Wszystko o licencjach

Czym jest licencja?

• licencje pełne i niepełne,
• licencje wyłączne i niewyłączne.

Kryterium podziału na licencje pełne i niepełne określa zakres korzystania z uprawnienia. Jeżeli licencjobiorca ma prawo gospodarczego korzystania z rozwiązania w takim samym zakresie jak licencjodawca, wówczas mamy do czynienia z licencją pełną. Jeżeli zakres ten jest węższy, wówczas mówimy o licencji niepełnej.

Udzielenie licencji wyłącznej oznacza, że na danym terytorium licencjobiorca ma monopol w zakresie korzystania z wynalazku. Licencji niewyłącznej można udzielić natomiast kilku licencjobiorcom równocześnie na danym terytorium.

Można wyodrębnić również licencje przymusową. Zazwyczaj udziela jej Urząd Patentowy w formie zezwolenia na korzystanie z opatentowanego wynalazku innej osoby. Udzielana jest ona w sytuacji, gdy:

• jest to konieczne do zapobieżenia lub usunięcia stanu zagrożenia bezpieczeństwa Państwa, w szczególności w dziedzinie obronności, porządku publicznego, ochrony życia i zdrowia ludzkiego oraz ochrony środowiska naturalnego;
• zostanie stwierdzone, że patent jest nadużywany;
• zostanie stwierdzone, że uprawniony z patentu udzielonego z wcześniejszym pierwszeństwem (patentu wcześniejszego) uniemożliwia, nie godząc się na zawarcie umowy licencyjnej, zaspokojenie potrzeb rynku krajowego przez stosowanie opatentowanego wynalazku (patent zależny), z którego korzystanie wkraczałoby w zakres patentu wcześniejszego; w tym przypadku uprawniony z patentu wcześniejszego może żądać udzielenia mu zezwolenia na korzystanie z wynalazku będącego przedmiotem patentu zależnego (licencja wzajemna).

Licencja przymusowa jest licencją niewyłączną. Licencja przymusowa oraz licencja wzajemna podlegają, na wniosek zainteresowanego, wpisowi do rejestru patentowego.

Licencje w prawie autorskim

Interpretacje urzędów skarbowych

• licencje nabywane do radiowych utworów audialnych o charakterze informacyjnym oraz licencje do utworów stanowiących zawartość tekstową serwisów internetowych o tematyce społeczno-informacyjnej zostały sklasyfikowane według PKWiU 92.40.10-00.00, tj. usługi świadczone przez agencje informacyjne,
• licencje do radiowych utworów audialnych, tworzących cykl audycji o tematyce kulturalno-rozrywkowej i licencje do utworów stanowiących zawartość tekstową serwisów internetowych o tematyce publicystyczno-kulturalnej, zostały sklasyfikowane według PKWiU 92.31.22-00.00, tj. usługi świadczone przez autorów, kompozytorów, rzeźbiarzy, artystów estradowych i innych indywidualnych artystów.

Stosownie do art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. Nr 54, poz. 535) opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlega m.in. odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju. Usługi podlegają opodatkowaniu niezależnie od tego, czy zostały wykonane z zachowaniem warunków oraz form określonych przepisami prawa - art. 5 ust. 2 ustawy (PP1-443/40/04).

Usługi twórców i artystów wykonawców w rozumieniu przepisów ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, wynagradzane w formie honorariów za przekazanie lub udzielanie licencji do praw autorskich lub praw do artystycznego wykonania (bez względu na symbol grupowania statystycznego PKWiU), podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług według stawki 7 proc. stosownie do art. 41 ust. 2 ustawy o podatku od towarów i usług jako wymienione w poz. 162 załącznika nr 3 do ustawy.

Stosownie do art. 43 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy zwolnione z opodatkowania podatkiem od towarów i usług są m.in. usługi związane z kulturą, w tym również usługi twórców i artystów wykonawców, w rozumieniu przepisów o prawie autorskim i prawach pokrewnych, wynagradzane w formie honorariów za przekazanie lub udzielanie licencji do praw autorskich lub praw do artystycznego wykonania - z wyłączeniem m.in.:

• usług związanych z taśmami wideo oraz z wszelkimi filmami reklamowymi i promocyjnymi,
• usług związanych z wyświetlaniem filmów i taśm wideo, wyświetlaniem filmów na innych nośnikach oraz filmów reklamowych i promocyjnych,
• działalności agencji informacyjnych,
• usług wydawniczych.

Zwolnienie z opodatkowania dotyczy więc tylko niektórych usług, które są objęte grupowaniem statystycznym PKWiU 92.

Nie zawsze przeniesienie własności egzemplarza utworu powoduje przejście autorskich praw majątkowych do utworu, a także nie w każdym przypadku przejście autorskich praw majątkowych powoduje przeniesienie na nabywcę własności egzemplarza utworu. Może to zależeć od postanowień umowy. Aby daną usługę można było kwalifikować jako przeniesienie autorskich praw majątkowych lub udzielenie licencji to winno wynikać bezpośrednio z zawartej pisemnej umowy.

Licencja a VAT

Trzy tezy o licencjach

• z taśmami wideo oraz z wszelkimi filmami reklamowymi i promocyjnymi,
• usługami związanymi z wyświetlaniem filmów i taśm wideo, wyświetlaniem filmów na innych nośnikach oraz filmów reklamowych i promocyjnych,
• działalnością agencji informacyjnych,
• usługami wydawniczymi

podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług według stawki proc. stosownie do art. 41 ust. 2 ww. ustawy jako wymienione w poz. 162 załącznika nr 3 do ustawy, natomiast w przypadku gdy udzielanie przez twórców licencji nie jest związane z wyżej wymienionymi przypadkami to udzielanie licencji korzysta ze zwolnienia z opodatkowania na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy jako czynność wymieniona w poz. 11 załącznika nr 4 do ustawy; 443-140/04.

Pytanie 3

Podatnik w ramach działalności nabył licencje na użytkowanie programów komputerowych z opcją instalowania w okresie trwania umowy licencji najnowszych wersji oprogramowania systemowego. W związku z powyższym czy podatnik z tytułu przedmiotowej usługi powinien zapłacić podatek VAT należny w miejscu, gdzie nabywca posiada siedzibę - w Polsce?

Tak. Jeśli podatnik jest odbiorcą usługi elektronicznej, to na podatniku spoczywa obowiązek opodatkowania powyższej usługi i odprowadzenia podatku VAT wg stawki 22 proc. Ze stanu faktycznego wynika, że w ramach działalności podatnik nabył licencje na użytkowanie programów komputerowych z opcją instalowania w okresie trwania umowy licencyjnej najnowszych wersji oprogramowania systemowego. Zgodnie z art. 2 pkt 26 ustawy z dnia 11 marca 2004r o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2004 r. Nr 54, poz. 535), przez usługi elektroniczne rozumie się usługi świadczone za pomocą Internetu lub podobnej sieci elektronicznej, których świadczenie z natury zależne jest od technologii informatycznej i z reguły usługi te są zautomatyzowane, wymagają niewielkiej interwencji człowieka oraz niemożliwe jest ich wykonanie bez wykorzystania technologii informatycznej.

Pytanie 4

Czy nabywane ode mnie licencje, kwalifikowane później przez nabywców jako wartości niematerialne i prawne powinny być w całości zwolnione z podatku VAT, czy też ponoszone przeze mnie niektóre wydatki na te wartości winny być niejako fakturowane z zachowaniem stawek podatkowych właściwych dla ich nabycia?

Tak. Uregulowania w tym zakresie zawiera art. 86 ustawy o podatku od towarów i usług, zgodnie z którym prawo do podatku naliczonego przy nabyciu towarów i usług przysługuje podatnikowi wyłącznie w zakresie w jakim nabyte towary i usługi związane są ze sprzedażą opodatkowaną. Opierając się na treści zapytania, abstrahując od trafności klasyfikacji statystycznej, że wśród zwolnień od podatku od towarów i usług wskazanych w art. 43 ust. 1 pkt 1 poz. 11 załącznika nr 4 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. Nr 54, poz. 535) - wymienione są usługi z grupowania PKWiU ex 92 a dotyczące usług związanych z kulturą, w tym również usługi twórców i artystów wykonawców, w rozumieniu przepisów o prawie autorskim i prawach pokrewnych, wynagradzane w formie honorarium za przekazanie lub udzielenie licencji do praw autorskich lub praw do artystycznego wykonania. Powołane uregulowania wymieniają wiele usług , które są wyłączone z przedmiotowego zwolnienia. Wśród wyłączeń nie występują usługi sklasyfikowane jako PKWiU 92.31.22 - 00.00 - usługi świadczone przez autorów, kompozytorów, rzeźbiarzy, artystów estradowych i innych indywidualnych artystów.

Zasadność korzystania, więc ze zwolnienia w podatku od towarów i usług - jak w art. 43 ust. 1 pkt 1 ustawy - warunkowana jest po pierwsze, właściwą klasyfikacją statystyczną, po drugie, uznaniu pełnionej działalności za działalność twórcy lub artysty w rozumieniu przepisów o prawie autorskim lub prawach pokrewnych. Przy czym, wobec scharakteryzowanego w zapytaniu stanu faktycznego, organ podatkowy podzieliłby stanowisko pytającego w sprawie zwolnienia, przy założeniu, że działalność podatniczki jest usługą twórcy bądź artysty w rozumieniu przepisów o prawie autorskim i prawach pokrewnych. W sytuacji jednak, gdy dokonywane są nabycia praw autorskich do konkretnych dzieł (tworzących w efekcie jedno dzieło), a następnie są udostępniane i pobierana jest opłata licencyjna, a pytający nie wypełnia osobiście funkcji twórcy lub artysty, to takie usługi nie podlegają omawianemu zwolnieniu od podatku od towarów i usług.

Udzielenie licencji w tym m.in. na korzystanie z programu komputerowego jako usługa niematerialna została wymieniona w art. 27 ust. 4 pkt 1 ustawy o VAT. W konsekwencji w przypadku świadczenia usługi licencyjnej przez podatnika od wartości dodanej mającego siedzibę na terytorium Wspólnoty, lecz spoza Polski, na rzecz polskiego podatnika podatku VAT, podlega z tytułu importu usług opodatkowaniu zawsze w Polsce.

Licencja a koncesja

• wyrażania przez państwo (właściwy jego organ) zgody na podjęcie i wykonywanie działalności gospodarczej zastrzeżonej prawnie na rzecz państwa lub mającej szczególne znaczenie dla bezpieczeństwa państwa i obywateli,
• wydawanego na podstawie ustawowych przepisów prawnych określających warunki i tryb koncesjonowania,
• ustalającego prawo do podjęcia i wykonywania tej działalności nie tylko według zasad określonych w prawie obowiązującym, lecz także na warunkach ustalonych w koncesji,
• wydawanego wyłącznie na wniosek zainteresowanego przedsiębiorcy,
• mającego zapewnioną ochronę prawną trwałości.

Koncesja jest formą reglamentacji działalności gospodarczej przez państwo. W toku ewolucji wykształciły się różne formy prawne koncesji, z tego też powodu nie są one porównywalne w prawodawstwie wielu państw. W większości z nich koncesja stanowi zresztą jedyną formę reglamentacji gospodarczej, co upraszcza ten proces.

Polska należy do grupy państw, w których koncesja występuje obok innych form reglamentacji takich jak licencja. Pomiędzy tymi formami istnieją zarówno podobieństwa, jak i różnice. Koncesja ma więc cechy zgody władzy publicznej, lecz jednocześnie różni się od zezwolenia czy licencji  tym, że jest udzielana w odniesieniu do niektórych, szczególnych, rodzajów działalności gospodarczej oraz z odrębnych powodów, co uzasadnia także zastosowanie specjalnego trybu postępowania przy jej udzielaniu lub cofaniu.

Sąd Najwyższy uznał, że:

• Koncesja jest publicznoprawnym uprawnieniem podmiotowym przyznanym decyzją właściwego organu administracji indywidualnie oznaczonemu podmiotowi, który spełnia ustawowo określone wymagania zarówno podmiotowe, jak i przedmiotowe wykonywania określonego rodzaju działalności gospodarczej (wyrok SN z dnia 8 maja 1998 r., III ARN 34/98, OSNAPiUS 1999, nr 5, poz. 157).
• Koncesja zawiera uprawnienie ze sfery prawa administracyjnego do prowadzenia działalności gospodarczej. Jest to uprawnienie osobiste (wyrok NSA z dnia 6 lutego 1995 r., II SA 1835/93).
• Koncesja nie może być udzielona małoletniemu (wyrok NSA z dnia 19 stycznia 1998 r., II SA 1238/97).

Przedsiębiorca, który uzyskał koncesję, nie może przenieść płynących z niej uprawnień do prowadzenia działalności gospodarczej na osobę trzecią w całości lub w części (wyrok NSA z dnia 6 lutego 1995 r., II SA 1835/93, ONSA 1996, nr 1, poz. 36). Problem zbycia koncesji skomplikował się jednak, gdy w art. 551 k.c. przyjęto, że koncesje, licencje i zezwolenia są składnikami majątku przedsiębiorstwa.

Licencja na transport

• w przypadku, gdy:
  a) wydano prawomocne orzeczenie zakazujące przedsiębiorcy wykonywania działalności gospodarczej objętej licencją,
  b) przedsiębiorca nie podjął działalności objętej licencją w ciągu 6 miesięcy od dnia jej wydania, pomimo wezwania organu licencyjnego do jej podjęcia;
• jeżeli jej posiadacz:
  a) nie spełnia wymagań uprawniających do wykonywania działalności w zakresie transportu drogowego,
  b) rażąco naruszył warunki określone w licencji lub inne warunki wykonywania działalności objętej licencją określone przepisami prawa,
  c) odstąpił licencję osobie trzeciej,
  d) zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej objętej licencją, a w szczególności nie wykonuje, na skutek okoliczności zależnych od niego, transportu drogowego co najmniej przez 6 miesięcy,
  e) rażąco narusza przepisy dotyczące czasu pracy kierowców lub kwalifikacji kierowców.

Licencja w prawie własności przemysłowej i w prawie podatkowym

• spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego,
• spółdzielcze prawo do lokalu użytkowego,
• prawo do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej,
• autorskie lub pokrewne prawa majątkowe,
• licencje,
• prawa do: wynalazków, patentów, znaków towarowych, wzorów użytkowych, wzorów zdobniczych,
• wartość stanowiąca równowartość uzyskanych informacji związanych z wiedzą w dziedzinie przemysłowej, handlowej, naukowej lub organizacyjnej (know-how).

Opodatkowaniu VAT podlega zarówno licencja wyłączna (zastrzeżenie wyłączności korzystania z utworu w określony sposób), jak i niewyłączna (możliwość udzielania przez twórcę upoważnienia innym osobom do korzystania z danego utworu na tym samym polu eksploatacji).

Umowa licencyjna nie jest wymieniona w art. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej (Dz.U. z 1989 r. Nr 4, poz. 23 z późn. zm.), a zatem nie podlega opłacie skarbowej. Umowa licencyjna, na mocy której licencjobiorca nabywa prawo do korzystania z utworu w określonym zakresie tworzy prawo o charakterze majątkowym, nie dochodzi jednak do sprzedaży, a jedynie do wyrażenia zgody przez licencjodawcę na określony sposób z korzystania z dzieła, w tym przypadku z programu komputerowego. Jest to stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie z dnia 30 grudnia 1996 r. (I SA/Kr 903/96).

Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. - prawo własności przemysłowej (Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117) normuje stosunki w zakresie wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych, znaków towarowych, oznaczeń geograficznych i topografii układów scalonych, na które udzielane są następujące prawa: patenty na wynalazki, prawo ochronne na wzór użytkowy, prawo z rejestracji wzoru przemysłowego, prawa z rejestracji na oznaczenie geograficzne i prawo z rejestracji topografii oraz licencje (sublicencje) na korzystanie z wynalazku, znaku towarowego, wzoru użytkowego, oznaczenia geograficznego albo topografii.

Majątkowe prawa autorskie i majątkowe prawa pokrewne normuje ustawa z dnia z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. z 2000 r. Nr 80, poz. 904). Prawami pokrewnymi w rozumieniu ustawy są: prawo do artystycznych wykonań, prawo do fonogramów i wideogramów, prawo do nadań programów i prawo do pierwszych wydań oraz wydań naukowych i krytycznych.

Przepisy prawa własności przemysłowej przewidują, że po uzyskaniu ochrony wynalazku na podstawie odpowiedniej decyzji Urzędu Patentowego uprawniony z patentu może udzielić upoważnienia do korzystania z wynalazku na podstawie umowy licencyjnej. Uprawniony z licencji może udzielić dalszej licencji tylko za zgodą podmiotu udzielającego tej licencji, czyli uprawnionego z patentu lub prawa ochronnego, a udzielenie dalszej sublicencji jest niedozwolone (art. 76 ust. 5 prawa własności przemysłowej).

Umowa licencyjna musi być zawarta w formie pisemnej, a ponadto powinna regulować zakres upoważnienia oraz informacji i doświadczeń technicznych przekazywanych licencjobiorcy i potrzebnych do korzystania z tego wynalazku. Umowa licencyjna może też być zawarta w odniesieniu do chronionego na podstawie decyzji Urzędu Patentowego wzoru użytkowego lub wzoru przemysłowego. Przepisy dotyczące udzielania licencji stosuje się również - w odpowiednim zakresie, przewidzianym w prawie własności przemysłowej - do udzielania upoważnienia do używania znaku towarowego lub topografii układów scalonych.

Za umowy licencyjne w rozumieniu prawa własności przemysłowej mogą być także uznane umowy dotyczące rozwiązań, które nie są chronione prawami wyłącznymi (patentami lub prawami ochronnymi). Zgodnie bowiem z art. 79 i 100 prawa własności przemysłowej, przepisy o umowach licencyjnych stosuje się odpowiednio do:

• umów o korzystanie z wynalazku lub wzoru użytkowego zgłoszonego w Urzędzie Patentowym, na który nie udzielono jeszcze ochrony,
• umów o korzystanie z wynalazku lub wzoru użytkowego niezgłoszonego w celu uzyskania ochrony, a stanowiącego tajemnicę przedsiębiorcy.

Podstawa prawna:

• Ustawa z dnia z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. z 2000 r. Nr 80, poz. 904 ze zm.);
• Ustawa o opłacie skarbowej (Dz.U. z 1989 r. Nr 4 poz. 23 ze. zm.),
• Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. prawo własności przemysłowej (Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.),
• Ustawa o transporcie drogowym (Dz.U. z 2001 r. Nr 125, poz. 1371 ze zm.).

Źródło: