Komisja Europejska zadecydowała, że w obecnej perspektywie finansowej każdy krajowy program operacyjny będzie finansowany tylko z jednego funduszu. Dotyczy to również Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR) i Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS). Rozwiązanie to jest sprzeczne z postulatem polskiego rządu, który chciałby kwestię jedno- czy wielofunduszowości pozostawić do wyboru państwom członkowskim. Miałoby to lepiej dopasowywać programy krajowe i regionalne do potrzeb beneficjentów.
Ostateczny kompromis wypracowała brytyjska prezydencja, pozwalając, aby działania należące do obszarów EFRR i EFS mogły się wzajemnie finansować w określonym stopniu. Granica to 10 proc. alokacji na poziomie osi priorytetowej. Cross financing, bo tak nazwano nowe rozwiązanie, ma ułatwić wdrażanie jednofunduszowych programów operacyjnych. Jeśli chcemy z pomocą unijnych funduszy wyposażyć naszą firmę w nowoczesny, skomplikowany sprzęt i przeszkolić kilku pracowników niezbędnych do jego obsługi, to nie musimy przygotowywać dwóch osobnych wniosków na te inwestycje.
Zakup sprzętu może stanowić jedynie 90 proc. naszych kosztów kwalifikowanych, reszta to koszt przeszkolenia operatorów. W takich przypadkach cross financing pozwala obejść wymóg korzystania tylko z jednego funduszu przy jednym projekcie. Powyższą przykładową inwestycję w całości sfinansuje EFRR. Jednak beneficjent już na poziomie składania wniosku musi zaznaczyć, czy będzie korzystał z finansowania krzyżowego (cross financingu) i w jakim stopniu. Plus jest taki, że Komisja Europejska sugeruje raczej jedną procedurę przetargową, co dodatkowo przyspieszy wdrożenie projektu.
Do dziesięcioprocentowego cross financing należy zaliczyć wyodrębnione z projektu części lub fazy, które stanowią pole interwencji drugiego funduszu. Jednak nie należy doliczać do tego kosztów, które należą do obszaru interwencji funduszu komplementarnego w sposób marginalny. Przy projekcie finansowanym z użyciem tego narzędzia powstaje problem zasad kwalifikowalności kosztów, które są nieco inne dla funduszu regionalnego i inne dla funduszu społecznego. Jednak tu zasada jest prosta: koszty będą kwalifikowane według zasad funduszu właściwego dla pola interwencji.
Przykładowo: projekt finansowany przez EFS, ale zawierający elementy normalnie finansowane z EFRR, będzie rozliczany trochę tak, jakby były to dwa projekty: część EFS zgodnie z zasadami EFS, a część EFRR według zasad EFRR, mimo, że środki w całości będą pochodziły z funduszu społecznego. W przypadku działań związanych z integracją społeczną osób wykluczonych (np. niepełnosprawnych) finansowanie krzyżowe może objąć nawet do 15 proc. wartości projektu.
Kiedy projekt finansowany przez EFRR lub EFS będzie mógł skorzystać z finansowania krzyżowego? Rozporządzenia ograniczają cross financing jedynie do działań, które są zarówno niezbędne dla pomyślnej realizacji projektu lub grupy projektów, jak i bezpośrednio powiązane z projektem lub ich grupą. Oznacza to, że elastyczność tego narzędzia nie narusza ogólnej istoty żadnego z tych funduszy, cele EFS i EFRR są zgodne z zawartością planowanego do wdrożenia z narzędziem cross financingu projektu lub ich grupy. Czyli po prostu: projekt musi odzwierciedlać obszar interwencji każdego z funduszy oraz cele i priorytety danego programu.
Państwa członkowskie, które zdecydowały się na stosowanie tego narzędzia mają obowiązek monitorować poziom finansowania krzyżowego. Nie muszą one od razu deklarować, jaki poziomu cross financingu zamierzają utrzymać. Nie muszą też corocznie wykazywać, że nie przekroczyły pułapu 10 proc. Procedura ta odbędzie się na zamknięciu programu operacyjnego. Wówczas, jeśli państwo przekroczyło górną granicę, zostanie dokonana korekta finansowa. Komisja Europejska dodatkowo nałożyła na instytucje zarządzające państw członkowskich obowiązek możliwie dokładnego wskazania priorytetów, których taka komplementarność będzie dotyczyła.
Finansowanie krzyżowe będzie prawdopodobnie najszerzej stosowane w Programach Operacyjnych: „Innowacyjna gospodarka” oraz „Kapitał ludzki”. Z pierwszego finansować można wdrożenie nowych rozwiązań technologicznych oraz zakup nowoczesnego sprzętu, z drugiego zaś dokształcanie pracowników. Stosowanie finansowania krzyżowego jest też możliwe w programach regionalnych, ale tu zależy to od urzędów marszałkowskich. W programie „Innowacyjna gospodarka” cross-financing będzie szeroko stosowany w priorytecie IV „Inwestycje w innowacyjne przedsiębiorstwa” w działaniu 4.4 „Nowe inwestycje o wysokim potencjale innowacyjnym”.
Projekty tego działania będą dotyczyły nowych rozwiązań technologicznych i związanych z nimi szkoleń. Maksymalna wysokość unijnego finansowania w tym kombinowanym projekcie wynosi 30-40 proc. (zależy to od regionu) dla części inwestycyjnej, oraz 55 proc. dla części szkoleniowej. Natomiast z cross financingu w działaniach należących do funduszu społecznego skorzystać mogą firmy szkoleniowe, na przykład poprzez realizację niewielkich inwestycji infrastrukturalnych w swych siedzibach.
Szczegółowe zapisy, określające na co dokładnie mogą zostać przeznaczone środki w ramach finansowania krzyżowego, umieszczone są w uszczegółowieniach programów operacyjnych, wydanych przez Ministerstwo Rozwoju Regionalnego. Nie wiadomo, jak narzędzie to będzie działało w praktyce, ale trzeba mieć nadzieję, że biurokracja i bariery prawne nie utrudnią jego stosowania i że nie pozostanie ono jedynie martwym zapisem.
Emil Górecki
Źródło:
