Ministerstwo Sprawiedliwości opublikowało zapowiadany w zeszłym tygodniu, zmieniony projekt ustawy przeciwdziałającej zjawisku lichwy. Znalazł się w nim zaskakujący element – propozycja zwolnienia banków z regulacji narzucanych Rekomendacją T Komisji Nadzoru Finansowego.
W grudniu 2016 r. Ministerstwo Sprawiedliwości przedstawiło projekt ustawy, który miał być kolejnym podejściem do ograniczenia zjawiska lichwy. Dokument skupiał się w dużej mierze na uszczelnieniu przepisów kodeksu karnego, ale zawierał także propozycję dalszego obniżenia limitów kosztów pożyczek udzielanych przez banki, SKOK-i i instytucje pożyczkowe.
Przez ponad 2 lata projekt leżał w zamrażarce, ale sprawa odżyła w ostatnich dniach. Na konferencji prasowej przedstawiciele ministerstwa zapowiedzieli wznowienie prac. 18 lutego opublikowano nową wersję proponowanej ustawy.
Zgodnie z zapowiedziami dokument zawiera m.in. propozycję limitowania kosztów pozaodsetkowych umów opartych na kodeksie cywilnym, obostrzenia w sposobie ustalania wartości zabezpieczenia pożyczek i regulacje obejmujące zasady prowadzenia egzekucji komorniczej z mieszkania. Dodatkowo w ustawie o kredycie konsumenckim zakłada się wprowadzenie mechanizmu uszczelniającego regulacje dotyczące rolowania pożyczek (przeciwdziałające „kredytowym przekładańcom”) oraz obniżenie limitu pozaodsetkowych kosztów kredytu (opłat i prowizji).
Kredyty "na luźnych zasadach"
W jednym z punktów projekt zakłada dodanie nowego artykułu do ustawy Prawo bankowe. Wskazuje on, że „Komisja Nadzoru Finansowego wyznacza dla banku istotnego roczny limit zaangażowania z tytułu kredytu konsumenckiego w rozumieniu ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, który może być udzielany przez bank istotny bez zastosowania wyznaczanych przez Komisję Nadzoru Finansowego rekomendacji (podkr. redakcji), o których mowa w art. 137 ust. 1 pkt 5, jednak z zachowaniem należytej staranności w ocenie zdolności kredytowej tych osób, w szczególności z uwzględnieniem dokonania oceny zdolności kredytowej przy wykorzystaniu informacji uzyskanych za pomocą systemów teleinformatycznych lub zbiorów danych bezpośrednio dostępnych dla banku”.
Wartość kredytów i pożyczek udzielanych na „luźniejszych” zasadach, z pominięciem Rekomendacji T, ma nie przekraczać 10 proc. wartości kredytów i pożyczek udzielonych w poprzednim roku kalendarzowym.
Banki otrzymają zadanie - wypełnić lukę
Dlaczego Ministerstwo Sprawiedliwości chce, aby banki mogły udzielać kredytów w oparciu o uproszczone zasady? Zaskakującą odpowiedź na to pytanie znaleźć można w uzasadnieniu projektu. Czytamy w nim, że „przewidywanym następstwem wejścia w życie projektowanej ustawy będzie powstanie luki na rynku usług pożyczkowych poprzez zniknięcie podmiotów oferujących 'szybkie i niskooprocentowane pożyczki', ze względu na ich brak rentowności”.
„Zważywszy na restrykcyjną ‘Rekomendację T’ dotyczącą dobrych praktyk w zakresie zarządzania ryzykiem detalicznych ekspozycji kredytowych, z której wynika rozbudowana procedura udzielenia kredytu, projekt przewiduje ułatwienie powyżej wspomnianej procedury uzyskania kredytu (tj. poza „Rekomendacją T”). Komisja Nadzoru Finansowego, dla banku istotnego, wyznaczać będzie roczny limit zaangażowania z tytułu kredytów i pożyczek pieniężnych udzielanych osobom fizycznym, w tym kredytu konsumenckiego w rozumieniu ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, który może być udzielane przez bank istotny bez zastosowania przedmiotowej rekomendacji” – czytamy w uzasadnieniu.
Resort ministra Ziobry zakłada zatem, że banki będą mogły zastąpić osłabiony sektor pożyczek pozabankowych i wypełnią lukę powstałą po wprowadzeniu ostrzejszych limitów kosztów zobowiązań. Przypomnijmy, że do tej pory banki miały dominującą pozycję na rynku kredytów gotówkowych i pożyczek. Z danych BIK wynika jednak, że udział instytucji bankowych spada wraz ze zmniejszaniem się kwoty, na którą opiewa umowa. W 2018 r. w przypadku kontraktów na kwoty do 4 tys. zł przewagę miały firmy pożyczkowe. W przedziale pożyczek do 2 tys. zł dominacja niebankowych konkurentów była bardzo wyraźna - odpowiadali oni za dwie trzecie udzielonego finansowania.
Przywilej udzielania kredytów bez krępujących ograniczeń Rekomendacji T będzie ograniczony do tzw. banków istotnych. Zgodnie z Prawem bankowym są to instytucje, których akcje są w obrocie na rynku regulowanym, posiadające co najmniej 2-procentowy udział w aktywach, depozytach i funduszach własnych sektora bankowego. Bankiem istotnym może zostać także instytucja, która zostanie uznana za taką przez Komisję Nadzoru Finansowego.
Interwencja w strukturę rynku kredytowego zaproponowana przez Ministerstwo Sprawiedliwości ma niecodzienny charakter. Po pierwsze, inicjatywa wychodzi z dość niespodziewanego źródła – resortu, który na co dzień nie zajmuje się sferą usług finansowych. Po drugie, milcząco zakłada się, że banki będą w stanie zastąpić instytucje pożyczkowe i udzielać ryzykownych kredytów na niskie kwoty i krótkie terminy. Można wątpić, czy apetyt na ryzyko bankowych kredytodawców jest tak duży, by schylić się po fragment rynku, który ma stać się nierentowny dla niebankowych pożyczkodawców.
