Ustalanie kursów na GPW

Giełda to szczególne miejsce, gdzie spotykają się dwie ludzkie natury: chciwość i strach. To sprawia, że kursy instrumentów finansowych ciągle się zmieniają. Jak zmierzyć ich wypadkową, a czasem zapanować nad nią - to trudne zadanie dla systemów ustalania kursów giełdowych.

Co to jest kurs akcji

Kurs papieru wartościowego jest ustalany na Giełdzie Papierów Wartościowych w systemie informatycznym Warset. Obowiązuje przy tym zasada, aby przy ustalonym kursie jak największa ich ilość papierów wartościowych zmieniła właściciela i były usatysfakcjonowane obie strony transakcji.

Na Giełdzie Papierów Wartościowych akcje są notowane w dwóch systemach notowań kursu jednolitego oraz systemie notowań ciągłych.

W systemie kursu jednolitego, kurs jest ustalany dwukrotnie w ciągu dnia (fixing). Jest on wyznaczany na podstawie zleceń, które zostały złożone przed rozpoczęciem notowań w oparciu o następujące zasady:
  • maksymalizacja wolumenu obrotu,
  • minimalizacja różnicy miedzy liczbą papierów w zleceniach sprzedaży i zleceniach kupna, możliwych do zrealizowania po określonym kursie,
  • minimalizacja różnicą między kursem określanym i kursem odniesienia.
W systemie notowań ciągłych zlecenia są realizowane na bieżąco, o ile występuje zgodność cen kupna i sprzedaży. W przeciwnym razie są umieszczane w arkuszu zleceń, gdzie oczekują zleceń przeciwnych, pozwalających na zawarcie transakcji. Podczas notowań ciągłych obowiązują dwa priorytety: cena oraz czas złożenia zlecenia. W efekcie w tym systemie kursy akcji ulegają ciągłym zmianom.

Ograniczenia wahań kursów

Na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie kursy notowanych instrumentów finansowych są ustalane na podstawie zleceń inwestorów. Bywa jednak, że zlecenie może powodować destabilizację rynku. Oznacza to duże zmiany kursów w stosunkowo krótkim czasie, mogące w skrajnym przypadku doprowadzić do paniki na rynku. Aby temu zapobiec na giełdach ustala się ograniczenia wahań kursów notowanych instrumentów finansowych. Ich celem jest ochrona inwestorów przed poniesieniem wysokich strat w wyniku gwałtownych zmian na rynku, które mogą być spowodowane m.in. manipulacjami cenowymi. Przyczyną dużych zmian kursów mogą być również informacje o nadzwyczajnych wynikach finansowych emitenta czy informacje o zdarzeniach nadzwyczajnych, jak poniesienie dużych strat lub zawarcie korzystnej umowy. Na dynamiczny skok notowań może mieć również podjęcie uchwały walnego zgromadzenia akcjonariuszy o wypłacie dywidendy lub ustaleniu prawa poboru (A8) do akcji nowej emisji.

Potocznie takie ograniczenia określa się je mianem widełek. Na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie, na wzór innych giełd, obowiązują dwa typy tych widełek: statyczne i dynamiczne.

Widełki statyczne pozwalają na określenie granic dopuszczalnych odchyleń kursów, wewnątrz których mogą kształtować się ceny notowanych instrumentów finansowych.

Dolna wartość widełek statycznych to cena, poniżej której nie może spaść kurs instrumentów finansowych, natomiast górna wartość widełek to cena, powyżej której kurs nie może wzrosnąć.

Kurs otwarcia może być wyższy lub niższy od kursu odniesienia najwyżej o 10% w przypadku akcji i o 3 punkty procentowe w przypadku obligacji (A8). W przypadku równoważenia rynku ograniczenia wahań kursów mogą być poszerzone do 21% w przypadku akcji oraz 6 punktów procentowych w przypadku obligacji.

Na przykład, jeżeli szerokość widełek dla akcji wynosi +/-10%, to przyjmując za kurs odniesienia 10,00 PLN, dolna wartość widełek wynosi 9,00 PLN, a górna 11,00 PLN.

Kursem odniesienia dla ustalenia widełek statycznych, jakie obowiązują na otwarcie sesji może być kurs:
  • zamknięcia z poprzedniej sesji lub
  • ostatni dzienny kurs rozliczeniowy, lub
  • kurs wyliczony teoretycznie (Teoretyczny Kurs Otwarcia, "TKO").
Kurs otwarcia oraz kurs zamknięcia określany jest przy zastosowaniu kolejno następujących zasad:
  • maksymalizacji wolumenu obrotu,
  • minimalizacji różnicy między liczbą instrumentów finansowych w zleceniach sprzedaży i zleceniach kupna możliwych do zrealizowania po określonym kursie,
  • minimalizacji różnicy między kursem określanym a kursem odniesienia.
Przy określaniu kursu otwarcia i kursu zamknięcia, uwzględniane są kolejno następujące zlecenia maklerskie:
  • po każdej cenie (PKC),
  • po cenie rynkowej na otwarcie (PCRO),
  • z limitem ceny (Limit).
Kursem odniesienia dla widełek statycznych, jakie będą obowiązywać w czasie danej sesji jest kurs otwarcia tego instrumentu. W sytuacji, kiedy jest niemożliwe ustalenie kursu otwarcia, wówczas jako kurs odniesienia dla widełek statycznych na aktualną sesję przyjmuje się kurs odniesienia ustalony dla widełek na otwarciu.

Widełki ustalone po otwarciu obowiązują dla każdego instrumentu do końca sesji na niezmienionym poziomie, z wyjątkiem sytuacji wymagającej równoważenia rynku.

W trakcie sesji do zawarcia transakcji dochodzi, gdy kurs mieści się wewnątrz widełek statycznych. Jeżeli zlecenie, które wpłynęło na giełdę mogłoby zostać zrealizowane tylko poza widełkami, automatycznie następuje wstrzymanie obrotu. Następuje wówczas faza równoważenia rynku. W tej fazie można składać dodatkowe zlecenia kupna i sprzedaży oraz anulować i modyfikować wcześniej złożone zlecenia. Wtedy też giełda może dokonać zmiany widełek lub ogłosić nietransakcyjny kurs otwarcia (zamknięcia). W przypadku przewagi zleceń kupna jest on równy górnemu ograniczeniu wahań, natomiast w przypadku przewagi zleceń sprzedaży - równy dolnemu ograniczeniu wahań.

Na zakończenie sesji następuje ustalenie kursów zamknięcia, dziennych kursów rozliczeniowych dla kontraktów terminowych oraz obliczanie teoretycznych kursów dla opcji, które na następnej sesji są kursami odniesienia dla widełek obowiązujących na otwarciu.

Szerokość widełek statycznych - notowania ciągłe
Instrument Kurs odniesienia na

otwarcie
Dopuszczalna zmiana

kursu na otwarciu
Dopuszczalna zmiana kursu w trakcie sesji - w przypadku,

gdy kurs w trakcie otwarcia

został określony*
Akcje Kurs zamknięcia +/- 10% od kursu zamknięcia + / - 10% od kursu otwarcia
Kontrakty terminowe

na indeksy
Dzienny kurs rozliczeniowy +/- 5% od dziennego kursu rozliczeniowego +/- 5% od kursu otwarcia
Kontrakty terminowe

na kursy walut
Dzienny kurs rozliczeniowy +/- 3% od dziennego kursu rozliczeniowego +/- 3% od kursu otwarcia
Kontrakty terminowe na akcje Dzienny kurs rozliczeniowy +/- 5% od dziennego kursu rozliczeniowego +/- 5% od kursu otwarcia
Obligacje Kurs zamknięcia +/- 3% punktów procentowych od kursu zamknięcia + / - 3 punktów procentowych od kursu otwarcia
Prawa pierwszeństwa z obligacji Kurs zamknięcia +/- 100% od kursu zamknięcia +/- 100% od kursu otwarcia
Certyfikaty inwestycyjne Kurs zamknięcia +/- 10% od kursu zamknięcia + / - 10% od kursu otwarcia
Prawa do akcji notowanych w

systemie ciągłym
Kurs zamknięcia +/- 10% od kursu zamknięcia + / - 10% od kursu otwarcia
Prawa poboru do akcji notowanych w systemie ciągłym Kurs zamknięcia +/- 100% od kursu zamknięcia +/- 100% od kursu otwarcia
Jednostki indeksowe Kurs zamknięcia z uwzględnieniem ofert na zamknięciu +/- 5% od kursu zamknięcia +/ - 5% od kursu zamknięcia
Warranty opcyjne Kurs zamknięcia +/- 100% od kursu zamknięcia +/- 100% od kursu otwarcia
Opcje na indeks

Kurs teoretyczny

+/- 5% średniej z ostatnich 20 wartości zamknięcia indeksu bazowego określonych przed pierwszym dniem danego miesiąca, zaokrąglonej matematycznie do pełnych dziesiątek punktów indeksowych. +/- 5% średniej z ostatnich 20 wartości zamknięcia indeksu bazowego określonych przed pierwszym dniem tego miesiąca, zaokrąglonej matematycznie do pełnych dziesiątek punktów indeksowych.
Opcje na akcje Kurs teoretyczny Jak wyżej, jednakże. wartość

zaokrąglana jest matematycznie do dziesiątych części jednostki waluty notowania i nie może być

mniejsza niż jedna jednostka waluty notowania.
Jak wyżej, jednakże wartość

zaokrąglana jest matematycznie do dziesiątych części jednostki waluty notowania i nie może być mniejsza niż jedna jednostka waluty notowania.


Szerokość widełek statycznych - notowania jednolite
Instrument Dopuszczalna zmiana kursów na fixingu
Akcje, prawa do akcji notowanych w systemie jednolitym +/- 10% od kursu odniesienia na ostatnim fixingu (z możliwością rozszerzenia do 21%)
Prawa poboru do akcji notowanych w systemie jednolitym +/- 100% od kursu odniesienia na ostatnim fixingu (z możliwością rozszerzenia)


Widełki dynamiczne. Widełki dynamiczne stanowią dodatkowe zabezpieczenie przed dużymi fluktuacjami kursów instrumentów. Dopuszczają one węższy zakres zmian kursów niż widełki statyczne. Ustalane są na podstawie najlepszych ofert kupna i sprzedaży, kursu teoretycznego lub kursu ostatniej transakcji. Stosowanie widełek dynamicznych zwiększa bezpieczeństwo obrotu. Kursem odniesienia dla widełek dynamicznych jest kurs ostatniej transakcji na danym instrumencie.

Szerokość widełek dynamicznych - instrumenty rynku kasowego
Instrument Dopuszczalna zmiana kursu
Akcje wchodzące w skład indeksu WIG20 +/ - 3,5%
Akcje wchodzące w skład indeksu MIDWIG +/ - 4,5%
Pozostałe akcje +/ - 6,5%
Obligacje +/ - 2 punkty procentowe
Prawa poboru 6,5%, jeżeli Zarząd Giełdy najpóźniej w dniu poprzedzającym dzień pierwszego notowania prawa poboru nie określi innej wysokości dynamicznych ograniczeń wahań kursu.
Prawa do nowych akcji W przypadku praw do nowych akcji spółki , które j akcje wchodzą w skład indeksu WIG20 lub MIDWIG analogicznie jak dla tak ich akcji, w innych przypadkach +/ - 6,5%.
Certyfikaty inwestycyjne +/ - 6,5%
Prawa pierwszeństwa z obligacji +/ - 35%
Warranty +/ - 40%
Certyfikaty indeksowe Każdorazowo określana przez Zarząd Giełdy najpóźniej w przeddzień pierwszego notowania certyfikatów.


Szerokość widełek dynamicznych - instrumenty rynku terminowego
Instrument Dopuszczalna zmiana kursu
Kontrakty terminowe WIG20 +/- 25 punktów indeksowych
Kontrakty terminowe MIDWIG +/- 30 punktów indeksowych
Kontrakty terminowe TechWIG +/- 25 punktów indeksowych
Kontrakty terminowe na akcje +/- 3,5%
Kontrakty terminowe na obligacje +/- 0,4 punktu procentowego
Kontrakty terminowe na waluty +/- 4 zł
Opcje na indeks Połowa wartości widełek statycznych (patrz Tabela "Szerokość widełek statycznych")
Opcje na kursy akcji Połowa wartość i widełek statycznych (patrz Tabela "Szerokość widełek statycznych")
Jednostki indeksowe +/- 5 zł

Przykłady ustalania kursów akcji

W tabeli przedstawiono przykładowe zlecenia, jakie napłynęły na giełdę. Zostały one uporządkowane w ten sposób, że w przypadku zleceń kupna od najmniej korzystnego do najbardziej korzystnego z punktu widzenia inwestorów zamierzających nabyć akcje. W przypadku zleceń sprzedaży, kolejność jest odwrotna - od najbardziej korzystnego do najmniej korzystnego z punktu widzenia inwestorów zamierzających zbyć akcje. Ilość skumulowaną akcji oblicza się sumując ilości akcji przy poszczególnych limitach ceny od najmniej korzystnego do najbardziej korzystnego, zgodnie z tezą, że inwestor zaakceptuje kurs taki sam lub korzystniejszy, od tego, który wystawił w swoim zleceniu.

Kurs jest ustalany w takiej wysokości z uwzględnieniem następujących warunków:
  • maksymalizacji wolumenu obrotu,
  • minimalizacji różnicy w ilości papierów wartościowych w zleceniach kupna oraz zleceniach sprzedaży możliwych do zrealizowania przy danym kursie,
  • minimalizacji różnicy pomiędzy kursem ustalanym a kursem odniesienia (otwarcia).
Przykład 1: Centralny arkusz zleceń maklerskich w systemie notowań jednolitych

Kupno Limit ceny (PLN) Sprzedaż
Ilość skumulowana Ilość
Ilość Ilość skumulowana
150 150 PKC 75 450
190 40 10,00 80 375
300 110 9,50 90 295
320 20 9,48 120 205
335 15 9,41 55 85
360 25 PKC 30 30


Kurs odniesienia: 9,00 PLN.

Widełki +/- 10%, tj. 8,10-9,90 PLN.

Największy wolumen obrotów zostanie osiągnięty przy kursie 9,50 PLN i będzie wynosić on 295 akcji. Kurs 9,50 PLN mieści się w dopuszczalnych widełkach. Jednocześnie różnica ilości akcji pomiędzy zleceniami kupna oraz zleceniami sprzedaży jest najmniejsza i wynosi 20.

Niezrealizowane w całości pozostaną zlecenia kupna z limitem ceny 9,41 PLN, 9,48 PLN. Zlecenie kupna 110 akcji z limitem 9,50 PLN zostanie zrealizowane w ilości 105 akcji (redukcja 5 akcji). Po stronie zleceń sprzedaży nie zostaną zrealizowane zlecenia z limitem ceny 10,00 PLN.

Zlecenia kupna typu PKC oraz z limitem wyższym niż 9,50 PLN oraz zlecenia sprzedaży akcji typu PKC oraz z limitem niższym niż 9,50 PLN zostaną zrealizowane w całości.

Kurs 9,50 PLN jest kursem równowagi.

Przykład 2: Centralny arkusz zleceń maklerskich w systemie notowań ciągłych, na otwarcie

Kupno Limit ceny (PLN) Sprzedaż
Ilość skumulowana Ilość
Ilość Ilość skumulowana
20 20 PKC 0 70
45 25 PCRO 10 70
45 0 10,90 15 60
55 10 10,20 20 45
58 3 9,90 15 25
59 1 PCRO 5 10
60 1 PKC 5 5

Kurs odniesienia: 10,00 PLN.

Widełki +/- 10%, tj. 9,00-11,00 PLN.

Największy wolumen obrotów zostanie osiągnięty przy kursach 10,20 PLN oraz 10,90 PLN i będzie wynosić on w obydwu przypadkach 45 akcji. Kursy te mieszczą się również w dopuszczalnych widełkach Aby ustalić jeden kurs, spełniający wszystkie kryteria, należy przejść do sprawdzenia następnych warunków.

Przy kursie 10,20 PLN po stronie kupna jest 55 akcji, natomiast po stronie sprzedaży 45 akcji - różnica 10 akcji. Z kolei przy kursie 10,90 PLN po stronie kupna jest 45 akcji natomiast po stronie sprzedaży 60 akcji - różnica 15 akcji. Stąd do dalszych rozważań przyjmuje się kursu 10,20 PLN, przy którym różnica ta jest mniejsza.

Ponadto kurs 10,20 jest bliższy kursowi odniesienia niż kurs 10,90 PLN.

Przy tym kursie niezrealizowane w całości pozostaną zlecenia sprzedaży z limitem ceny 9,90 PLN. Zlecenia kupna 10 akcji z limitem 10,20 PLN nie zostaną zrealizowane w całości (redukcja 10 akcji).

Zlecenia kupna typu PKC oraz z limitem wyższym niż 10,20 PLN oraz zlecenia sprzedaży akcji typu PKC oraz z limitem niższym niż 10,20 PLN zostaną zrealizowane w całości.

Kurs 10,20 PLN jest kursem równowagi.

Zlecenia PCRO kupna będą realizowane po zleceniach z limitem wyższym, niż ustalony kurs 10,20 PLN. Natomiast zlecenia PCRO sprzedaży - po zleceniach z limitem niższym niż ustalony kurs.

Dopuszczalne kroki zmian kursów instrumentów finansowych

Krok notowań oznacza minimalną wartość, o jaką może zmienić się kurs instrumentu finansowego. Oznacza to, że limit ceny w zleceniach typu "Limit" winien stanowić wielokrotność kroku.

Kroki notowań
Akcje, PDA, prawa poboru, prawa pierwszeństwa z obligacji, warranty opcyjne, certyfikaty indeksowe
Kurs(PLN) Krok Notowań (PLN)
poniżej 50 0,01
od 50 do 100 0,05
od 100 do 500 0,1
powyżej 500 0,5
Opcje indeksowe
Kurs (pkt. indeks) Krok Notowań (pkt. indeks)
poniżej 50 0,01
Powyżej 50 0,05
Opcje na akcje, kontrakty terminowe na akcje
Kurs(PLN) Krok Notowań (PLN)
Poniżej 50 0,01
Powyżej 50 0,05

Publikowanie informacji o notowaniach giełdowych

Giełda przekazuje do publicznej wiadomości informacje o notowaniach, za pośrednictwem biuletynów publikowanych na zakończenie sesji, serwisów elektronicznych dostępnych za pośrednictwem dystrybutorów oraz poprzez ogólnodostępny serwis teletekstu w TVP. Mogą z nich korzystać inwestorzy, analitycy, instytucje rynku kapitałowego oraz środki masowego przekazu.

Publikacje są realizowane na bieżąco poprzez wyświetlanie aktualnych notowań na elektronicznej tablicy giełdy, strony internetowej www.gpw.com.pl, biuletynów publikowanych na zakończenie sesji, elektronicznych dostępnych za pośrednictwem dystrybutorów, jakimi są m.in. agencje informacyjne, domy maklerskie, portale internetowe, firmy programistyczne. Posiadają oni dostęp za pośrednictwem kanałów dystrybucji (łącza stałe, satelitarne, sygnał telewizyjny) do informacji o notowaniach w czasie rzeczywistym, danych opóźnionych i wyników końcowych sesji (np: Bloomberg, Reuters). W systemie dystrybucji danych w trybie czasu rzeczywistego dystrybutorzy pobierają z Giełdy strumień danych o notowaniach i po odpowiednim przetworzeniu udostępniają swoim klientom we własnych serwisach.

Aby prywatna osoba miała dostęp do danych giełdowych czasu rzeczywistego powinna skorzystać z oferty jednej z firm oferujących dostęp do takich notowań. Zwykle najbardziej optymalnym rozwiązaniem jest wykupienie odpowiedniej usługi w domu maklerskim, w którym posiadamy rachunek.

Domy maklerskie udostępniają swoim klientom dane o notowaniach w czasie rzeczywistym poprzez specjalne aplikacje. Koszty dostępu do notowań w czasie rzeczywistym w jednym z biur maklerskich kształtują się następująco:
  • dostęp do pełnego arkusza zleceń - opłata 140 PLN za miesiąc kalendarzowy.
  • dostęp do 5 ofert kupna/sprzedaży - opłata 110 PLN za miesiąc kalendarzowy.
  • dostęp do 3 ofert kupna/sprzedaży - opłata 60 PLN za miesiąc kalendarzowy.
  • dostęp do 1 oferty kupna/sprzedaży - pakiet bezpłatny dla wszystkich klientów domu maklerskiego.
Oprócz domów maklerskich, dostęp do danych giełdowych czasu rzeczywistego oferuje także kilka innych firm nie działających bezpośrednio na rynku finansowym.

Dane o notowaniach można uzyskać również na telefon komórkowy po zawarciu umowy o świadczenie tego rodzaju usługi z dystrybutorem takich informacji.

Komentatorzy serwisów finansowych w stacjach telewizyjnych, radiowych oraz internecie na bieżąco analizują przebieg sesji giełdowej, a po jej zakończeniu dokonują podsumowania.

Po każdej sesji Giełda wydaje w wersji elektronicznej oficjalny biuletyn "Ceduła Giełdy Warszawskiej", w którym oprócz wyników notowań publikowane są wskaźniki giełdowe, dane statystyczne oraz wyniki finansowe notowanych spółek. Cedułę można również nabyć na Giełdzie w formie papierowej. W dniu następnym wyniki notowań publikuje wiele dzienników prasowych.

Informacje o notowaniach giełdowych są również publikowane poprzez telegazetę na stronach 702 - 704.

Powszechny dostęp do danych giełdowych ułatwia inwestorom zawieranie transakcji w czasie rzeczywistym bez względu na ich miejsce przebywania.
Źródło:

Newsletter Bankier.pl

Dodałeś komentarz Twój komentarz został zapisany i pojawi się na stronie za kilka minut.

Nowy komentarz

Anuluj
1 1 ~makler

w drugim zadaniu kurs nie bedzie 10,20 ale 10,21

!
WIG 0,19% 63 843,30
2017-10-23 09:17:00
WIG20 0,31% 2 473,05
2017-10-23 09:35:45
WIG30 0,21% 2 842,88
2017-10-23 09:35:00
MWIG40 -0,09% 4 827,38
2017-10-23 09:18:00
DAX 0,01% 12 991,96
2017-10-23 09:16:00
NASDAQ 0,36% 6 629,05
2017-10-20 22:02:00
SP500 0,51% 2 575,21
2017-10-20 22:07:00

Znajdź profil

Znajdź nas na Facebooku

Zapisz się na bezpłatny newsletter Bankier.pl
Przejdź do strony za 5 Przejdź do strony »

Czy wiesz, że korzystasz z adblocka?
Reklamy nie są takie złe

To dzięki nim możemy udostępniać
Ci nasze treści.

Przemek Barankiewicz - Redaktor naczelny portalu Bankier.pl

Jesteśmy najważniejszym źródłem informacji dla inwestorów, a nie musisz płacić za nasze treści. To możliwe tylko dzięki wyświetlanym przez nas reklamom. Pozwól nam się dalej rozwijać i wyłącz adblocka na stronach Bankier.pl

Przemek Barankiewicz
Redaktor naczelny portalu Bankier.pl