Darmowy kredyt w sądach. Spraw przybywa w 25-procentowym tempie

Niemal 15,5 tys. spraw dotyczących sankcji kredytu darmowego – takim wynikiem zamknął się pierwszy kwartał w notowanych na giełdzie bankach. W ciągu trzech miesięcy przybyło ponad 3 tys. sporów, a niektórzy kredytodawcy informują o utworzeniu rezerw na ryzyko tzw. SKD.

Jeszcze zaledwie pół roku temu temat sankcji kredytu darmowego pojawił się w zaledwie 5 raportach banków notowanych na GPW. W raportach rocznych, każdy z kredytodawców informował już akcjonariuszy o problemie. Po pierwszym kwartale 2025 r. noty w sprawozdaniach banków nie tylko pokazują dane, ale coraz częściej omawiają ostatnie rozstrzygnięcia TSUE i zbliżające się orzeczenia.

Przypomnijmy, na czym polegają spory, które porównuje się czasem (niesłusznie) do starć wokół kredytów „frankowych”. W ustawie o kredycie konsumenckim zawarto fragment, który miał w założeniu stać na straży realizacji obowiązków informacyjnych przez pożyczkodawców. Jeśli instytucja nieprawidłowo informuje o kluczowych elementach umowy lub „zapomni” o nich wspomnieć naraża się na tzw. sankcję darmowego kredytu. Jej idea jest prosta – kredytobiorca może spłacić kredyt bez odsetek i opłat.

Przez lata temat istniał tylko jako hasło w komentarzach do ustawy o kredycie konsumenckim. Aż nadszedł moment, w którym, jak skarżą się bankowcy, „wykreowany” został przez kancelarie i inne podmioty specjalizujące się w sądowych potyczkach z bankami. Wiele firm zaczęło skupować (na zasadzie cesji) spłacone już kredyty, wyłapywać mniejsze lub większe błędy w kontraktach i zwracać się do kredytodawców o pobranych kosztów finansowania.

Tempo godne uwagi

Sięgnęliśmy do ostatnich raportów kwartalnych banków notowanych na warszawskiej giełdzie i sprawdziliśmy, jak wygląda czołówka banków zmagających się z pozwami. Na koniec marca 2025 r. kredytodawcy przyznawali się do 15.484 sporów sądowych dotyczących sankcji kredytu darmowego. W porównaniu z końcówką grudnia liczba ta wzrosła o 3,1 tys., co daje dynamikę kwartał do kwartału na poziomie 25 proc.

Kolejność w tabeli nie uległa zmianie w porównaniu z końcem 2024 r. Pierwsze miejsce należy do PKO Banku Polskiego (5 tys. sporów), drugie – do Alior Banku (2990 spraw), a trzecie do Grupy Santander Bank Polska (2921 pozwów).

Łączna wartość przedmiotów sporu wyniosła 384 mln zł. Podana liczba nie uwzględnia tylko spraw, w które uwikłany jest Bank Millennium. Instytucja w swoim raporcie nie oszacowała tego wskaźnika.

Pod względem tempa napływu spraw dostrzegalna jest tendencja, którą obserwowaliśmy już w sporach „frankowych”. Banki, które jako pierwsze znalazły się na „celowniku” kancelarii, jako pierwsze odczuwają także spowolnienie dynamiki. Przykładem może być Alior Bank, w którym zmiana kwartał do kwartału była jednocyfrowa (+8,9 proc.). Pod tym względem uwagę zwracają dane raportowane przez grupę kapitałową Santander Bank Polska, gdzie przyrost w tym samym czasie wyniósł ponad 69 procent.

Banki: sądy stają po naszej stronie

W raportach kilka instytucji informuje o losach spraw, które zostały już rozstrzygnięte. Podkreśla się przy tym przewagę korzystnych dla kredytodawców orzeczeń.

Bank Pekao wskazuje, że do „31 marca 2025 roku 64 sprawy zakończyły się prawomocnie, z czego w 57 postępowaniach zapadły orzeczenia korzystne dla Grupy, a w 7 niekorzystne”. Bank Millennium podkreśla, że w tym samym okresie „zakończonych zostało prawomocnie 175 sprawy, w 148 sprawach Bank wygrał spór, w 27 przegrał”.

mBank informuje akcjonariuszy, że „prawomocnie zakończyło się 60 spraw sądowych dotyczących sankcji kredytu darmowego. W 39 sprawach zapadły wyroki korzystne dla Banku, a w 5 sprawach wyroki niekorzystne. 16 postępowań zakończyło się dla Banku korzystnie z innych przyczyn, w tym na skutek cofnięcia powództwa przez klienta”. Czystą kartą chwali się ING Bank Śląski, gdzie „na 31 marca 2025 roku 28 spraw było już zakończonych (23 spraw na 31 grudnia 2024 roku), przy czym w przypadku żadnej z nich nie stwierdzono nieprawidłowości w umowach, które byłyby podstawą do uznania oświadczenia o sankcji kredytu darmowego”.

Nieco szerzej statystyki prezentuje BNP Paribas Bank. „Dotychczasowe orzecznictwo w przeważającej części jest korzystne dla Banku. Większość postępowań sądowych toczy się przed sądami I instancji. W sprawach prawomocnie zakończonych, na dzień 31 marca 2025 roku zapadło 93% korzystnych wyroków. Spośród wszystkich toczących się przeciwko Bankowi spraw: 647 znajduje się w I instancji, 136 jest na etapie II instancji, zaś 152 zostało prawomocnie zakończonych. Zarzut skorzystania z sankcji kredytu darmowego zgłaszany jest także w postępowaniach z powództw windykacyjnych Banku. Na dzień 31 marca 2025 roku przedmiotowy zarzut zgłoszono w 37 takich sprawach” – czytamy w raporcie kwartalnym instytucji.

Alior Bank poinformował w I kw. udziałowców o utworzeniu rezerw w związku z sankcją kredytu darmowego. „Łączna kwota rezerwy z tego tytułu na dzień 31.03.2025 roku wynosi 53 mln zł i obejmuje zarówno rezerwę na aktualnie prowadzone spory, jak i na zakładany przez Bank przyszły napływ sporów” – wskazano w raporcie.

TSUE - będzie jeszcze kilka odpowiedzi

Na rozstrzygnięcie czeka jeszcze kilka pytań do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej dotyczących sankcji kredytu darmowego zadanych przez polskie sądy. Jak donosił ostatnio Business Insider, banki chwyciły się strategii uznawania powództwa (inaczej – uwzględnienia żądań kancelarii lub klienta), by wycofane zostały towarzyszące sprawie pytania do TSUE. Jeden z sądów przekreślił jednak taki ruch i postanowił poczekać z umorzeniem postępowania na odpowiedź Trybunału.

Przypomnijmy, że regulacje sankcji darmowego kredytu mają szansę uleć przebudowie wraz z wprowadzeniem nowej wersji dyrektywy o kredycie konsumenckim (CCD2) i opartej na niej ustawie o kredycie konsumenckim przygotowywanej przez UOKiK. Projekt lada moment ma ujrzeć światło dzienne i zostanie skierowany do konsultacji.

Źródło: