Willa Gawrońskich przy Alejach Ujazdowskich 23 w Warszawie została wpisana do rejestru zabytków. Kiedyś mieściły się w niej ambasady, teraz jest własnością prywatną.
Uzasadniając swoją decyzję, mazowiecki wojewódzki konserwator zabytków wskazał, że budynek, wzniesiony w latach 1923-1924 według projektu Marcina Weinfelda, ma wartości historyczne, artystyczne i naukowe.
Aleje Ujazdowskie stanowią część Traktu Królewskiego i należą do najbardziej reprezentacyjnych ulic na terenie Warszawy. Wśród zabudowy wznoszonej wzdłuż jej biegu dominują poprzedzone zielenią rezydencje i wille o bogatym wystroju architektonicznym, do których należy również Willa Gawrońskich.
„Wartość historyczna budynku wiąże się również z okresem powojennym, kiedy mieściła się w nim siedziba ambasady Jugosławii. (...) Budynek reprezentuje typ poprzedzonej niewielkim ogródkiem kamienicy wielkomiejskiej w stylu francuskim, o reprezentacyjnej, monumentalnej elewacji frontowej o klasycyzującej formie” - zaznaczył konserwator.
Dodał, że odmiennie potraktowano elewacje boczne i tylną, które zostały zaprojektowane w czasie odbudowy i wpisują się w nurt modernizmu.
Budowę sześciokondygnacyjnej willi rozpoczęto w 1913 r. z inicjatywy Ruchli vel Róży Librach, prace zatrzymał wybuch I wojny światowej. W 1922 r. działkę, na której znajdował się budynek wzniesiony do pierwszego piętra, z zachowanymi trzema ścianami, nabyli Regina i Leon Ruziewiczowie, właściciele „Domu Handlowego Leon Ruziewicz” przy ul. Moniuszki 2a w Warszawie. Budowę wznowiono w czerwcu 1923 r., a ukończono w styczniu 1924 r. Autorem projektu był Marcin Weinfeld (1884-1965), absolwent Politechniki w Dreźnie i Politechniki Warszawskiej. W 1927 r. nieruchomość kupiła Lucjana Frassati-Gawrońska.
W czasie II wojny światowej w willi mieściła się siedziba SS i policji na dystrykt warszawski. Budynek był też świadkiem udanego zamachu Armii Krajowej na dowódcę SS Franza Kutscherę (1944) nazywanego „katem Warszawy”. Podczas Powstania Warszawskiego został poważnie uszkodzony, zniszczeniu uległy dachy oraz jego zachodnia część. W 1946 r. nieruchomość została upaństwowiona i przeznaczona na cele publiczne. Początkowo w zniszczonym budynku siedzibę miał Związek Samopomocy Chłopskiej, następnie willę wraz z budynkiem przy Al. Ujazdowskich 21 przekazano na siedzibę ambasady Jugosławii (od 2006 r. Serbii). W 1947 r. przystąpiono do odbudowy budynku, prace zakończono w kolejnym roku. W 2000 r. nieruchomość została zwrócona rodzinie Gawrońskich. Ambasada Serbii opuściła budynek w 2010 r., wówczas nieruchomość została sprzedana. Obecnie stanowi własność prywatną. (PAP)
mas/ miś/
