Kandydaci na członków Rady Fiskalnej podczas czwartkowego publicznego przesłuchania w Sejmie mówili o priorytetach nowego organu, reformach unijnych reguł fiskalnych i roli samorządów w polityce finansowej.
W czwartek sejmowa Komisja Finansów Publicznych przesłuchała kandydatów na członków Rady Fiskalnej, którzy zostali zgłoszeni przez stronę pracowników w Radzie Dialogu Społecznego oraz przez stronę pracodawców, reprezentowanych w RDS. Rada Fiskalna ma rozpocząć swoją działalność 1 stycznia 2026 r. Jej głównym zadaniem będzie ocena prognoz makroekonomicznych wykorzystywanych na potrzeby ustawy budżetowej oraz średniookresowych planów budżetowo-strukturalnych, opiniowanie zgodności ustawy budżetowej z krajowymi i unijnymi regułami fiskalnymi, a także ocena spójności i efektywności krajowych ram budżetowych.
Rada Fiskalna będzie liczyć siedem osób. Na jej czele ma stać przewodniczący, mający jednego zastępcę. Po jednym członku Rady będą wyznaczać: Prezydent RP, kolegium NIK, Konferencja Rektorów Akademickich Szkół Polskich, minister finansów, przedstawiciele organizacji związkowych, przedstawiciele organizacji pracodawców oraz przedstawiciele organizacji jednostek samorządu terytorialnego
Wypowiedzi kandydatów koncentrowały się na kluczowych wyzwaniach i priorytetach polskiej polityki fiskalnej oraz roli nowo powołanej Rady. Odpowiadali na pytania dotyczące znaczenia i finansowania jednostek samorządu terytorialnego (JST), podkreślając ich fundamentalną rolę jako największego inwestora publicznego i dostawcy podstawowych usług, choć jednocześnie zauważają ich ograniczony wpływ na makroekonomiczną politykę fiskalną państwa.
Mówili też o początkowych zadaniach Rady Fiskalnej, takich jak ustanowienie regulaminów, kanałów komunikacji z kluczowymi instytucjami i opracowanie metodologii opiniowania prognoz, a także o szerokiej roli Rady w procesie budżetowym, w tym opiniowaniu prognoz makroekonomicznych i zgodności z krajowymi i unijnymi regułami.
Kandydaci pozytywnie oceniają reformę unijnych reguł fiskalnych, zwłaszcza przejście na ścieżkę wydatków netto, widząc w tym większą elastyczność i lepszą kontrolę, jednak podkreślają potrzebę konsolidacji fiskalnej i konieczność sprostania trwałym wyzwaniom takim jak finansowanie obronności, ochrona zdrowia i system ubezpieczeń społecznych.
Beata Guziejewska stwierdziła, że jednostki samorządu terytorialnego nie odgrywają dużej roli w makroekonomicznej polityce fiskalnej, ponieważ jest ona dla nich egzogeniczna, ale stanowią bardzo ważny element sektora finansów publicznych i długu publicznego. Nowe unijne reguły fiskalne ocenia „łagodnie pozytywnie”, widząc potrzebę elastyczności po kryzysach (Covid, wojna w Ukrainie). Do pierwszych zadań Rady Fiskalnej (RF) zalicza ukonstytuowanie, sprawy organizacyjno-regulaminowe oraz opiniowanie prognoz makroekonomicznych i ścieżki wydatków netto. Największe wyzwania to konsolidacja fiskalna i konieczność szukania nowych dochodów.
Z kolei Andrzej Torój uważa JST za wehikuł inwestycyjny, pozytywnie ocenia reformę dochodów, która zdefiniowała potrzeby i ma nadzieję na wzrost redystrybucyjności. Podkreśla wagę reguł utrzymujących finanse samorządów w ryzach, aby zapobiec konkurencji na obniżanie podatków. W początkowym okresie dla RF za najważniejsze uznaje ustanowienie technicznych kanałów komunikacji z Ministerstwem Finansów (wymiana danych, wiedza o modelach). Pozytywnie ocenia nowe reguły UE skupione na ścieżce wydatków netto, gdyż jest to parametr bezpośrednio kontrolowany przez politykę fiskalną. Zwraca uwagę, że wydatki zbrojeniowe (utrata "dywidendy pokoju") powinny być finansowane przez dostosowanie strukturalne, a nie deficyt.
Karina Bedrunka-Gudaniec wskazuje, że JST są ważnym partnerem państwa we wdrażaniu rozwoju społeczno-gospodarczego, zwłaszcza w kontekście funduszy europejskich. Wśród priorytetów RF wymienia przyjęcie regulaminu, powołanie wiceprzewodniczącego, podpisanie porozumień o dostępie do danych (MF, GUS, ZUS, NBP) oraz opracowanie strategii komunikacji. Zauważa, że nowe reguły UE są uproszczone (odnoszą się do jednego wskaźnika: ścieżki wydatków netto). Ryzyko widzi w implementacji i konsekwencji Komisji Europejskiej. Komunikacja RF powinna opierać się na transparentności, merytoryczności i wyjaśnianiu skutków decyzji fiskalnych.
Natomiast Michał Bitner podkreślił, że rola JST jest „nieprzecenialna”, są one największym inwestorem w sektorze publicznym. Wyraził niepokój z powodu malejącej nadwyżki operacyjnej JST oraz krytycznie ocenił nową ustawę o dochodach JST, wskazując, że metropolie tracą lub zyskują najmniej. Jego zdaniem rola RF w procesie budżetowym jest ogromna, szczególnie w opiniowaniu prognoz makroekonomicznych i zgodności projektu budżetu ze ścieżką wydatków netto. Pozytywnie ocenia rezygnację z celu deficytu strukturalnego na rzecz trajektorii wydatków netto, ale niepokoi go niestabilność w ustanawianiu reguł fiskalnych. Za najbardziej wrażliwe polityki uważa ubezpieczenia społeczne i ochronę zdrowia, wymagające zmian priorytetów wydatkowych. Sugeruje, że publicznie powinien wypowiadać się tylko Przewodniczący RF, aby zachować niezależność i uniknąć polifonii głosów.
Z kolei Beata Filipiak uważa, że w pierwszym roku funkcjonowania RF kluczowe będą procedury (regulaminy, podział zadań, dostęp do danych) oraz wypracowanie ścieżek komunikacji ze społeczeństwem. Uważa obecne reguły fiskalne UE za potrzebne i użyteczne, a klauzula wyjścia pozwala na skupienie się na obronności. Zaznacza, że obsługa długu jest drażliwą pozycją i proponuje restrukturyzację zadłużenia w instrumenty o niższym oprocentowaniu. Podkreśla, że rola RF powinna obejmować promowanie polityki fiskalnej i tłumaczenie jej celów społeczeństwu.
Beata Guziejewska jest profesorem nauk społecznych w dyscyplinie ekonomia i finanse, obecnie kieruje Katedrą Finansów Publicznych na Uniwersytecie Łódzkim.
Dr hab. Andrzej Torój to profesor SGH, wicedyrektor Instytutu Ekonometrii. Autor publikacji w międzynarodowych czasopismach i współredaktor Central European Journal of Economic Modelling and Econometrics. Współpracuje z praktyką gospodarczą, m.in. jako akademicki konsultant w EY (gdzie przez dekadę pełnił funkcję menedżerską) i Ministerstwie Finansów.
Karina Bedrunka-Gudaniec to profesor w Uniwersytetu Opolskiego, doktor habilitowana nauk społecznych w dyscyplinie ekonomia i finanse, pracuje w Katedrze Logistyki i Zarządzania Strategicznego na Wydziale Ekonomicznym UO.
Michał Bitner ukończył studia na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego, gdzie otrzymał stopień naukowy doktora nauk prawnych w zakresie prawa, w specjalności: prawo finansowe.
Prof. dr hab. Beata Zofia Filipiak zatrudniona jest w Instytucie Ekonomii i Finansów, Katedrze finansów zrównoważonych i Rynków Kapitałowych. (PAP)
pif/ malk/
