Trybunał Sprawiedliwości UE w czwartek odpowiedział na pytania skierowane przez warszawski sąd rozpatrujący sprawę o unieważnienie umowy kredytu frankowego. W ocenie TSUE bank mógł podnieść zarzut ewentualny potrącenia wierzytelności o zwrot kapitału kredytu z wierzytelnością konsumenta.
Sąd Okręgowy w Warszawie w sprawie przeciwko bankowi Santander wydał w grudniu 2024 r. wyrok częściowy. Stwierdził nieważność umowy kredytu hipotecznego denominowanego we franku szwajcarskim. Jednak w związku z wątpliwościami co do skutków, jakie unieważnienie umowy będzie mieć dla konsumenta, zadał TSUE pięć pytań dotyczących wykładni dyrektywy w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich.
Warszawski sąd zastanawiał się zwłaszcza, czy bank mógł podnieść w toku procesu zarzut potrącenia wierzytelności o zwrot kapitału kredytu jako zarzut ewentualny, użyty na wypadek, gdyby sąd nie uwzględnił stanowiska banku, który generalnie utrzymywał w toku procesu, że umowa kredytu jest ważna i nie zawiera nieuczciwych warunków umownych. Sąd podkreślał, że uwzględnienie zarzutu potrącenia mogłoby doprowadzić do częściowego obciążenia konsumenta kosztami procesu.
Unikanie mnożenia procesów
TSUE stwierdził w odpowiedzi, że uwzględnienie przez sąd krajowy zarzutu potrącenia zgłoszonego przez bank nie jest sprzeczne z unijnym prawem. Zrobił jednak zastrzeżenie, że konsument powinien zostać poinformowany o konsekwencjach stwierdzenia nieważności umowy i dąży do jej podważenia, mając wiedzę o ewentualnych roszczeniach banku dotyczących kapitału.
Sędziowie trybunału w Luksemburgu doszli bowiem do wniosku, że w takiej sytuacji potrącenie kapitału stanowi jeden ze sposobów uzyskania przez bank zwrotu pożyczonego kapitału, do czego bank ma prawo po stwierdzeniu nieważności umowy. Potrącenie pozwala też uniknąć mnożenia postępowań i związanych z nimi dodatkowych kosztów, które mogłyby obciążyć także konsumenta.
Koszty nie mogą odstraszać konsumenta
TSUE zastrzegł też, że jeśli chodzi o wpływ uwzględnienia zarzutu potrącenia na koszty procesu, to podział kosztów nie może zniechęcać konsumenta do korzystania z prawa zwrócenia się do sądu w celu stwierdzenia nieważności umowy kredytu. Jak podkreślił, obowiązkiem sądu będzie dokonanie w tym duchu wykładni prawa krajowego, z uwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy.
Odpowiedź na pytania prejudycjalne nie rozstrzyga sporu toczącego się przed sądem krajowym. To on wyda wyrok, uwzględniając wyrok TSUE.
ZBP: Trybunał Sprawiedliwości UE uznał prawo banków do potrącenia kapitału z ratami
Banki mogą podnosić zarzut potrącenia nawet pomimo kwestionowania nieważności umowy, Trybunał Sprawiedliwości UE potwierdził także prawo banków do potrącania kapitału z ratami - ocenił Związek Banków Polskich.
„Rozstrzygnięcie to jest zgodne z dotychczasową praktyką stosowaną przez banki i pozwala na kompleksowe rozliczenie stron w jednym postępowaniu. Dzięki dokonaniu potrącenia zostaje usunięta niepewność stron co do rozliczenia. Potrącenie jest korzystne nie tylko dla stron, ale też dla wymiaru sprawiedliwości, ponieważ nie będzie konieczne wytaczanie odrębnego powództwa o zwrot kapitału” - ocenił ZBP w komentarzu przesłanym PAP.
Jak dodał, TSUE miał wskazać, że gdyby bank został pozbawiony możliwości podniesienia wobec konsumenta zarzutu potrącenia, „jego prawo do skutecznej ochrony sądowej zostałoby naruszone w sposób nieproporcjonalny”.
Z Brukseli Magdalena Cedro (PAP)
mce/ akl/ ktl/
