Fajerwerki stwarzają zagrożenie nie tylko dla ludzi, lecz również dla budynków. Wyjaśniamy zasady odpowiedzialności za pożar wywołany przez pirotechnikę.
Na przełomie roku2022/2023 znów nie unikneliśmy publicznej dyskusji na temat fajerwerków oraz podobnych środków pirotechnicznych. Podczas takiej medialnej debaty najczęściej mówi się o dyskomforcie zwierząt domowych oraz dużym hałasie. Pojawiają się też argumenty dotyczące np. śmierci ptaków. Warto brać pod uwagę jeszcze inną kwestię, a mianowicie szkody majątkowe.
Przykładowo zabawa pirotechniką w noc kończącą 2021 rok skutkowała pożarem dwóch warszawskich mieszkań i uszkodzeniami elewacji budynków, w których znajdują się wspomniane lokale. Eksperci portalu RynekPierwotny.pl postanowili sprawdzić, jak wygląda kwestia nieruchomościowych szkód spowodowanych przez pirotechnikę w kontekście prawa cywilnego, orzecznictwa sądów oraz ubezpieczeń. Wydaje się bowiem, że kolejne takie pirotechniczne szkody są nieuniknione.
Zobacz także
Oprócz odpowiedzialności cywilnej będzie też karna
Dane Państwowej Straży Pożarnej sugerują, że niewłaściwe użytkowanie pirotechniki nie jest częstą przyczyną pożarów. Na pewno ma to związek z faktem, że część wojewodów wydaje coroczne rozporządzenia porządkowe zakazujące używania środków pirotechnicznych w miejscach publicznych poza dwoma dniami (31 grudnia oraz 1 stycznia). Niemniej jednak analiza orzecznictwa sądów potwierdza, że duże szkody związane z użyciem pirotechniki faktycznie się zdarzają.
Na uwagę zasługuje między innymi Wyrok Sądu Rejonowego w Człuchowie z dnia 24 lutego 2017 r. (sygnatura akt II K 199/15). To orzeczenie dotyczyło dużego pożaru budynku spowodowanego przez nieostrożne odpalanie fajerwerków. Pechowy ojciec, który chciał uatrakcyjnić urodziny córki, został skazany na osiem miesięcy pozbawienia wolności, gdyż sąd uznał go winnym przestępstwa z artykułu 163 kodeksu karnego (sprowadzenie zdarzenia powszechnie niebezpiecznego). Nie wiemy wprawdzie, czy poszkodowany właściciel budynku domagał się też odszkodowania na drodze cywilnej, ale wydaje się to bardzo prawdopodobne. Suma szkód oszacowanych po pożarze przekroczyła bowiem 300 000 zł.
Za pożar może odpowiadać organizator imprezy
Ciekawy wydaje się też Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 23 czerwca 2016 r. (sygnatura akt I ACa 332/16). W tej sprawie sąd analizował ewentualną odpowiedzialność za pożar budynku gospodarczego. Skutkował on szkodami oszacowanymi na ponad 100 000 zł, a jego przyczyną były fajerwerki odpalone z bliskiej odległości. Sąd uznał jednak, że poszkodowani właściciele budynku nie udowodnili związku między pożarem i działaniem pozwanych osób (uczestników imprezy sylwestrowej w wiejskiej świetlicy).
Co więcej, wspomniane spotkanie sylwestrowe nie miało charakteru imprezy masowej, a także imprezy w rozumieniu art. 34 ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (Dz.U. 1991 nr 114 poz. 493). Feralna zabawa sylwestrowa wbrew twierdzeniom poszkodowanych nie posiadała też organizatora. Status organizatora imprezy może skutkować odpowiedzialnością za szkody spowodowane przez pirotechnikę (na podstawie art. 415 KC), ale - jak podkreślił szczeciński sąd - w takiej sytuacji konieczne byłoby wykazanie niewłaściwego zabezpieczenia zaplanowanego wcześniej pokazu fajerwerków.
Czy ubezpieczyciel likwiduje pirotechniczne szkody?
Omawiany wyżej Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie potwierdza, że osoby, których budynki i lokale uległy uszkodzeniu na skutek korzystania z pirotechniki, niestety mogą mieć problemy z ustaleniem sprawców. Chodzi zwłaszcza o szkody, które miały miejsce w czasie powszechnego używania fajerwerków i petard. Zatem znaczenia nabiera kwestia likwidacji szkód wynikających z użycia pirotechniki przy pomocy ubezpieczenia nieruchomości. Każda taka polisa posiada dokument określany jako OWU, czyli ogólne warunki ubezpieczenia. Typowa polisa mieszkaniowa zapewnia co najmniej ochronę murów przed skutkami działania zdarzeń losowych/żywiołów (m.in. ognia).
Wspomniane OWU zwykle nie precyzują, co należy rozumieć pod pojęciem działania ognia, ale wydaje się, że pożar spowodowany niewłaściwym używaniem fajerwerków przez osobę obcą powinien zostać objęty ochroną z ubezpieczenia nieruchomości.
Wątpliwości nie będzie w przypadku ubezpieczenia od skutków wszystkich ryzyk (all risk). Jednakże nawet taka polisa nie zapewni odszkodowania, jeśli właściciel sam spowodował pożar, np. poprzez odpalanie fajerwerków z balkonu albo ich składowanie w domu. Rażące niedbalstwo wykluczy również odszkodowanie z prywatnego OC sprawcy szkody. Wyjątek dotyczy polis OC, których warunki wyraźnie wskazują na objęcie ochroną skutków rażącego niedbalstwa.
Andrzej Prajsnar
