REKLAMA

Wszystko, co powinieneś wiedzieć o urlopach

Justyna Niedbał2014-07-21 06:00
publikacja
2014-07-21 06:00
fot. istock / Thinkstock

Chociaż prawo do płatnego urlopu zostało zagwarantowane w Konstytucji RP, to nie przysługuje ono wszystkim w jednakowym stopniu. O tym, od czego zależy wymiar dni wolnych od pracy, kiedy można z nich skorzystać, a także w jakiej sytuacji można je utracić dowiesz się z tego poradnika.

Czas, który możemy poświęcić na regenerację zarówno psychiczną, jak i fizyczną to przywilej osób zatrudnionych na podstawie stosunku pracy. Szczegółowe regulacje na ten temat znajdują się w kodeksie pracy. Wynika z nich, że każdy pracownik ma prawo do corocznego, nieprzerwanego, płatnego urlopu wypoczynkowego. Przywilej ten nie przysługuje osobom zatrudnionym na podstawie umów cywilno-prawnych, takich jak umowa zlecenie czy umowa o dzieło. Z kolei zatrudnieni na podstawie umowy o pracę nie mogą się skutecznie zrzec prawa do urlopu. Na ich wniosek pracodawca może jednak podzielić go na części. Pracownicy nie mogą też zrzec się wynagrodzenia za urlop ani ekwiwalentu za urlop, który wypłacany jest w ściśle określonych okolicznościach.

Pierwszy urlop

Co do zasady, osoba, która podejmuje pracę po raz pierwszy, w roku kalendarzowym, uzyskuje prawo do urlopu z upływem każdego miesiąca, w wymiarze 1/12 wymiaru przysługującego jej po przepracowaniu roku.

Co ciekawe, na potrzeby ustalenia prawa do pierwszego urlopu pod uwagę bierze się pozostawanie w zatrudnieniu przez okres pełnych miesięcy, niezależnie od tego, ile dany miesiąc ma dni. Pracownik nabywa prawo do pierwszego urlopu z upływem ostatniego dnia miesiąca, jeżeli pozostaje w zatrudnieniu od pierwszego dnia danego miesiąca.

Jeżeli do nawiązania stosunku pracy dochodzi w trakcie miesiąca kalendarzowego, na przykład 30 października, to miesiąc upłynie 29 listopada. Jeśli do nawiązania stosunku pracy doszło 16 lutego, to miesiąc upłynie 15 marca.  W takich przypadkach za miesiąc pracy należy przyjąć 30 dni.

Wymiar urlopu

Liczba dni urlopu, czyli jego wymiar zależy od stażu pracy, do którego wlicza się:

  • okres pracy,

  • okres nauki,

  • inne wymienione w przepisach.

Podstawowy wymiar urlopu wynosi 20 dni, jeśli pracownik jest zatrudniony krócej niż 10 lat. Jeśli pracuje dłużej niż 10 lat, przysługuje mu 26 dni urlopu. Pracownik tymczasowy ma zaś prawo do 2 dni urlopu za każdy miesiąc pozostawania w dyspozycji pracodawcy.

Do stażu pracy wliczane są przede wszystkim okresy poprzedniego zatrudnienia, bez względu na przerwy oraz sposób ustania stosunku pracy. W przypadku gdy dana osoba związana była wcześniej co najmniej dwoma stosunkami pracy, do określania wymiaru urlopu liczy się okres poprzedniego niezakończonego zatrudnienia w części przypadającej przed nawiązaniem drugiego lub kolejnego stosunku pracy.

Co zrobić, gdy szef wzywa z urlopu?

Istotny wpływ na wymiar urlopu ma też wykształcenie. Z tytułu ukończenia zasadniczej lub innej równorzędnej szkoły zawodowej do okresu pracy wlicza się przewidziany programem nauczania czas trwania nauki, ale nie więcej niż 3 lata. Ukończenie szkoły średniej zawodowej, albo średniej zawodowej dla absolwentów zasadniczych szkół zawodowych pozwala wliczyć do stażu pracy 5 lat. Osoba, która skończyła szkołę ogólnokształcącą, może do swojego stażu pracy wliczyć 4 lata. 6 lat stażu pracy wlicza się tym, którzy skończyli szkołę policealną, a 8 lat – szkołę wyższą. Jeśli pracownik pobierał naukę w czasie zatrudnienia, to do stażu pracy wlicza się albo okres zatrudnienia, albo okres nauki. Pełna dowolność w tym przypadku wynika z prawa wliczenia okresu, który jest korzystniejszy dla pracownika.

Na wymiar urlopu mają wpływ również :

  • okres pobierania zasiłku i stypendium przez osobę bezrobotną skierowaną na szkolenie lub odbywającą staż albo przygotowanie zawodowe w miejscu pracy;
  • okres zatrudnienia za granicą u pracodawców zagranicznych;
  • zasadnicza służba wojskowa;
  • okres, za który pracownikowi przyznano odszkodowanie z powodu wadliwego rozwiązania stosunku pracy przez pracodawcę;
  • okres urlopu bezpłatnego, udzielanego pracownikowi w celu pełnienia z wyboru funkcji związkowej poza zakładem pracy;
  • okres urlopu bezpłatnego na czas wykonywania mandatu posła lub senatora.

Do stażu pracy nie wlicza się natomiast okresu pracy na podstawie umowy zlecenia, umowy o dzieło, a także okresu prowadzenia działalności gospodarczej. Okresu urlopu bezpłatnego również nie wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze.

Dodatkowe dni urlopu

W niektórych sytuacjach pracownikowi przysługują dodatkowe dni urlopu. Z dodatkowych dni wolnych od pracy (w ilości proporcjonalnej do wymiaru etatu) mogą skorzystać osoby o znacznym albo umiarkowanym stopniu niepełnoprawności, zatrudnione w niepełnym wymiarze czasu pracy. Z kolei młodociani niepełnosprawni nabywają prawo do urlopu wypoczynkowego już po upływie sześciu miesięcy od rozpoczęcia pracy. W sumie urlop młodocianych wynosi 38 dni po roku pracy. Jeśli osoba, która nie ukończyła 18. roku życia pracuje i uczy się, wówczas pracodawca ma obowiązek udzielenia jej urlopu w czasie ferii szkolnych.

Jeśli pracownik tymczasowy wykonuje pracę krócej niż 6 miesięcy dla jednego pracodawcy, wówczas kwestię udzielenia mu urlopu powinien uzgodnić z agencją pracy tymczasowej. Z urlopu na żądanie mogą korzystać tylko ci pracownicy tymczasowi, którzy pracowali na rzecz jednego pracodawcy minimum 6 miesięcy.

Dodatkowe dni urlopu możemy również uzyskać w związku ze szczególnymi sytuacjami rodzinnymi i osobistymi. Jeśli urodzi ci się dziecko, bierzesz ślub, jesteś honorowym dawcą krwi, wezwano cię do sądu lub zmarł ktoś z twojej rodziny, to masz prawo wnioskować u pracodawcy o udzielenie dwóch dodatkowych, płatnych dni urlopu. Pozytywne rozpatrzenie takiego wniosku nie zależy od dobrej woli pracodawcy, który musi przystać na prośbę pracownika. Często jednak warunkiem udzielenia urlopu okolicznościowego jest przedstawienie stosownych dowodów, potwierdzających zaistnienie sytuacji przedstawionej we wniosku.

Urlopy zatrudnionych w niepełnym wymiarze

Wymiary urlopu pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy ustala się analogicznie do tego, jak w przypadku osób zatrudnionych w pełnym wymiarze czasu pracy, z tą różnicą, że wyliczenie to musi być sporządzone proporcjonalne. W tym przypadku niepełny dzień urlopu zaokrągla się w górę do pełnego dnia. Jak to policzyć? Załóżmy, że pracodawca zatrudnił na ¾ etatu pracownika, którego staż pracy wynosi więcej niż 10 lat. Jego wymiar urlopu to 20 dni (3/4 x 26 = 19,5 dnia, które zaokrąglamy w górę).

Jeśli do zmiany wymiaru pracy dojdzie w trakcie trwania roku kalendarzowego, to należy dokonać osobnych dwóch wyliczeń dla każdego z okresów. Załóżmy, że pracownik ma staż pracy powyżej 10 lat i przez 4 miesiące pracował na ¾ etatu, a następnie przez 8 miesięcy na pełny etat. Pełny wymiar urlopu w tym przypadku to 25 dni. Jako pierwsze liczymy dni urlopu przysługujące z tytułu pracy na ¾ etatu: (3/4 x 26) x 4/12 = 6,66, czyli w zaokrągleniu 7 dni, następnie dni urlopu przysługujące z tytułu pracy na pełen etat: 26 x 8/12 = 17,33, czyli w zaokrągleniu 18 dni.

Kiedy należy się urlop?

Urlopu udziela się pracownikowi w dni pracujące, zgodnie z obowiązującym z firmie rozkładem pracy. Zgodnie z tą zasadą, jeden dzień urlopu odpowiada ośmiu godzinom pracy. Udzielenie urlopu w dniu pracy, w wymiarze godzinowym będącym częścią dobowego wymiaru czasu pracy jest możliwe tylko wtedy, kiedy część urlopu pozostała do wykorzystania jest niższa niż pełny dobowy wymiar czasu pracy.

Osobie, która wykorzystała już cały urlop za dany rok, ale nabyła już  prawo do urlopu w wyższym wymiarze (26 dni), przysługuje urlop uzupełniający. Jest to ustalenie ze względów formalnych. W takiej sytuacji osobie, która nie wykorzystała całego urlopu w podstawowym wymiarze, przysługuje od razu prawo do urlopu w wyższym wymiarze.

W okresie wypowiedzenia umowy o pracę, pracodawca ma prawo wysłać pracownika na urlop wypoczynkowy, zarówno bieżący, jak i zaległy, nawet bez zgody pracownika. Jeśli stosunek pracy ustaje przed upływem pełnego roku kalendarzowego, to pracownikowi przysługuje urlop w wymiarze proporcjonalnym do okresu przepracowanego u danego pracodawcy, chyba że przed tym zdarzeniem pracownik wykorzystał urlop w przysługującym mu albo wyższym wymiarze. Liczba dni urlopu u nowego pracodawcy będzie wówczas przysługiwała w wymiarze proporcjonalnym do okresu pozostałego do końca roku kalendarzowego, chyba że będzie to zatrudnienie na okres krótszy – wówczas należy policzyć liczbę dni proporcjonalną do okresu zatrudnienia i stażu pracy. Jeśli zaczniemy nową pracę 1 sierpnia, a umowa podpisana była na trzy miesiące (przy założeniu, że staż pracy wynosi ponad 10 lat), to będzie nam przysługiwało 7 dni urlopu. Jeśli rozwiązanie stosunku pracy nastąpi w połowie miesiąca, to dotychczasowy pracodawca powinien zaokrąglić liczbę przepracowanych u niego dni do pełnego miesiąca. Osobie, której zgodnie ze stażem pracy przysługuje 26 dni urlopu rocznie, z których wykorzystała już 9, z którą umowę o pracę rozwiązano 10 kwietnia, nowy pracodawca, z którym umowę zawarła 15 kwietnia, powinien przyznać urlop w wymiarze za pozostałe 8 miesięcy.

Ustalony wcześniej w planie urlopowym termin może ulec zmianie z inicjatywy zarówno pracodawcy, jak i pracownika. Przy czym ocena, tego, czy przyczyny przesunięcia urlopu podawane przez pracownika są ważne, należy do pracodawcy. Jeśli przed planowanym urlopem pracownikowi zdarzy się choroba, która objęłaby wcześniej planowany termin urlopu, pracodawca ma go obowiązkowo przesunąć (art. 165 k.p.). Pracodawca może też odwołać pracownika z urlopu na którym przebywa, jeśli wystąpią okoliczności nieprzewidziane wcześniej. Konieczność powrotu do pracy należy traktować jako polecenie służbowe.

Urlop na żądanie

Wymiar urlopu na żądanie nie może przekroczyć 4 dni w roku kalendarzowym, niezależnie od liczby pracodawców. Oznacza to, że cztery razy w roku możemy zażądać udzielenia urlopu w dniu, w którym powinniśmy stawić się w zakładzie pracy. Można to zrobić pisemnie, ustnie, telefonicznie, a nawet poprzez e-mail. Niestety, niewykorzystany do końca grudnia urlop z poprzedniego roku traci cechy urlopu na żądanie i przechodzi na następny rok jako zwykły dzień urlopowy.

Urlop wypoczynkowy a macierzyństwo

Na wniosek pracownicy, która w danym roku kalendarzowym korzystała z urlopu macierzyńskiego pracodawca ma obowiązek udzielenia jej urlopu wypoczynkowego w przysługującym jej wymiarze. Od niedawna dotyczy to również ojców, który mogą skorzystać z części urlopu macierzyńskiego.

Zgodnie z aktualnymi zasadami, matka lub ojciec mogą skorzystać z 20 tygodni urlopu macierzyńskiego w przypadku urodzenia jednego dziecka (z czego 14 tygodni zarezerwowanych jest tylko dla matki). Można też skorzystać z dodatkowego urlopu macierzyńskiego w wymiarze 6 tygodni, bezpośrednio po wykorzystaniu podstawowego urlopu macierzyńskiego. Łącznie urlop macierzyńskie to obecnie maksymalnie 52 tygodnie (w przypadku urodzenia jednego dziecka, natomiast jeśli dzieci jest więcej, to wymiar urlopu macierzyńskiego automatycznie wzrasta).

Czy niewykorzystany przepada?

Co do zasady pracodawca jest zobowiązany udzielić pracownikowi urlopu w roku kalendarzowym, w którym nabył on do niego prawo. Jeśli pracownik nie wykorzysta przysługującego mu urlopu w ustalonym terminie, to należy mu go udzielić najpóźniej do 30 września następnego roku. Pracodawca może wysłać pracownika na zaległy urlop nawet wtedy, gdy nie wyraża on na to zgody. Zgodnie z art. 291 k.p. roszczenia ze stosunku pracy przedawniają się z upływem trzech lat od dnia, w którym świadczenie stało się wymagalne, jednak bieg przedawnienia ulega zawieszeniu na czas korzystania z urlopu wychowawczego.

Justyna Niedbał

Źródło:
Tematy
Kredyt dla firm. Marża od 2,4% z ubezpieczeniem. 0% prowizji za udzielenie.

Kredyt dla firm. Marża od 2,4% z ubezpieczeniem. 0% prowizji za udzielenie.

Advertisement

Komentarze (41)

dodaj komentarz
~Aga
Witam. W mojej firmie pracodawca ustalił sobie że w ciągu pierwszego półrocza trzeba wykorzystać 2 dni urlopu na żądanie i w ciągu drugiego półrocza następne dwa. Jeśli w pierwszym półroczu nie wykorzysta się 2 dni tegoż urlopu pracodawca udziela go bez mojej zgody jako urlop wypoczynkowy w wybranym przez siebie Witam. W mojej firmie pracodawca ustalił sobie że w ciągu pierwszego półrocza trzeba wykorzystać 2 dni urlopu na żądanie i w ciągu drugiego półrocza następne dwa. Jeśli w pierwszym półroczu nie wykorzysta się 2 dni tegoż urlopu pracodawca udziela go bez mojej zgody jako urlop wypoczynkowy w wybranym przez siebie terminie w drugim półroczu. Czy ma do tego prawo?
~Żaneta
Witam
Cow sytuacji gdy osoba zatrudniona na podsr. Um zlecenie w tym czasie uczy się w szkole policealnej? Szkoła policealna to 6 lat, okres zatr.na um o prace to ponad 4. Czy wówczas jest przyznane prawo do 26 dniowego urlopu? Czy nauka w trakcie um zlecenie eliminuje tą możliwość?
~Paulina
Mam umowę na 3\4 etatu i podpisałam wniosek o urlop bezpłatny czy jest jakaś kwota którą pracodawca powinien mi wypłacić?Czy on musi płacić wtedy za mnie ZUS?
~emma03
Moje pytanie:mam ponad 10 lat pracy,po odbytym stażu finansowanym że środków unijnych jestem zatrudniona na miesiąc zgodnie z warunkami stażu, ile przysługuje mi urlopu w ciągu tego miesiäca?i
~Michal
Proszę o pomoc.
Skończyłem studia magisterskie.
Potem pracowałem 2 lata na pełny etat.
Potem prowadziłem własną działalność 2 lata.
Potem pracowałem na pełny etat od maja do lutego, czyli 8 miesięcy.
Teraz podjadałem pracę od lutego .
Ile należy mi się dni urlopu jak przyszedłem w lutym do pracy?
Proszę o pomoc.
Skończyłem studia magisterskie.
Potem pracowałem 2 lata na pełny etat.
Potem prowadziłem własną działalność 2 lata.
Potem pracowałem na pełny etat od maja do lutego, czyli 8 miesięcy.
Teraz podjadałem pracę od lutego .
Ile należy mi się dni urlopu jak przyszedłem w lutym do pracy?
Wszystko na umowę o pracę.
~Kraska
Nie masz 20 dni urlopu, nie liczysz razem lat szkoły
~Iza
Witam
Proszę o podpowiedz :
Jeśli pracownik zatrudniony jest od 1 czerwca na pełny etat ,czas nieokreślony to czy w lipcu może dostać 2tygodnie urlopu ? Przysługuje mu 20dni ale jak jest zatrudniony od czerwca to ile dni urlopu mu przysługuje ?

Z góry dziękuję
~Gosia
Od 1 lipca przysługuje mu 2 dni
~Kasia
witam, własnie rozpoczełam nową prace, na umowę o prace, jestem studentką robie właśnie licencjat, wcześniej ukończyłam lioceum ogólnokształcące dla dorosłych,nie pracowałam wcześniej nigdy na stałą umowe. Nie wiem, czy dobrze rozumiem,ale z artykułu wynika, że przysługuje mi 24 dni urlopu tak?

Powiązane: Praca

Polecane

Najnowsze

Popularne

Ważne linki