieczeni absolwenci transportu otrzymywali wynagrodzenia wyższe od średniej dla ich miejscowości zamieszkania.
