Zajęcie rachunku bankowego dłużnika to obok zajęcia wynagrodzenia za pracę najczęściej stosowany przez komorników skarbowych środek egzekucyjny. Nic w tym dziwnego: z reguły okazuje się to działaniem skutecznym. Nie znaczy to jednak, że podatnik pozostaje bezradny wobec faktu zablokowanego przez urząd skarbowy konta. Co może zrobić?
Cenne numery
Każdy, kto zalega z zapłatą danin należnych fiskusowi, musi liczyć się z tym, że fiskus upomni się o nie. Podatnik, który nie chce dobrowolnie uregulować swoich zobowiązań podatkowych naraża się na ich przymusowe ściągnięcie. Urząd skarbowy ma do swojej dyspozycji wiele środków pozwalających na zrealizowanie tego zadania. Do środków, po które sięga najchętniej i najczęściej, należy zajęcie rachunków bankowych dłużnika. Dlaczego czyni to chętnie i często? Dlatego, że w większości przypadków urząd skarbowy zna numery kont podatnika i nazwy banków, które je prowadzą. Nic w tym dziwnego. Firmy i osoby prowadzące działalność, składając w urzędzie skarbowym zgłoszenie identyfikacyjne NIP-1 lub NIP-2, muszą podać wykaz swoich rachunków bankowych. Mało tego, jeśli w tym zakresie coś się zmienia - przedsiębiorca likwiduje konto lub zakłada nowe - musi poinformować o tym urząd skarbowy. Temu służy aktualizacja zgłoszenia identyfikacyjnego.
Myli się jednak ten kto sądzi, że zaniedbując ten obowiązek, pozbawia fiskusa wiedzy na temat stanu posiadanych rachunków. Wiedzy tej dostarczą mu bowiem banki. Mają one obowiązek przekazywać co miesiąc informacje o tym, który przedsiębiorca i jaki rachunek otworzył lub zamknął. Rachunki bankowe osób nieprowadzących działalności gospodarczej zazwyczaj także są znane fiskusowi. Sami je podają, kiedy domagają się zwrotu na konto wykazanej w zeznaniu rocznym nadpłaty podatku dochodowego. Wszystkie te dane trafiają do działów egzekucyjnych urzędów skarbowych.
Wspólne konta
Wiedzę o rachunkach bankowych podatników urzędy skarbowy chętnie wykorzystują w praktyce. Przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą jako osoba fizyczna, nie powinien przy tym zdziwić się, jeśli komornik skarbowy zainteresuje się nie tylko jego rachunkami gospodarczymi, ale i osobistymi. Należy wszak pamiętać, że podatnik odpowiada za swoje długi podatkowe całym swoim majątkiem - nie tylko tym wykorzystywanym w prowadzeniu działalności gospodarczej. Jeśli natomiast podatnik pozostaje w związku małżeńskim, odpowiedzialność ta obejmuje również wspólny dorobek jego i żony. Urząd skarbowy ma więc prawo zająć ich wspólny rachunek. Mało tego, może zająć konto prowadzone dla kilku osób, jeśli jego współposiadaczem jest dłużnik.
Sposoby na zajęcie
Czy podatnik może coś poradzić na zablokowanie jego rachunku bankowego przez urząd skarbowy? To zależy co chce osiągnąć: odstąpienie od egzekucji, jej zawieszenie czy tylko wstrzymanie. Osiągnięcie wybranego celu zależy natomiast od tego, czy istnieją ku temu odpowiednie przesłanki.
Najtrudniej skłonić urząd skarbowy do rezygnacji z prowadzenia egzekucji z rachunku bankowego. Podatnik musiałby postarać się o zwolnienie spod egzekucji środków pieniężnych zgromadzonych na koncie i wpływających na nie po zajęciu . Jeśli chce z tego rozwiązania skorzystać, musi złożyć wniosek, w którym powinien wykazać, że przemawia za tym jego ważny interes. Ale to nie wszystko - musi jeszcze uzyskać zgodę wierzyciela, czyli naczelnika urzędu skarbowego. Zdobycie tej zgody to niełatwe zadanie. W wyniku zwolnienia konta spod egzekucji podatnik otrzymałby bowiem dostęp do zgromadzonych na nim środków, mógłby nimi swobodnie dysponować, a co za tym idzie - wyprowadzić je z rachunku. Nie należy więc liczyć na to, że postanowienie w tej sprawie będzie pozytywne.
Lepszy, chociaż niekoniecznie pewny, skutek może przynieść wniesienie zarzutu zastosowania przez komornika skarbowego zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Po to rozwiązanie podatnik powinien jednak sięgnąć tylko wtedy, gdy zajęcie rachunku jest dla niego kłopotliwe, ale w zamian może zaproponować prowadzenie egzekucji z innych składników swojego mienia, np. ruchomości. Sam zarzut będzie nieskuteczny, jeśli dłużnik nie poda alternatywy dla środka egzekucyjnego, na którego uciążliwość uskarża się. Komornik skarbowy powinien bowiem, co prawda, podejmować działania jak najmniej uciążliwe dla zobowiązanego, ale tylko wtedy, gdy ma do wyboru kilka sposobów prowadzących bezpośrednio do uregulowania zaległości. I jeszcze jedna uwaga! Na wniesienie zarzutu nie ma zbyt wiele czasu. Trzeba to zrobić w ciągu 7 dni od otrzymania odpisu tytułu wykonawczego. Jeśli podatnik spóźni się, zamiast zarzutu może złożyć skargę na zajęcie rachunku bankowego. Wnosi się ją do izby skarbowej w ciągu 14 dni od zajęcia konta. W skardze należy również powołać się na uciążliwość zajęcia rachunku bankowego i wskazać zastępczy środek egzekucyjny.
O wiele większe szanse powodzenia będą miały próby ułożenia się z urzędem skarbowym. Warto zaproponować rozłożenie zaległości podatkowych na raty lub odroczenie terminu ich płatności. Wówczas urząd skarbowy nie musi angażować się w działania mające na celu przymuszenie dłużnika do uregulowania należności. Podatnik zyskuje natomiast zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Należy jednak mieć na uwadze jedną kwestię. W okresie zawieszenia nie są, co prawda, podejmowane żadne czynności egzekucyjne, ale te już dokonane pozostają w mocy. Oznacza to, że zajęty rachunek bankowy pozostaje zajęty do czasu, kiedy nie upłynie termin płatności odroczonego zobowiązania lub ostatniej raty zaległości. Naczelnik urzędu skarbowego może jednak zgodzić się na wypłaty z zajętego konta, jeśli dłużnik przedstawi dokumenty świadczące o konieczności poniesienia danych wydatków.
Skoro mowa o wstrzymaniu działań komornika skarbowego, nie sposób nie wspomnieć o jeszcze jednej możliwości. W szczególnie uzasadnionych przypadkach dłużnik może zwrócić się do izby skarbowej o wstrzymanie na określony czas czynności lub postępowania egzekucyjnego. Dzięki wstrzymaniu czynności egzekucyjnej - zajęcia rachunku - podatnik zyskuje zawieszenie zastosowanego środka egzekucyjnego. Wstrzymanie postępowania egzekucyjnego daje mu jeszcze większe gwarancje. Oznacza to bowiem, że nie tylko są wstrzymywane już podjęte środki, ale nie zostaną podjęte nowe. Jednakże zarówno w pierwszym, jak i w drugim przypadku nie następuje uchylenie dokonanych już czynności.
Szansa na wypłatę
Tak naprawdę więc, tylko jeśli urząd skarbowy pozytywnie rozpatrzy wniosek o zwolnienie konta bankowego spod egzekucji oraz uzna za słuszny zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, dłużnik odzyskuje dostęp do środków znajdujących się na rachunku bankowym. Niełatwo osiągnąć ani pierwszy, ani drugi cel.
Istnieje jednak sposób na dokonanie wypłat z zajętego konta. Dłużnik może pobrać z niego środki na bieżące wynagrodzenia, zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składki na ubezpieczenie społeczne należne od wypłat dokonywanych na bieżące wynagrodzenia, a także na zasądzone alimenty i renty o charakterze alimentacyjnym z tytułu odszkodowania. Wystarczy zgłosić się w banku z dokumentem świadczącym o potrzebie wypłaty pieniędzy na te cele. W przypadku wynagrodzeń należy przedstawić listę płac, a w przypadku alimentów i rent - tytuł stwierdzający obowiązek zapłaty tych należności. Są to jedyne odstępstwa od zakazu pobierania pieniędzy z zajętego konta bez zgody naczelnika urzędu skarbowego.
Podstawa prawna:
- art. 26, 29, 82 § 2 ustawy z dnia 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. nr 137, poz. 926 ze zm.),
- art. 23 § 6, art. 33 pkt 8, art. 54, 56 § 1 pkt 1, art. 58 § 1, art. 80-81 ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. nr 110, poz. 968 ze zm.).
Gazeta Podatkowa Nr 92 z dnia 2004-11-25
