Liczba bankrutów wzrasta o 27 procent rok do roku, a trzeci kwartał zakończył się rekordowym wynikiem w historii upadłości konsumenckiej. Wrześniowe dane przynoszą spore zaskoczenie na tle dość stabilnych poprzednich miesięcy.
Najnowsze dane opublikowane przez Centralny Ośrodek Informacji Gospodarczej można nazwać bez wahania dużą niespodzianką. Z monitoringu Krajowego Rejestru Zadłużonych wynika, że we wrześniu opublikowano 1996 ogłoszeń o upadłości konsumenckiej. To wynik zdecydowanie wyróżniający się na tle pozostałych miesięcy tego roku, ale także w całej ponad 15-letniej historii bankructw konsumentów w Polsce.
Miniony miesiąc znalazł się na trzecim miejscu pod względem liczby upadłości osób fizycznych w statystykach sięgających początków tej instytucji. Wyższe, przekraczające granicę 2000 przypadków wyniki odnotowano tylko w marcu i październiku 2023 r. W ujęciu kwartalnym zakończony III kwartał 2025 r. dzierży pierwsze miejsce – z opcji bankructwa skorzystało łącznie 5560 osób. Niezwykła jest także dynamika rok do roku. W porównaniu z wrześniem 2024 r. ogłoszeń było o 27 proc. więcej.
Wrześniowe wyniki kontrastują z trendem obserwowanym w ostatnich miesiącach. Początek roku charakteryzował się zdecydowanie niższą liczbą upadłości niż we wcześniejszych latach. Od II kwartału wyniki powróciły do średnioterminowej średniej, ale całe półrocze zamknęło się liczbą bankructw poniżej 10 tys.
Nawet biorąc pod uwagę najnowsze odczyty bardzo prawdopodobne jest, że w 2025 r. liczba upadłości konsumenckich nie przebije rekordu odnotowanego w 2024 r. Zanegowany zostanie w ten sposób niemal nieprzerwany ciąg kolejnych maksimów. Wyjątek stanowił do tej pory tylko 2022 r., gdy spowolnienie wynikało z proceduralnej rewolucji w sądach i przejścia na w dużej mierze cyfrowy proces.
Upadłość stopniowo stawała się coraz bardziej dostępna
Historia upadłości konsumenckiej w Polsce ściśle korelowała z restrykcyjnością obowiązujących przepisów prawnych. Od 2009 roku procedura ta istniała w praktyce, jednak jej stopień skomplikowania oraz wysokie koszty powodowały, że korzystała z niej jedynie niewielka liczba osób.
W latach 2015–2020 obowiązywały bardziej liberalne przepisy, które jednocześnie istotnie ograniczały dostęp osób fizycznych do procedury upadłościowej. Wniosek o bankructwo mógł zostać odrzucony między innymi w przypadku stwierdzenia rażących zaniedbań prowadzących do niewypłacalności dłużnika. W rezultacie rzeczywistą możliwość ogłoszenia upadłości mieli przede wszystkim konsumenci, których problemy finansowe wynikały z niezależnych, losowych okoliczności. Liczba nowych spraw utrzymywała się na poziomie 1-2 tysięcy kwartalnie.
Nowelizacja regulacji, która weszła w życie w marcu 2020 r., zmieniła zasady postępowania upadłościowego. Zgodnie z nowym prawem, wina dłużnika nie stanowi już przeszkody w przechodzeniu do kolejnych etapów procedury. Stopień ewentualnych zaniedbań jest uwzględniany jedynie przy ustalaniu takich kwestii, jak długość planu spłaty.
Zmiany na horyzoncie
W lipcu 2025 roku zapowiedziano kolejną zmianę w regulacjach prawnych dotyczących osób fizycznych zmierzających ku upadłości. Proponowane przez Ministerstwo Sprawiedliwości zmiany koncentrują się głównie na zwiększeniu efektywności prowadzenia postępowań. Dla upadłych istotne będzie przede wszystkim:
- Przeniesienie nadzoru nad realizacją planu spłaty na wierzycieli. Niezłożenie w terminie sprawozdania przez bankruta nie będzie już oznaczać automatycznie uchylenia planu spłaty.
- Uproszczenie procedury umorzenia zobowiązań po realizacji planu spłaty.
- Szybsze usunięcie informacji o upadłości konsumenckiej z Krajowego Rejestru Zadłużonych.
Ponieważ potencjalna nowelizacja nie przewiduje zmian w zakresie kryteriów początkowych (na przykład liberalizacji wymagań dotyczących ogłoszenia upadłości), nie należy spodziewać się zwiększenia liczby osób zainteresowanych postępowaniem upadłościowym. Niewykluczone jest jednak przyspieszenie samych procesów, co może skutkować skróceniem okresu od momentu złożenia wniosku do wydania postanowienia o upadłości.
