Bułgarska Centralna Komisja Wyborcza podała w poniedziałek, że Iliana Jotowa wygrała wybory prezydenckie, zdobywając 57,6 proc. głosów w drugiej turze. Zostanie pierwszą kobietą wybraną na urząd głowy państwa w Bułgarii. Jej rywal, były premier techniczny Andrej Giurow, uzyskał 39,5 proc. poparcia.
Zwycięstwo Jotowej oznacza polityczne wzmocnienie premiera Rumena Radewa, który poparł jej kandydaturę. Jotowa pełniła obowiązki głowy państwa po tym, gdy w styczniu Radew ustąpił z urzędu prezydenta, piastowanego od 2017 roku, aby wziąć udział w wyborach parlamentarnych i zakończyć kryzys polityczny w kraju. Ostatecznie w kwietniowych wyborach jego koalicja Postępowa Bułgaria zdobyła bezwzględną większość.
62-letnia polityczka podczas kampanii wyborczej zapowiadała kontynuację polityki Radewa, obejmującej utrzymanie proeuropejskiego kursu Bułgarii przy jednoczesnym dążeniu do poprawy relacji z Rosją oraz zniesienia sankcji wobec Moskwy.
Jotowa podziela również stanowisko Radewa w sprawie wojny w Ukrainie i opowiada się za jej dyplomatycznym zakończeniem. Sprzeciwiała się dalszej pomocy wojskowej dla Kijowa, argumentując, że konflikt nie ma rozwiązania militarnego.
Jej rywal Giurow, wspierany przez prozachodnie ugrupowania reformatorskie, od lat deklaruje poparcie dla Ukrainy. Jako premier rządu tymczasowego w marcu 2026 roku podpisał z Kijowem porozumienie o współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa.
Choć większość ugrupowań parlamentarnych w Bułgarii popiera prozachodni kierunek polityki państwa, społeczeństwo pozostaje podzielone z powodu utrzymujących się prorosyjskich sympatii wynikających z historycznych i kulturowych więzi z Rosją.
Niedzielne wybory odbyły się w cieniu serii ataków dronów na statki handlowe na Morzu Czarnym. W ciągu ostatniego miesiąca w pobliżu wybrzeży Bułgarii zginęło w nich co najmniej 24 marynarzy, co wywołało międzynarodowe potępienie i zwiększyło obawy przed rozszerzaniem się skutków wojny w Ukrainie. Zarówno Jotowa, jak i Giurow potępili te ataki.
Choć w Bułgarii większość kompetencji wykonawczych należy do parlamentu i rządu, prezydent zachowuje istotne uprawnienia jako zwierzchnik sił zbrojnych, ma prawo weta wobec ustaw, mianuje ambasadorów i podpisuje umowy międzynarodowe. Głowa państwa wybierana jest w wyborach powszechnych na pięcioletnią kadencję z możliwością jednej reelekcji.
Jak przypomina agencja Associated Press, Jotowa swoją karierę zawodową rozpoczęła w latach 90. XX wieku jako dziennikarka telewizyjna. Następnie weszła do polityki, uzyskując mandat deputowanej do parlamentu Bułgarii, a później do Parlamentu Europejskiego z ramienia Partii Socjalistycznej. W latach 2016 i 2021 została wybrana na stanowisko wiceprezydenta u boku Radewa.
Jej zaprzysiężenie zaplanowane jest na 22 stycznia 2027 r. (PAP)
ek/ kar/
