Numerem jeden wśród czekających na klientów banków zmian w 2026 r. będzie z pewnością nowa ustawa o kredycie konsumenckim. Szybkimi krokami zbliżają się również nowości w przelewach i ochronie płatników przed oszustwami.
Jak co roku na łamach Bankier.pl prezentujemy „regulacyjny rozkład jazdy” na najbliższy rok. Czasem obserwowaliśmy okresy kumulacji zmian, a czasem okresy względnego spokoju. Nadchodzący rok lokuje się gdzieś pomiędzy tymi skrajnościami. Prawnych rewolucji będzie raczej niewiele, ale za to dotkną one fundamentów rynku, tym razem pożyczania na konsumpcję.
Niektóre kredyty mogą zniknąć z rynku
W połowie 2025 r. opublikowano projekt nowej ustawy o kredycie konsumenckim. Akt ma wdrożyć do polskiego prawa przepisy drugiej wersji unijnej dyrektywy (CCD2, Consumer Credit Directive), a za implementację zabrał się Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Efektem jest sporo, prokonsumenckich w zamyśle, nowości, często wykraczających poza minimum narzucone europejską dyrektywą.
Z punktu widzenia klientów-kredytobiorców, nowe prawo zmieni sporo przede wszystkim w 3 obszarach:
- Wyeliminuje niektóre typy reklam i produktów.
- Zmieni zasady działania sankcji kredytu darmowego.
- Zaostrzy zasady badania zdolności kredytowej, zwłaszcza dla pożyczek pozabankowych.
Po pierwsze, każda reklama kredytu konsumenckiego będzie musiała także zawierać ostrzeżenie „Pożyczanie pieniędzy kosztuje”. W ustawie przewidziano kilka zakazów, które zapewne wyeliminują z rynku niektóre ze znanych dziś konsumentom produktów, m.in.:
- „Kredyty bez BIK”, czyli sugerowanie, że pozostałe zobowiązania, w tym odnotowywane w bazach danych, nie mają wpływu na dostęp do finansowania.
- „Pożyczki od ręki”, czyli podkreślanie łatwości i szybkości uzyskania kredytu.
- „Pierwszej raty nie płacisz”, czyli udzielenie rabatu uzależnionego od zaciągnięcia kredytu konsumenckiego.
- „30 rat 0 proc. i pierwsza płatność za pół roku”, czyli odroczenie terminu spłaty rat na okres dłuższy niż 3 miesiące.
Po drugie, sankcja kredytu darmowego będzie stopniowana. Za najpoważniejsze przewinienia (typu finansowanie bez jednoznacznej zgody konsumenta) przewidziano „podarowanie” kredytu, czyli brak konieczności zwrotu zarówno jego kwoty, jak i kosztów. Zwrot bez odsetek i opłat może natomiast uruchomić np. naruszenie obowiązków związanych z badaniem zdolności kredytowej. Półdarmowy kredyt można będzie uzyskać, jeśli kredytodawca naruszy niektóre z obowiązków informacyjnych, np. nie wskaże, pod jakimi warunkami i w jaki sposób można rozwiązać umowę.
Po trzecie, obniżeniu ma ulec próg, przy którym możliwe jest uproszczone zbadanie zdolności kredytowej. Dla niebankowych pożyczkodawców wynosił on dwukrotność minimalnego wynagrodzenia w gospodarce. Proponowany w projekcie nowy limit to jednokrotność tego wskaźnika (na dziś – 4666 zł). Do tej granicy możliwe będzie przedstawienie przez klienta wyłącznie oświadczenia o dochodach i wydatkach jego gospodarstwa domowego.
W projekcie ustawy pojawiło się jeszcze sporo pomniejszych, godnych odnotowania nowości. Jedną z nich jest „otwarcie” ubezpieczeń spłaty kredytów na podobnej zasadzie jak ubezpieczeń nieruchomości w kredytach hipotecznych. Oznacza to, że jeśli kredytodawca będzie wymagał ubezpieczenia spłaty kredytu jako zabezpieczenia, będziemy mogli sami dostarczyć odpowiednią polisę z rynku, pod warunkiem, że spełni ona graniczne warunki.
Warto podkreślić, że ustawa nie nabrała jeszcze ostatecznego kształtu. Projekt wzbudził sporo kontrowersji, o czym świadczy lista uwag zgłoszonych podczas konsultacji. Nowe zasady mają wejść w życie 20 listopada 2026 r.
Finansowy e-commerce doczeka się nowych reguł
Opisany projekt autorstwa UOKiK wdraża do polskiego prawa nie tylko dyrektywę CCD2, ale także akt unijny dotyczący sprzedaży na odległość. Przewiduje on kilka nowych wymogów we wszystkich scenariuszach, gdzie konsument kupuje zdalnie usługi finansowe.
Po pierwsze, na stronach internetowych i w aplikacjach ma się pojawić wyraźnie oznaczona funkcja „odstąp od umowy tutaj”. Klient nie będzie musiał poszukiwać ukrytych przycisków czy linków. Pożegnanie z usługodawcą ma być równie proste, co zawarcie umowy.
Po drugie, zyskamy prawo do kontaktu z żywym człowiekiem, gdy usługodawca opiera się na automatycznych systemach „udzielania wyjaśnień” (np. czatbocie). Zakazano także szeregu wprowadzających w błąd trików, w tym wielokrotnego podsuwania odrzuconych już wcześniej opcji.
Szerzej o zmianach w obsłudze na odległość pisaliśmy w tym artykule. Nowe prawo ma wejść w życie 19 czerwca 2026 r.
Błyskawiczne przelewy w euro muszą trafić do banków
W grudniu do Sejmu trafił rządowy projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem rynku finansowego oraz ochroną uczestników tego rynku. To pakiet, w którym mieści się kilka elementów wynikających z konieczności wdrożenia unijnych regulacji. Jednym z nich jest zestaw przepisów koniecznych do uruchomienia w Polsce rozporządzenia IPR (Instant Payments Regulation).
Przelewy natychmiastowe w euro będą musiały stać się obowiązkowym elementem oferty dostawców usług płatniczych. Zlecenia takie powinny być dostępne przez całą dobę, siedem dni w tygodniu, niezależnie od wybranego kanału. Opłata za taką usługę nie będzie mogła być wyższa niż koszt zwykłego przelewu. Pieniądze wysłane przez nadawcę muszą trafiać na konto odbiorcy w ciągu maksymalnie 10 sekund.
Obowiązkowe będzie także wykorzystanie procesu Verification of Payee (VoP). Jeśli dane podane przez zlecającego przelew nie są zgodne z danymi, którymi dysponuje dostawca usługi płatniczej odbiorcy, płatnik powinien otrzymać ostrzeżenie, że może paść ofiarą oszustwa.
Terminy obowiązujące instytucje w Polsce przypadają na rok 2027, ale już w przyszłym roku można spodziewać się już co najmniej kilku wdrożeń. Do 9 stycznia 2027 r. banki w Polsce muszą być gotowe na przyjmowanie natychmiastowych europrzelewów. To również termin zrównania opłat za transgraniczne przelewy zwykłe i natychmiastowe w euro.
Do 9 kwietnia 2027 r. gotowość mają osiągnąć także polskie instytucje płatnicze i instytucje pieniądza elektronicznego. Do 9 lipca 2027 r. banki w Polsce muszą być w stanie wysyłać płatności natychmiastowe euro i korzystać z usługi weryfikacji odbiorcy płatności.
Ten sam projekt wprowadza w Polsce również zmiany dotyczące dostępu niebankowych podmiotów do systemów płatności i ochrony środków klientów instytucji płatniczych. Szerzej o wadze tej zmiany pisaliśmy na łamach Bankier.pl w kwietniu 2025 r.
Opóźnienie liczone w latach – kryptoaktywa i kantory online
Z końcem 2024 r. (!) minął czas na wprowadzenie do polskiego prawa rozwiązań niezbędnych do funkcjonowania unijnej regulacji MiCA dotyczącej rynku cyfrowych aktywów. Tymczasem losy projektu skomplikowały się tak, że byliśmy świadkami „regulacyjnego serialu”. Po prezydenckim wecie, w prawie niezmienionej formie, akt jest teraz w wyższej izbie parlamentu.
Projekt dotyka nie tylko kryptoaktywów, ale także podmiotów prowadzących bezgotówkową wymianę walut (inaczej – kantory online). Jeśli zmiany w prawie wejdą w życie w obecnym kształcie, kantory internetowe będą musiały postarać się licencje instytucji płatniczych. Wymiana walut w bezgotówkowej formie odbywać się będzie wyłącznie za pośrednictwem rachunków płatniczych. To z kolei oznacza, że pieniądze klientów korzystać będą ze specyficznego prawnego mechanizmu ochrony (przedstawiliśmy go w tym artykule).
PSD3 na horyzoncie nabiera kształtów
Już dwukrotnie unijna dyrektywa o usługach płatniczych przynosiła rynkową rewolucję. W pierwszej wersji PSD upadł monopol banków na świadczenie części usług związanych z płatnościami. W drugiej, usankcjonowania doczekała się m.in. otwarta bankowość i wymóg silnego uwierzytelnienia w kilku scenariuszach.
W 2025 r. wyraźniejszych kształtów nabrała kolejna wersja. Tym razem będzie to pakiet. Dyrektywa (PSD3) koncentruje się na kwestiach bardziej strategicznych (np. licencjonowanie), a bardziej praktyczne i szczegółowe zagadnienia zawarto w PSR (Payment Services Regulation). Będzie to akt bezpośrednio obowiązujący w krajach UE, niewymagający wdrożenia do krajowego porządku prawnego.
Wśród nowych rozwiązań proponowanych w PSR, dla klientów liczyć się będą przede wszystkim:
- Ochrona przed konsekwencjami oszustw, w których przestępcy podszywają się pod dostawcę usługi płatniczej (np. bank).
- Obowiązek porównywania danych odbiorcy przelewu z danymi posiadacza docelowego rachunku bankowego (tzw. IBAN/name check). Ochronić to ma przed konsekwencjami niektórych typów oszustw i pomyłek w płatnościach.
- Wprowadzenie opcji wypłat gotówki w sklepach bez konieczności dokonywania zakupu.
- Wprowadzenie okresu ochronnego po dokonaniu zmiany limitów wysokości transakcji w bankowości elektronicznej.
Finalizacja prac nad rozporządzeniem PSR spodziewana jest w 2026 r. i w drugiej połowie roku część nowych przepisów mogłaby wejść w życie.
