Rola KDPW S.A. w systemie rekompensat
Przyczyn upadłości domu maklerskiego lub utraty aktywów inwestorów może być wiele. Pomimo, że są to podmioty nadzorowane przez Komisję Nadzoru Finansowego , a także częściowe uprawnienia kontrolne posiada Giełda Papierów Wartościowych i Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych może dojść do nieprawidłowości skutkujących utratą aktywów inwestorów.Problemy domu maklerskiego, a zatem i jego klientów mogą wynikać z nieumiejętności zarządzania lub nieuczciwości osób mających wpływ na zarządzanie, inwestowanie czy rozliczanie transakcji. Działania te stanowią fragment katalogu niedozwolonych praktyk na rynku kapitałowym i mogą w efekcie narazić dom maklerski na straty finansowe i na utratę środków klientów. W Polsce, wzorem innych rynków, funkcjonuje System Rekompensat, który stanowi jeden z mechanizmów ochrony interesów inwestorów.
Jest on prowadzony przez Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych i został utworzony w celu gwarantowania środków pieniężnych i maklerskich instrumentów finansowych znajdujących się na rachunkach inwestycyjnych inwestorów w przypadku upadłości domu maklerskiego , przez który należy rozumieć również bank prowadzący działalność maklerską oraz bank powierniczy.
System Rekompensat zapewnia inwestorom wypłaty do wysokości określonej ustawą, środków pieniężnych oraz zrekompensowanie wartości utraconych maklerskich instrumentów finansowych, zgromadzonych przez nich w domach maklerskich, także w ich oddziałach poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Systemem są objęci w szczególności inwestorzy indywidualni.
Nie gwarantuje on rekompensaty dla podmiotów, które potrafią samodzielnie oszacować ryzyko związane z korzystaniem usług podmiotu świadczącego działalność maklerską. W związku z tym wyłączeniu z systemu rekompensat podlegają m.in.: Skarb Państwa, firmy inwestycyjne, fundusze , ubezpieczyciele, Narodowy Bank Polski, banki, giełdy towarowe i izby rozrachunkowe, jednostki samorządu terytorialnego.
Z systemu nie mogą również korzystać osoby fizyczne będące członkami władz oraz zajmujące wysokie stanowiska kierownicze w domu maklerskim, akcjonariusze domu maklerskiego posiadający ponad 5% głosów na walnym zgromadzeniu, biegli rewidenci badający sprawozdania domu maklerskiego oraz ich krewni i powinowaci do drugiego stopnia. Rekompensaty nie otrzymają również inwestorzy, którzy przyczynili się do upadłości domu maklerskiego.
System rekompensat nie chroni przed ryzykiem inwestycyjnym, tj. utratą wartości rynkowej instrumentów finansowych. W przypadku upadłości domu maklerskiego, inwestorom przysługuje szereg środków prawnych, takich jak uczestnictwo w postępowaniu upadłościowym, roszczenia odszkodowawcze itp. System rekompensat zabezpiecza wypłatę środków inwestorów wg stanu faktycznego na dzień ogłoszenia upadłości domu maklerskiego albo uprawomocnienia się postanowienia sądu oddalającego wniosek o ogłoszeniu upadłości ze względu na to, że majątek domu maklerskiego nie wystarcza na opłacenie kosztów postępowania:
- do wysokości równowartości w złotych 3.000 EUR – w 100% wartości środków objętych systemem rekompensat,
- oraz 90% nadwyżki ponad tę kwotę.
Górna granica środków objętych systemem rekompensat określona powyżej, stanowi od dnia 1 stycznia 2008 roku równowartość w złotych 22.000 EUR. Stąd maksymalną kwotę, jaką może otrzymać inwestor tytułem rekompensaty można skalkulować następująco:
3.000*100% Euro = 3.000 EUR
+
90% x (22.000 EUR - 3.000 EUR) = 17.100 EUR
=
20100 EUR
Bez względu na liczbę posiadanych rachunków w danym domu maklerskim kwota gwarantowana pozostaje ta sama. Wartość portfela przekraczająca kwotę graniczną nie podlega Systemowi Rekompensat i w razie niewypłacalności domu maklerskiego ulega przepadkowi. Jako kurs przeliczeniowy przyjmuje się średni kurs NBP z dnia ogłoszenia upadłości domu maklerskiego.
Przykład 1:
W dniu ogłoszenia upadłości inwestor posiadał na rachunku inwestycyjnym środki pieniężne w ilości 1000 PLN oraz akcje o wartości rynkowej 27000 PLN, razem 28000 PLN. Średni kurs walutowy podawany przez NBP w tym dniu wynosił 3,6250 EUR/PLN. Stąd kwota rekompensaty należna inwestorowi wyniesie:
1.000 x 3,6250 = 3.625 PLN
+
90% x (28.000 – 3.625) = 21.937,50 PLN
=
25562,50 PLN
Jest to jednak kwota niższa niż wartość aktywów inwestora. Inwestor otrzyma więc rekompensatę w kwocie 25.562,50 PLN, ponosząc stratę 2.437,50 PLN.
Przykład 2:
W dniu ogłoszenia upadłości inwestor posiadał na rachunku inwestycyjnym środki pieniężne w ilości 20.000 PLN oraz akcje wartości 60.000 PLN i obligacje komunalne o wartości rynkowej 40.000 PLN, razem 120.000 PLN. Średni kurs walutowy podawany przez NBP w tym dniu wynosił 3,6250 EUR/PLN. Wartość portfela przekracza więc równowartość 20.100 EUR, tj. 72.862,50 PLN.
W efekcie inwestor otrzyma rekompensatę w wysokości 72.862,50 PLN, ponosząc stratę 47.137,50 PLN. Wniosek: bezpieczeństwo inwestowania znacznych kwot na rynku kapitałowym można zwiększyć poprzez alokację aktywów na kilku rachunkach prowadzonych przez różne domy maklerskie. Jednocześnie inwestorzy we własnym interesie winni śledzić sytuację finansową domu maklerskiego. Któremu powierzają swoje pieniądze. Raporty finansowe są dostępne w Komisji Nadzoru Finansowego.
Uczestnictwo i sposób wnoszenia składek do systemu rekompensat
Wszystkie domy maklerskie są zobowiązane przystąpić do systemu rekompensat, wnosząc obowiązkowe roczne wpłaty w wysokości sumy poniższych iloczynów:- stawki nie wyższej niż 0,4% średniego stanu środków pieniężnych,
- stawki nie wyższej niż 0,01% średniej wartości papierów wartościowych i praw majątkowych klientów domu maklerskiego z ostatnich 12 miesięcy.
Banki prowadzące rachunki papierów wartościowych wnoszą do systemu rekompensat roczne wpłaty w wysokości stanowiącej iloczyn stawki nie wyższej niż 0,01% oraz średniej wartości papierów wartościowych i praw majątkowych klientów zapisanych na rachunkach papierów wartościowych.
Wysokość stawki na kolejny rok określa i przekazuje domom maklerskim KDPW najpóźniej do końca roku kalendarzowego poprzedzającego rok, w którym wpłata jest wymagalna. Domy maklerskie wnoszą roczne wpłaty w czterech równych kwartalnych ratach. Zgromadzone aktywa są lokowane w bezpieczne papiery wartościowe. Wszystkie środki pieniężne pochodzące z wpłat dokonanych przez domy maklerskie, odsetki, a także inne pożytki uzyskane z tytułu zarządzania tymi środkami, stanowią współwłasność uczestników systemu.
Procedura wypłat z systemu rekompensat
Syndyk masy upadłościowej jest zobowiązany, w terminie 30 dni od dnia ogłoszenia upadłości domu maklerskiego, ustalić na podstawie ksiąg i przekazać do KDPW :- listę inwestorów uprawnionych do otrzymania rekompensat,
- kwotę płynnych środków domu maklerskiego wchodzących w skład masy upadłościowej wg stanu na dzień ogłoszenia upadłości,
- wysokość wydatków związanych z wypłatą wynagrodzeń pracowników upadłego domu maklerskiego i wysokość bieżących wydatków związanych z kosztami postępowania upadłościowego,
- terminarz wypłat rekompensat.
KDPW, w terminie 14 dni sprawdza otrzymaną od syndyka dokumentację pod względem zgodności z wymogami ustawowymi. W tym listę inwestorów oraz wyliczenia kwot rekompensat oraz terminarz wypłat. W razie stwierdzenia nieprawidłowości w sporządzeniu dokumentacji przez syndyka, Krajowy Depozyt zwraca ją syndykowi. O fakcie zwrotu tych dokumentów Krajowy Depozyt zawiadamia sędziego - komisarza. Syndyk ma obowiązek usunięcia braków w terminie 7 dni.
Po stwierdzeniu, że dokumentacja nie zawiera wad i braków KDPW w terminie 7 dni od daty jej otrzymania zatwierdza listę poszkodowanych inwestorów. Podejmując uchwałę w tym zakresie określa łączną kwotę środków, niezbędnych dla wypłaty rekompensat, a także sposób, termin oraz miejsce realizacji wypłat. Uchwała jest ogłaszana w dwóch dziennikach o zasięgu ogólnopolskim.
Inwestorzy, którzy zostali pominięci i nie umieszczeni na liście mogą wnosić jeszcze swoje roszczenia do syndyka. W przypadku zasadności tych roszczeń, syndyk winien uzupełnić listę i przesłać ją do KDPW. Po otrzymaniu środków syndyk dokonuje niezwłocznie wypłaty rekompensat.
Jan Mazurek
Źródło:
