W tym kraju nie ma pracy dla ludzi z moim wykształceniem

główny analityk Bankier.pl

Mimo najlepszej od lat sytuacji na rynku pracy nie słabną lęki przed tym, że pewnego dnia nasze miejsce zastąpi maszyna. Strach przed postępem technicznym jest stary jak świat, co jednak w niczym nie łagodzi naszych lęków.

Zapewne każdy słyszał życiowe motto Ferdynanda Kiepskiego – pijaka, lenia i pełnoetatowego nieroba. „W tym kraju nie ma pracy dla ludzi z moim wykształceniem” – zwykł mawiać Ferdek ponaglany przez Halinkę do znalezienia jakiegokolwiek zatrudnienia. Lecz mało kto wie, że w zamierzchłych czasach swojej aktywności zawodowej pan Ferdynand był operatorem saturatora.

Jak postęp likwiduje miejsca pracy

Abstrahując od indywidualnych wad, Ferdek Kiepski jest typową ofiarą postępu technologicznego, w przypadku polskim wzmocnionego zmianą systemu gospodarczego po roku 1988 (tj. od tzw. ustawy Wilczka). Saturatory zostały wyparte z polskich ulic przez butelkowaną wodę mineralną i gazowane napoje.

Przez ostatnie kilkadziesiąt lat podobny los spotkał wiele zawodów, które dla naszych antenatów stanowiły oczywisty element codzienności. Dziś coraz trudniej o introligatora, kaletnika, szewca, krawca, kuśnierza, a nawet stolarza, zduna czy zegarmistrza. Tych rzemieślników wyparła tania i zautomatyzowana produkcja przemysłowa, często lokowana w krajach o bardzo niskich kosztach pracy. Często taniej jest zakupić nowy sprzęt niż dokonać nawet niewielkiej naprawy starego.

(fot. studiostoks / YAY Foto)

Za sprawą automatyzacji spadło zapotrzebowanie na klasycznych robotników przemysłowych. Dziś nawet człowiek pracujący przy taśmie produkcyjnej na ogół jest wykwalifikowanym specjalistą, którego wytrenowanie zajmuje miesiące lub lata. Niewidoczny na co dzień postęp technologiczny sprawia, że już za kilka lub kilkanaście lat lista wymierających zawodów może się zdecydowanie wydłużyć. W fabrykach roboty powoli zastępują ludzi, a wiele firm prowadzi prace nad technologią umożliwiającą wyeliminowanie etatów kierowców, maszynistów czy pracowników rolnych.

Wbrew pozorom nie jest to nowy trend, lecz zjawisko znane od początku rewolucji przemysłowej, gdy rzemieślnicy (luddyści) niszczyli maszyny „zabierające im pracę”. W XIX wieku wynalazek telegrafu wyeliminował z rynku pracy konnych kurierów. Kilkadziesiąt lat później znających alfabet Morse’a telegrafistów zastąpiły telefonistki, które musiały wiedzieć jedynie gdzie włożyć odpowiedni kabel, aby połączyć rozmówców. Rewolucja cyfrowa zabiła i ten zawód, lecz chyba nikt nie tęskni za ludzkimi operatorami central telefonicznych.

Inna rewolucja – tym razem motoryzacyjna – doprowadziła do wymarcia zawodów woźnicy, forysia czy stangreta. A także kowala, bez którego nie funkcjonował transport konny. Konie zostały wyparte przez pojazdy spalinowe, które z kolei potrzebują mechaników, sprzedawców oraz inżynierów i robotników drogowych. Czyli tego wszystkiego, czego nie potrzebowali użytkownicy koni.

Gdy na początku XX wieku w Ameryce Północnej i Europie Zachodniej praktycznie wyeliminowano analfabetyzm, pojawiły się nowe miejsca pracy dla księgarzy i bibliotekarzy. Dziś za sprawą Internetu są to zawody na wymarciu. Każdy może zamówić książkę bez wychodzenia z domu, a dostarczy ją kurier… lub w przyszłości dron czy inny automat.

Banki centralne niszczą rynek pracy dla ludzi

Współcześnie lista zawodów zagrożonych wydłuża się nie tylko za sprawą postępu technicznego i organizacyjnego, ale też ze względu na zerowe lub wręcz ujemne stopy procentowe w krajach rozwiniętych. Jeśli kapitał jest dostępny praktycznie za darmo, to opłaca się wdrożyć nawet najbardziej kapitałochłonną technologię, aby zaoszczędzić na kosztach pracy.

"Jeśli oczekiwano by, że realne stopy procentowe będą ujemne w nieskończoność, to prawie każda inwestycja byłaby opłacalna. Na przykład przy ujemnej (lub choćby zerowej) stopie procentowej opłacałoby się wyrównać Góry Skaliste, aby zaoszczędzić nawet niewielkie ilości paliwa zużywanego przez pociągi i samochody, które muszą pokonać górskie przełęcze" - napisał na swoim blogu nie kto inny jak sam Ben Bernanke - były prezes Fedu i prekursor "drukowania" pieniędzy w ramach QE.

W ten sposób polityka banków centralnych deklarujących za cel „wsparcie gospodarki” i spadek bezrobocia prowadzi do skutków odwrotnych od deklarowanych. Nikt jeszcze nie zbadał, w ilu miejscach roboty zastąpiły ludzi, ponieważ właściciel fabryki otrzymał tani kredyt dzięki Rezerwie Federalnej czy Bankowi Japonii.

Jak technologia tworzy i zmienia miejsca pracy

Bogatą bazę danych, sięgającą ponad 150 lat wstecz, na temat liczebności poszczególnych zawodów dysponują Amerykanie. W roku 1850 połowa mieszkańców USA pracowała w rolnictwie. Jeszcze na początku XX wieku w Ameryce żyło 10 milionów farmerów. Dziś jest ich ponad milion, a jednak wytwarzają zdecydowanie więcej żywności niż ich dziadowie i pradziadowie. Ekonomiści nazywają ten fenomen wzrostem efektywności. Choć w ciągu stu lat populacja amerykańskich farmerów została (dosłownie) zdziesiątkowana, to nikt w USA nie narzeka na brak żywności. Raczej na nadmiar.

Zawody, które wygrały na zmianach technologicznych (jako proc. ogólnej liczby pracujących Amerykanów).
Zawody, które wygrały na zmianach technologicznych (jako proc. ogólnej liczby pracujących Amerykanów). (National Public Radio)

W roku 1960 ponad 11% Amerykanów było zatrudnionych na stanowisku „robotnik przemysłowy”. Pół wieku później odsetek robotników spadł do zaledwie 4% ze względu na automatyzację produkcji i przenoszenie fabryk do Chin czy Meksyku. Rynek pracy kurczy się nie tylko dla przedstawicieli tradycyjnych zawodów przemysłowych czy górniczych: po roku 1970 odsetek sekretarek spadł o połowę: z 5% do 2,6%. To „zasługa” komputerów, faksów, kopiarek, telefonów komórkowych i ekspresów do kawy.

To jednak nic w porównaniu z tym, co stało się z zawodami bijącymi rekordy popularności przed erą rewolucji przemysłowej. W połowie XIX wieku ponad 4% pracujących Amerykanów było stolarzami. Obecnie ich udział zmalał do 0,7%. Udział szewców i innych „naprawiaczy” zmalał z 2,7% do 0,1%. Statystykę kowali w USA (w roku 1850 stanowili 1,8% siły roboczej) zaniechano 36 lat temu.

Zawody, które wygrały na zmianach technologicznych (jako proc. ogólnej liczby pracujących Amerykanów).
Zawody, które wygrały na zmianach technologicznych (jako proc. ogólnej liczby pracujących Amerykanów). (National Public Radio)

Równocześnie rozwój technologii i zmiany społeczno-gospodarcze tworzą więcej pracy niż eliminują. Listę największych wygranych wśród grup zawodowych w USA dość niespodziewanie otwierają kucharze i piekarze, którzy w roku 2013 stanowili rekordowe 3,1% pracujących wobec 0,8% sto lat wcześniej. Odsetek kasjerów – dziś coraz częściej zastępowanych przez maszyny – w ciągu ostatniego stulecia zwiększył się z 0,2% do 2,4%. Odsetek aktorów, muzyków i innych artystów w ciągu ostatniego półwiecza zwiększył się prawie trzykrotnie.

W Polsce wszystko dzieje się szybciej niż w USA

U nas zmiany na rynku pracy zachodzą chyba jeszcze szybciej niż w Ameryce. Po upadku komunizmu i Układu Warszawskiego ducha wyzionęła spora część polskiego przemysłu ciężkiego, produkującego w znacznej mierze na potrzeby ZSRR i Armii Czerwonej. Nowego zatrudnienia musiały szukać setki tysięcy robotników. Ten sam los dotknął rolnictwo, gdzie upadły skrajnie niewydajne PGR-y, a rozdrobnione rolnictwo indywidualne trapił potężny przerost zatrudnienia.

Równocześnie rozkwitł zdławiony przez komunistyczne władze sektor prywatny, dając zatrudnienie milionom ludzi w handlu i usługach. Ostatnia dekada to napływ inwestycji zagranicznych – najpierw w sektorze wytwórczym, a później przede wszystkim w korporacyjnych centrach usług wspólnych.

Trendy z lat 90. utrzymały się w ostatnich latach. Pomiędzy rokiem 2008 a 2014 przybyło 546 tysięcy „specjalistów” i 321 tys. „pracowników usług i sprzedawców” – wynika z danych Głównego Urzędu Statystycznego. W tym samym czasie ubyło prawie 300 tysięcy robotników przemysłowych oraz 170 tys. „operatorów i monterów maszyn i urządzeń”. Liczba rolników zmalała o 307 tys., a populacja „pracowników przy pracach prostych” skurczyła się o 143 tysiące.

Technologia tworzy nowe profesje

Gdy kończyłem szkołę podstawową, nikt nie wyobrażał sobie, że można coś pisać w jakimś Internecie i jeszcze pobierać za to wynagrodzenie. Tymczasem wirtualna sieć w kilkanaście lat zabiła prasę drukowaną, a za kilka kolejnych zapewne wykończy tradycyjną telewizję.

Mało tego, w Internecie płacą już nie tylko za pisanie, ale też (a może przede wszystkim) za programowanie, stawianie i utrzymanie stron WWW, analizę ruchu na tychże stronach czy nawet za wrzucanie mniej lub bardziej śmiesznych informacji na firmowe profile w mediach społecznościowych. To zawody, których nie było 10 lat temu, a 20 lat temu mało kto sobie je wyobrażał.

Rewolucja zawodowa nie dotyczy tylko Internetu, który sam w sobie powoli staje się technologią przestarzałą. Mieszanka technologii, marketingu i rozrywki sprawiła, że pojawiły się oferty pracy dla… trenerów pokemonów. Śmieszne? Jeszcze kilka dekad temu rozsądny obywatel stuknąłby się w głowę na wieść o tym, że ludzie będą płacić za możliwość podnoszenia ciężarów lub biegania po bieżni. Ile zajęć, które dziś są nie są traktowane poważnie (np. zawodowy gracz komputerowy, youtuber) za kilka lat zostanie uznanych za pełnoetatowe profesje? Tego nikt nie wie, ale jestem przekonany, że ich liczba z nawiązką zrekompensuje ubytek miejsc pracy w branżach schyłkowych.

Dlatego możemy być spokojni: roboty nie zastąpią ludzi na rynku pracy. A to dlatego, że ludzkie potrzeby i kreatywność są nieograniczone, tworząc nowe zawody, w których maszyna nie potrafi zastąpić człowieka. Jedynym problemem jest to, że trzeba się cały czas uczyć i dostosowywać do zmieniającej się rzeczywistości. Zapomnijcie o czasach, gdy po kilku latach nauki w szkole i kilkumiesięcznym przyuczeniu do zawodu przez następne kilkadziesiąt lat wykonywało się mniej więcej tą samą pracę. To se ne vrati. I bardzo dobrze, bo umarlibyśmy z nudów.

Krzysztof Kolany

Źródło:

Newsletter Bankier.pl

Dodałeś komentarz Twój komentarz został zapisany i pojawi się na stronie za kilka minut.

Nowy komentarz

Anuluj
0 0 ~Iwok

Nie ma co się zniechęcać! Ofert jest dużo! Może warto szukać w innych miejscach? Znasz jezyki obce? Odwiedź choćby linguajob.pl - ofert mają naprawdę dużo

! Odpowiedz
3 8 ~Trissmerigold

Jestem nauczycielką. Mgr historii. Oprócz tego mam kilkadziesiąt kursów dotyczących spraw nauczycielskich, pedagogiki, psychologii... Ukończyłam trzy "podyplomówki": pedagogika lecznicza, język polski oraz WOS. Pracuję w zawodzie 15 lat. Bardzo lubię swoją pracę i daje mi ona ogromną satysfakcję. Mam bardzo dobry kontakt z dziećmi.
Ale jest niż. Cięcia w oświacie.
I szefowa związku nauczycielskiego mówi mi, by uciekać z oświaty. Bo będzie ciężko z pracą.
Całe życie swoje postawiłam na szkołę, wszystkie swoje kompetencje oraz rozwój zawodowy podporzadkowałam szkolnictwu, praca z młodzieżą daje mi wiele radości i mimo to zabiera mi się prawo do robienia tego, co uwielbiam, w czym jestem świetna!!! Dodam, że wszystkie studia oraz szkolenia robiłam za własne pieniądze, kosztem rodziny i czasu jej poświęconego.
Dlaczego mam teraz szukać erzatzu mojej pasji, jaką jest uczenie?
Dlaczego klasy w gimnazjum mają mieć po 33 osoby, a nie 14- 15?
Chcę uczyć w spokoju i mieć możliwość wykonywania tego, w czym czuję się najlepiej.

Pokaż cały komentarz ! Odpowiedz
2 9 ~koko

Zaprawdę, brakuje Ci jednego, znajomości zasad ekonomii...

! Odpowiedz
1 5 ~sitheek

Otwórz prywatną szkołę?

! Odpowiedz
6 3 ~Gnida

"Dlaczego klasy w gimnazjum mają mieć po 33 osoby, a nie 14- 15?"

Po co tak ograniczasz wodze fantazji? A nie lepiej po 2-4 osoby albo nawet 1 nauczyciel na 1 dziecko byleście mieli stabilą robotę jak nikt inny? Tak fantazjuj!

W dupach się poprzewracało innych wywalają na bruk i się nie przejmują, a w Polsce nauczyciel już i tak ma najmniej godzin lekcyjnych w całej europie.

Pokaż cały komentarz ! Odpowiedz
2 5 ~asd

Jeśli masz takie doświadczenie i pasję to zapewne bez problemu znajdziesz pracę w szkole prywatnej. Łatwiej o to będzie gdy w końcu te postkomunistyczna państwowa oświata zostanie sprywatyzowana.

! Odpowiedz
0 8 ~leblebleb

A dlaczego ty masz mieć ciepły stołek przez całe życie a inni muszą się dostosowywać do zmian gospodarczych i zmieniać zawody? Moja mama miała sklep odsiedlowy który rozwijała jeszcze dłużej niż ty jesteś nauczycielką. Postawili supermarkety u interes się zwinął i się na forum bankiera nie użalała jak jakaś nauczycielka.

Pokaż cały komentarz ! Odpowiedz
0 2 ~Antey odpowiada ~Gnida

To akurat pytanie jest zasadne - zapaść demograficzna była szaną na jakościowy przełom w edukacji.
Tymczasem warunki w szkołach nie różnią się zasadniczo od późnych powojennych ,a szafek dla uczniów - nie ma do dziś.

! Odpowiedz
0 1 ~Gnida odpowiada ~Antey

Acha i uważasz że podwojenie liczby nauczycieli (kiepskich) w magiczny sposób podniesie poziom edukacji? A szafki 'samesię' pojawią jak tylko podwoimy liczbę nauczycieli?

! Odpowiedz
0 0 ~Eduardo odpowiada ~Gnida

komentarz na miarę Gnidy...




! Odpowiedz
Polecane
Najnowsze
Popularne

Wskaźniki makroekonomiczne

Inflacja rdr 2,5% X 2019
PKB rdr 4,4% II kw. 2019
Stopa bezrobocia 5,2% VIII 2019
Przeciętne wynagrodzenie 5 084,56 zł IX 2019
Produkcja przemysłowa rdr 5,6% IX 2019

Znajdź profil