Renesans leasingu
Po tym jak rok 2001 dla leasingu był okresem spektakularnych bankructw firm leasingowych, zmian prawnych, a przede wszystkim ofensywy banków na przejmowanie lukratywnych portfeli leasingowych, to rok 2003 był już okresem stabilizacji rynku. Niezależnym firmom, które nie znalazły miejsca w grupach bankowych praktycznie zostały odcięte źródła finansowania. Brak alternatywy dla kredytów bankowych spowodowało, że w ubiegłym roku byliśmy świadkami znikania ostatnich niezależnych leasingodawców z rynku. Nawet lider rynku - Europejski Fundusz Leasingowy, związał się z bankiem Credit Agricole.Dla klientów zmiany w sytuacji finansowej leasingodawców mają o tyle znaczenie, że przez okres leasingu właścicielem przedmiotu leasingowanego pozostaje firma leasingowa. Jej upadłość powoduje wejście wszystkich przedmiotów leasingu do masy upadłościowej. Szczęście w nieszczęściu, że najczęściej np. samochody są zastawem dla kredytów bankowych, a banki decydują się z reguły na przejęcie zastawu wraz kontynuacją umów leasingu, co pozwala klientom wyjść obronną ręką bez większych start finansowych, chociaż zdarzały się sytuacje, że leasingobiorcy płacili czynsz leasingowy podwójnie raz firmie leasingowej, a drugi raz bankom.
Z drugiej strony zaostrzenie konkurencji na rynku leasingu zaowocowąło lepszą ofertą, która bardziej odpowiada ewentualnym oczekiwaniom przedsiębiorców. W tym miejscu można stwierdzić, że nadal niestety tylko przedsiębiorców. Leasing konsumencki, dla osób nie posiadających firm, mimo pewnych prób w zakresie leasingu samochodów - przykład Dobrej Raty EFL - nadal jest niedocenianą gałęzią leasingu.
Niestety jej rozwoju nie umożliwiają przepisy prawne, chociaż należy przyznać, że pod tym względem jest już lepiej. Fiskus zaskoczył unormowaniem od października 2001 roku podwójnego opodatkowania podatkiem VAT leasingu samochodów osobowych - od wartości auta i od rat leasingowych oraz dogodniejszym od początku 2002 roku sposobem rozliczania leasingu w rachunkowości. Nadal jednak do standardów europejskich lub chociażby rozwiązań naszych sąsiadów jeszcze nam jednak daleko. Przykładowo w Czechach około jedna trzecia portfela leasingowego stanowi wartość wyleasingowanych samochodów osobowych.
Niestety w Polsce nadmierny i wręcz destrukcyjny fiskalizm państwa, nie widzi w leasingu formy wspierania gospodarki, a aparat skarbowy nadal raczej kojarzy leasing z formą nadużycia gospodarczego. Przykładem takiego podejścia do zagadnień leasingu był problem podatku VAT zwracanego przez urzędy skarbowe z tytułu leasingu aut osobowych przerabianych na ciężarowe. Odliczenia zostały zakwestionowane i leasingobiorcy o mały włos nie zostali zobowiązani do ponownej zapłaty podatku VAT, jedynie wspólna akcja zainteresowanych i protesty odwiodły fiskusa od wprowadzenia takiego rozliczenia wstecz.
Jak nie stracić na leasingu
Zawarcie umowy leasingowej mimo tego może być nadal procesem żmudnym i wbrew pozorom pracochłonnym przynajmniej dla tych którzy nie chcą stracić. Wpływa na to złożony charakter umowy leasingowej, wielość podmiotów występujących, ale również umowy dodatkowe i specjalne klauzule mające omijać różne figury podatkowe. Umowę leasingu może uzupełniać umowa z bankiem o refinansowaniu transakcji leasingowej lub umowa kupna - sprzedaży z producentem, właścicielem przedmiotu leasingu, ale także umowa poręczenia spłaty czynszu leasingowego lub inna forma zabezpieczenia. Poszczególne zapisy mogą nieść znaczące obciążenia finansowe dla leasingobiorcy, z tego względu umowę leasingową musimy dokładnie przeanalizować i to nawet, gdy mamy do czynienia ze standardową umową leasingu.Przed samym podpisaniem umowy potencjalny leasingobiorca we wniosku musi uwierzytelnić swoje intencje bycia stroną umowy. W tym celu musi dostarczyć wszelkie informacje identyfikujące jego zdolność do zaciągania zobowiązań i terminowego regulowania czynszu leasingowego. W niektórych przypadkach wymagane są dodatkowe zabezpieczenia w postaci poręczenia, gwarancji, ale zwykle jest ich mniej niż w przypadku kredytu bankowego. W trakcie przygotowania samej umowy należy zwrócić uwagę na to, że część jej elementów można negocjować.
Zawarcie umowy wiąże się z uiszczeniem opłaty początkowej. Leasingodawca w tym momencie płaci za przedmiot umowy dostawcy i od tego momentu stawia środek trwały do dyspozycji leasingobiorcy. Do transakcji włącza się najczęściej bank, który refinansuje zawartą umowę. Leasingobiorca w tym czasie jest zobowiązany do płacenia czynszu leasingowego, a także do korzystania z przedmiotu w sposób zgodny z przeznaczeniem.
Ubezpieczenie sprzętu najczęściej spoczywa na leasingodawcy, który w ten sposób zabezpiecza swoje właścicielskie interesy - co nie znaczy, że płaci on za to z własnej kieszeni, koszt polisy ubezpieczeniowej jest wliczony w czynsze leasingowe. Jeżeli bank przejmie wierzytelność wymaga również ubezpieczenia jako formy dodatkowego zabezpieczenia.
Zakończenie umowy leasingu różni się w zależności od jego rodzaju, ale generalnie właśnie postępowanie uczestników transakcji przy jej rozwiązaniu decyduje o skutkach podatkowych i prawnych dlatego nie należy sugerować się tytułem umowy, ale jej treścią, gdyż ta będzie podlegać weryfikacji w Urzędzie Skarbowym.
Niestety wynegocjowanie dobrych warunków umowy wymaga z naszej strony wysiłku, ale możemy mieć pewność co do wartości takiej umowy i należy też pamiętać, że nie zawsze tam gdzie łatwo i na okazyjnie korzystnych warunkach można podpisać umowę jest bezpiecznie i wiarygodnie, szczególną uwagę należy zwrócić na sposób rozwiązania umowy i ewentualne skutki nawet drobnych opóźnień w płatnościach czynszu leasingowego.
Wybór oferty
Podejmowanie decyzji o zawarciu umowy leasingowej wymaga dogłębnego rozpoznania ofert i możliwości stawianych do dyspozycji klienta ze strony potencjalnego leasingodawcy. Jest to ważne z uwagi na to, że umowa leasingu wiąże strony czasami na wiele, można powiedzieć na dobre i na złe. Dla leasingobiorcy ważne jest aby leasingodawca poprawnie wywiązywał się z obowiązku dostarczenia przedmiotu umowy, a dla tego ważne jest aby leasingobiorca regularnie wnosił czynsze leasingowe.Szczegółowa analiza jest w świetle tego konieczna i leasingobiorca powinien sobie zadać następujące pytania dotyczące ofert poszczególnych leasingodawców. Jaki rodzaj leasingu jest oferowany w świetle przepisów podatkowych, kto zalicza przedmiot leasingu do składników majątku i kto w związku z tym dokonuje zaliczenia odpisów amortyzacyjnych do kosztów uzyskania przychodu? Kolejne pytanie to jak wyglądają opłaty leasingowe ze względu na ich rozłożenie w czasie i jaka jest ich suma? Warto zwrócić na wszelkiego rodzaju opłaty dodatkowe znacznie podrażające transakcję leasingową oraz przede wszystkim należy dokonać symulacji jaki wpływ na koszty uzyskania przychodu i w efekcie wymiar podatku dochodowego będzie miała operacja leasingu. Wpływ na to ma charakter czynszu leasingowego - czy opłaty są stałe lub degresywnie rozłożone w czasie.
Suma opłat leasingowych dla leasingu samochodu z homologacja ciężarowego w opcji leasingu trwającego 36 miesięcy, przy wpłacie wstępnej 40 procent wyniesie łącznie z prowizją niecałe 138 procent wartości wyjściowej pojazdu.
Dalsze pytania jakie się nasuwają to:
- jak termin leasingu ma się do potrzeb klienta? Ważne jest takie dopasowanie terminu i harmonogramu leasingu, aby uwzględniać specyfikę leasingobiorcy oraz oczekiwane korzyści podatkowe wynikające m.in. z porównania z okresem amortyzacji,
- czy wymagane są dodatkowe zabezpieczenia? Standardowym zabezpieczeniem jest weksel in blanco, ale najczęściej stosuje się dodatkowe zabezpieczenia w postaci poręczeń, gwarancji oraz zabezpieczeń rzeczowych,
- w jakim terminie leasingodawca jest w stanie przedstawić przedmiot leasingu do użytkowania. W małych firmach leasingowych, które nie posiadają wystarczających własnych środków finansowych procedura może przedłużać się ze względu na poszukiwanie środków ze źródeł zewnętrznych,
- kto ponosi koszty eksploatacyjne? Czasami leasingodawca przejmuje na siebie koszty związane z ubezpieczeniem, serwisem i ewentualnymi remontami sprzętu - jest to oczywiście ujęte w czynszu leasingowym. W zakresie ubezpieczenia ważne jest czy szkoda i utrata sprzętu nie spowoduje strat leasingobiorcy,
- Jaka jest przewidywana wartość końcowa przedmiotu leasingu i kto ma prawo zakupu przedmiotu leasingu po zakończeniu umowy leasingu? To pytanie jest kluczowe dla opłacalności całego przedsięwzięcia. Często bowiem leasingobiorcy, liczą na możliwość odkupu po niższej cenie użytkowanego przedmiotu leasingu.
Ostatnim ważnym pytaniem jest to czy leasingodawca nie jest zagrożony bankructwem. Ma to zasadnicze znaczenie, gdyż firma leasingowa przez cały czas trwania umowy pozostaje właścicielem przedmiotu leasingu i w przypadku ogłoszenia upadłości wszedłby on do masy upałościowej.
Rozpoznanie oferty i analizy potencjalnych leasingodawców możemy dokonać wstępnie na stronach internetowych. W obecnej sytuacji możemy już nawet zamówić ofertę niektórych towarzystw leasingowych za pośrednictwem Internetu. Na stronach portali internetowych (np. www.Bankier.pl) można znaleźć zestawienia firm leasingowych, kalkulatory pozwalające na kalkulacje korzyści podatkowych lub kosztu leasingu. W wyszukiwarkach portali finansowych można sprawdzić wysokość sumy opłat wybranych ofert oraz porównać z alternatywą w postaci kredytu bankowego.
Co można leasingować?
Przedmiotem leasingu jest najczęściej środek trwały w rozumieniu przepisów o rachunkowości. Opierając się na tych przepisach przedmiotem leasingu może być sprzęt o wartości od 3500 zł i tylko takie środki podlegają amortyzacji. Inne o wartości do 3500 zł podlegają zaliczeniu do kosztów uzyskania przychodu jednorazowo. Z tego względu jedynie przedmioty o dużej wartości opłaca się leasingować.Wśród przedmiotów leasingu prym wiodą środki transportu: samochody ciężarowe, a szczególnie te przerabiane z samochodów osobowych - za to samochody osobowe w leasingu występują w Polsce rzadko, gdzie np. w USA stanowią grupę największą wśród środków transportu. Popularne jest też leasingowanie sprzętu biurowego i innych maszyn, aż do sprzętu rolniczego i budowlanego. Spotyka się również transakcje dotyczące całych linii technologicznych, a częściej samolotów, statków i przede wszystkim nieruchomości.
Charakterystyczne jest to, że prócz rzeczy można leasingować prawa z nimi związane, czego przykładem jest leasing tenencyjny. Czyli zgodnie z zasadą prawną, że przedmiotem stosunku prawnego może być "obiekt materialny i niematerialny".
Patrząc z innej strony przedmiotem umowy leasingowej jest leasing jako usługa polegająca na udostępnieniu używania rzeczy leasingobiorcy przez leasingodawcę. W umowie leasingu leasingodawca zobowiązuje się do przekazania przedmiotu leasingu za odpowiednia opłatą do użytkowania. Przekazanie odbywa się najczęściej w formie upoważnienia wydanego przez leasingodawcę dla leasingobiorcy do odbioru sprzętu u dostawcy. Wydanie takiego upoważnienia wiąże się z podpisaniem protokołu zdawczo - odbiorczego. Leasingobiorca w tym dokumencie ma potwierdzone prawo użytkowania i posiadania przedmiotu leasingu w czasie trwania umowy. Istotne jest, aby w protokole była data przekazania i dokładna specyfikacja cech, typu, rodzaju, numerów identyfikujących przedmiot. Podpisanie tego dokumentu decyduje o jego mocy prawnej. Podobnie jak przy podpisywaniu umowy powinny być zachowane zasady reprezentacji. Protokół może stanowić integralny element umowy i nie jest wtedy wymagane powtórne sygnowanie osobnego protokołu, ale należy zwrócić uwagę na zidentyfikowanie cech jednoznacznie wskazujących na dany przedmiot.
Zabezpieczenie płatności
Zasadniczo do zabezpieczania należności z tytułu leasingu stosuje się weksel gwarancyjny in blanco. Leasingobiorca wystawia tego rodzaju weksel w momencie zawierania umowy. Do weksla jest najczęściej dołączona deklaracja wekslowa, w której zostają dokładnie określone warunki wypełnienia weksla przez leasingodawcę w przypadku kiedy leasingobiorca nie wywiązuje się z realizacji postanowień umowy - np. nieterminowo wnosi opłaty. Na podstawie deklaracji leasingodawca ma prawo wpisać sumę odpowiadającą wysokości zadłużenia leasingobiorcy wraz z należnymi odsetkami i kosztami manipulacyjnymi. Na koszty manipulacyjne składają się również koszty ewentualnej windykacji i postępowania egzekucyjnego. Do uprawnień leasingodawcy należy również wpisanie daty płatności weksla i może on również wymagać by weksel był opatrzony klauzulą "bez protestu". Ważność weksla zależy od złożenia na nim podpisów przez osoby uprawnione. Leasingodawca może również zażądać poręczenia weksla (aval). Szczególnie jest to wymagane w przypadku spółek prawa handlowego o mniejszej wiarygodności, przy dużej wartości zobowiązań, wtedy wymagane jest poręczenie weksla przez członków zarządu odpowiadających w takim wypadku własnym majątkiem.Wybór rodzaju zabezpieczenia zależny jest od przedmiotu leasingu i kondycji finansowej leasingobiorcy. Leasingodawca może czasami zażądać gwarancji bankowej lub dodatkowego poręczenia cywilnego. Te osobiste formy zabezpieczeń są jednak rzadziej stosowane niż rzeczowe ze względu na to, że udzielający zabezpieczenia odpowiada całym majątkiem i trudno uzyskać od niego zgodę na poręczanie lub np. w przypadku gwarancji bankowej jest to zbyt drogie. Dochodzenie roszczeń w przypadku gwarancji bankowej najczęściej polega na możliwości natychmiastowego zgłoszenia roszczenia do banku jeżeli leasingobiorca zaprzestał płacenia opłat wynikających z umowy.
Z założenia leasing ma być forma prostszą i łatwiej dostępną niż kredyt z tego też powodu częściej stosuje się zabezpieczenia rzeczowe, gdzie zabezpieczenie jest ograniczone do wartości składnika majątku udzielającego zabezpieczenia. Innym sposobem zabezpieczania jest blokada środków na rachunku bankowym w walucie krajowej lub obcej potwierdzona przez bank. Blokada powinna być nieodwołalna, powinna mieć określony termin i wysokość. Leasingobiorca upoważnia leasingodawcę do pobrania wymagalnej wierzytelności z zablokowanego rachunku.
Leasingodawca może również zażądać kaucji, czyli przedstawienia przez leasingobiorcę do dyspozycji określonej kwoty gotówki lub bonów pieniężnych na okaziciela. Wymaga to zawarcia pisemnej umowy, najczęściej jest to element umowy leasingowej, w której zostaje określony tryb wykorzystania kaucji na poczet nie zapłaconych rat leasingowych i innych koszów leasingodawcy. Wadą kaucji w porównaniu z blokadą na rachunku bankowym jest brak oprocentowania zamrożonych środków. Rzadziej stosuje się zabezpieczenie w postaci hipoteki, która umożliwia zaspokojenie roszczeń leasingodawcy z obciążonej nieruchomości nawet wtedy gdy zmieni ona właściciela. W prawie polskim hipoteka funkcjonuje jako wpis do księgi wieczystej prowadzonej przez sąd rejonowy. O dokonanie wpisu musi się zwrócić właściciel nieruchomości, który we wniosku powinien określić wysokość obciążenia. Dochodzenie roszczeń w oparciu o hipotekę wymaga posiadania przez leasingodawcę wyroku sądowego.
Opisane zabezpieczenia są wymagane jeżeli sytuacja finansowa leasingobiorcy nie jest najlepsza lub jego zadłużenie z ujawnionych tytułów jest wysokie, np. posiada zawarte inne umowy leasingowe.
Realizacja umowy leasingu
Podpisanie umowy to moment od którego umowa zaczyna obowiązywać, aż do zakończenia terminu na jaki została zawarta. Najczęściej umowa zostaje zawarta na czas od jednego roku do pięciu lat, ale nic nie stoi na przeszkodzie by trwała ona krócej lub dłużej. Wyznacznikami tego na jaki okres zawrzeć umowę są: charakter leasingowanego przedmiotu, potrzeby leasingobiorcy, a w Polsce również przepisy i łaskawe oko aparatu skarbowego. Eksploatacja sprzętu rozpoczyna się w raz z podpisaniem protokołu zdawczo - odbiorczego. W czasie korzystania leasingobiorca ponosi wszelkie koszty eksploatacji we własnym zakresie. Korzystanie z przedmiotu leasingu powinno odbywać się zgodnie z jego przeznaczeniem w sposób nie obniżający ponad to co wynika z normalnego zużycia. Po upłynięciu terminu trwania umowy leasingowej następuje zwrot przedmiotu leasingu leasingodawcy i wtedy może zostać powołany rzeczoznawca w celu ustalenia stopnia zużycia lub jeżeli przedmiot leasingu staje się własnością leasingobiorcy nie jest to oczywiście konieczne. Do głównych obowiązków leasingobiorcy należy terminowe wnoszenie czynszów leasingowych oraz innych opłat określonych w szczegółowym harmonogramie finansowym. Daty określone w harmonogramie są datami ostatecznego wpłynięcia pieniędzy na konto leasingodawcy co należy brać pod uwagę dokonując przelewów bankowych. Od następnego dnia liczone są odsetki, a co gorsze leasingodawca może wymówić umowę ze skutkiem natychmiastowym i dokonać windykacji należności chyba że umowa stanowi inaczej.Podstawowym obowiązkiem leasingodawcy jest przekazania przedmiotu leasingu leasingobiorcy. Najczęściej jest tak, że leasingobiorca ma prawo swobodnego wyboru dostawcy oraz specyfikacji przedmiotu leasingu, a leasingodawca nie bierze odpowiedzialności za ten wybór. Często jest również tak, że firmy leasingowe współpracują z dostawcami sprzętu w celu poszerzenia oferty i uzyskania rabatów, ale nadal nie biorą odpowiedzialności za realizację umowy przez dostawcę (oczywiście za wyjątkiem sytuacji kiedy firma leasingowa jest producentem lub dostawcą). Działy rozliczeń z klientami zajmują się na bieżąco przygotowywanie dokumentów płatniczych, monitorowaniem spłat i ewentualnym windykowaniem należności od upominania do wszczynania postępowania egzekucyjnego. Należy przy tym zauważyć, że firmy leasingowe współpracują na ogół z wyspecjalizowanymi firmami zajmującymi się ściąganiem należności. Praktyka wskazuje na rosnące znaczenie tej części działalności firm leasingowych z uwagi na rosnącą liczbę wyłudzeń i oszustw. Nietrafione umowy to główna bolączka zarządów firm leasingowych. To zjawisko również nie pozostaje bez wpływu na interes uczciwych klientów. Dlatego należy zwracać uwagę na sposoby weryfikacji klientów przez firmy leasingowe. Te kierujące się zasadami "łapania" wszystkich klientów łatwością procedury i niskimi wymogami stają się niebezpieczne z uwagi na duży portfel umów nie realizowanych lub wręcz straconych. Może to później negatywnie wpływać na realizację innych umów. Dlatego warto się samemu pomęczyć - nasz interes zostanie zabezpieczony, a także możemy lepiej poznać własną sytuację ekonomiczną i wybrać najdogodniejszy wariant leasingu.
Weryfikacja formalna i procedura zawierania transakcji jest najczęściej uwarunkowana przez bank refinansujący operację leasingu. Z tego względu w umowach leasingodawcy starają się bardzo dokładnie ustalić warunki ewentualnych kar za nieterminowe płacenie czynszu lub bezumowne korzystanie ze sprzętu. Warto również zwrócić uwagę na możliwość renegocjowania umowy pod kątem zamiany sprzętu lub wydłużenia bądź skrócenia czasu trwania.
Zakończenie umowy to powrót, po terminie jej wygaśnięcia, przedmiotu leasingu do leasingodawcy w przypadku leasingu operacyjnego lub pozostanie na własność u leasingobiorcy w przypadku leasingu finansowego. W warunkach polskich firmy leasingowe z przyczyn podatkowych często umożliwiają wykup przedmiotu leasingu po preferencyjnej cenie, wtedy leasing operacyjny po zakończeniu i wykupie przedmiotu leasingu staje się formą sfinansowania zakupu maszyn, urządzeń lub samochodów.
Bogusław Półtorak
Redaktor prowadzący Polskiego Portalu Finansowego Bankier.pl
kontakt: b.poltorak@office.bankier.pl
Źródło:
