Literacka nagroda Nobla dla Olgi Tokarczuk

Olga Tokarczuk laureatką literackiej nagrody Nobla za rok 2018. Nagrodę za rok 2019 otrzymał austriacki pisarz Peter Handke.

(fot. Maksymilian Czekaj / FORUM)

Jak podała Szwedzka Akademia, Tokarczuk otrzymała nagrodę "za wyobraźnię narracyjną, która z encyklopedyczną pasją prezentuje przekraczanie granic jako formę życia".

Tokarczuk do nagrody była typowana już od kilku lat, ale dopiero w tym roku udało się zdobyć to najbardziej prestiżowe dla pisarza wyróżnienie. Oprócz Tokarczuk wśród potencjalnych laureatów z Polski  wymieniano Adama Zagajewskiego.

Tokarczuk, która jest w drodze na spotkanie w Niemczech i o nagrodzie dowiedziała się na autostradzie, powiedziała "Gazecie Wyborczej", że po tej informacji musiała się zatrzymać. "To jeszcze w ogóle do mnie nie dociera. Bardzo się cieszę także z tego, że nagrodę wraz ze mną otrzymał Peter Handke, które niezwykle cenię" - mówiła.

Jej zdaniem "to wspaniale, że Akademia Szwedzka doceniła literaturę z centralnej części Europy. Cieszę się, że jeszcze się trzymamy".

Olga Tokarczuk w rozmowie ze szwedzką gazetą "Dagens Nyheter" potwierdziła w czwartek, że przyjedzie do Sztokholmu odebrać literacką Nagrodę Nobla. Ceremonia wręczenia nagród odbędzie się 10 grudnia w Sztokholmie.

"Oczywiście, że przyjadę do Sztokholmu odebrać Nagrodę Nobla. Muszę tylko znaleźć czas na napisanie odczytu" - powiedziała Tokarczuk. Taki wykład dla publiczności jest obowiązkiem każdego noblisty. Pisarka wyraziła nadzieję, że przyznanie jej literackiego Nobla "nie wpłynie na nią, ale jej pomoże". "Jakoś sobie z tym poradzę" - stwierdziła.

Tokarczuk przyznaną jej Nagrodę Nobla określiła jako "dużą zmianę w życiu". "Mam nadzieję nie podzielić losu Wisławy Szymborskiej, która dzieliła życie na przed i po nagrodzie i uważała, że Nobel jest pewnego rodzaju katastrofą" - podkreśliła.

Tokarczuk w rozmowie z TVN24 powiedziała, że cieszy się i jest dumna, że obok niej Noblem uhonorowano również austriackiego pisarza Petera Handkego.

"Wierzę w powieść, wydaje mi się, że powieść jest czymś niesamowitym. To jest głęboki sposób komunikacji ponad granicami, ponad językami, ponad kulturami, odwołuje się do głębokiego podobieństwa między ludźmi i uczy nas empatii, więc to, że w tym roku została doceniona, to jest wielkie szczęście" - powiedziała Tokarczuk.

"To jest coś niesamowitego, że moje książki, które są lokalne, bo wiele z nich dzieje się w małych miejscowościach w Polsce, dotyczy tego naszego malutkiego kawałka świata, to jednak mogą być czytane uniwersalnie, mogą być ważne dla ludzi na świecie" - stwierdziła.

Przyznała również, że są czytelnicy, dla których tematyka jej książek może wydawać się nudna, że nie pasują im temperamentem, ale "nie wszyscy muszą mnie czytać" - zaznaczyła.

Akademii Szwedzkiej została ogłoszona w czwartek. Polka otrzymała Nobla za "za wyobraźnię narracyjną, która z encyklopedyczną pasją prezentuje przekraczanie granic jako formę życia". "Tokarczuk nie traktuje rzeczywistości jako czegoś raz na zawsze ustalonego. Konstruuje swoje powieści na linii napięcia pomiędzy naturalnymi opozycjami - naturą i kulturą, rozumem i szaleństwem, męskością i kobiecością, wspólnotą i alienacją" - napisano w uzasadnieniu werdyktu.

Akademia Szwedzka uznaje, że jak dotąd "opus magnum" Tokarczuk są "Księgi Jakubowe". "Pisarka poświęciła kilka lat na szukanie informacji o bohaterze - charyzmatycznym przywódcy XVIII-wiecznej sekty, uważanym przez współwyznawców za Mesjasza. Był kabalistą, poszukiwaczem wartości duchowych, próbującym zjednoczyć żydów, chrześcijan i muzułmanów". "To fascynujące, jak Tokarczuk pozwala czytelnikom zajrzeć w umysły postaci, aby stworzyć portret swojego bohatera, który przedstawiany jest z perspektywy innych postaci. To był człowiek o wielu twarzach: mistyk, buntownik, ale też manipulator. (...) Powieść Tokarczuk przedstawia nie tylko tajemnicze życie Jakuba Franka, ale daje też bogatą panoramę niemal zapomnianego rozdziału historii Europy" - napisano w uzasadnieniu wyboru Akademii.

Co dostaje laureat Nagrody Nobla?

Wartość Nagrody Nobla w każdej dziedzinie to 9 mln koron szwedzkich (ok. 780 tys. euro i 3,6 mln zł). Ceremonia wręczenia nagród odbywa się 10 grudnia, w rocznicę śmierci Alfreda Nobla.

Najbardziej znane książki Olgi Tokarczuk:

  • "Prawiek i inne czasy"
  • "Bieguni"
  • "Podróż ludzi Księgi"
  • "E.E."
  • "Prowadź swój pług przez kości umarłych" - na tej podstawie Agnieszka Holland nakręciła "Pokot"
  • "Księgi Jakubowe"

Gratulacje dla pisarki

Nagroda Nobla dla Olgi Tokarczyk to dobitny dowód na to, że polska kultura jest doceniana na całym świecie - napisał w czwartek na Twitterze wicepremier, szef MKiDN Piotr Gliński. Minister kultury - jak przyznał - tym bardziej zobowiązuje się powrócić do niedokończonych wcześniej lektur noblistki.

Według wtorkowego zestawienia bukmacherów, firmy Unibet, największe szanse na Nagrodę Nobla mieli: Anne Carson, Margaret Atwood, Maryse Conde, Olga Tokarczuk, Ludmiła Ulicka, Ngugi wa Thiong'o, Haruki Murakami, Laszlo Krasznahorkai, Marilynne Robinson oraz Peter Nadas.

Polska firma bukmacherska STS plasowała Tokarczuk na trzecim miejscu zestawienia potencjalnych noblistów, zaraz za Anne Carson i Maryse Conde.

Nominacje do nagród Nobla oraz przebieg głosowania członków Akademii pozostają tajne przez 50 lat. O tym, kto może otrzymać literackiego Nobla, spekulują jednak corocznie w skandynawskich mediach literaturoznawcy oraz dziennikarze działów kultury. "Pisarka transgranicza i ważny demokratyczny głos we współczesnej Polsce" - określała Tokarczuk gazeta "Sydsvenskan", podkreślając, że Polka zasługuje na nagrodę. Podobnie największy szwedzkojęzyczny dziennik w Finlandii "Hufvudstadsbladet", który napisał, że "przede wszystkim Polka Olga Tokarczuk powinna otrzymać Nobla".

Peter Handke laureatem Literackiego Nobla za rok 2019

Peter Handke laureatem Literackiego Nobla za rok 2019

Laureatem Literackiej Nagrody Nobla za rok 2019 został austriacki pisarz i dramaturg Peter Handke za "pracę, która z lingwistycznym geniuszem eksploruje peryferie i specyfikę ludzkiego doświadczenia".

Z kolei szwedzki największy dziennik "Dagens Nyheter" w weekend poprzedzający ogłoszenie nagród Nobla opublikował obszerny wywiad z Tokarczuk, w którym pisarka opowiada o sytuacji politycznej w Polsce oraz wielokulturowej historii kraju. Dziennikarz, jak sam przyznaje, celowo nie decyduje się zapytać swojej rozmówczyni, czy spodziewa się Nagrody Nobla. Gazeta przypomina poprzednie wyróżnienia pisarki, w tym przyznaną jej w 2018 roku prestiżową nagrodę Man Booker International Prize za książkę "Bieguni".

W programie szwedzkiej telewizji publicznej SVT "Babel" poświęconym wydarzeniom kulturalnym, w którym kilka lat temu gościła Tokarczuk, zaproszeni do studia eksperci jako faworytów do Nagrody Nobla wskazali Kanadyjki: poetkę Anne Carson oraz pisarkę Margaret Atwood. 

Inne tegoroczne noblowskie typy "Babel" to amerykańscy pisarze: urodzona na Karaibach Jamaica Kincaid, Joan Didion oraz Don DeLillo.

Od lat uważa się w Szwecji, że mocnymi kandydatami do Nobla są: kenijski pisarz Ngugi wa Thiong'o, Amerykanka Joyce Carol Oates, a także izraelski pisarz David Grossman. W poprzednich latach jako potencjalnego polskiego noblistę wymieniano poetę Adama Zagajewskiego.

Komitet Noblowski w przeszłości docenił takich Polaków, jak Wisława Szymborska, Czesław Miłosz, Władysław Reymont i Henryk Sienkiewicz.

Kim jest Olga Tokarczuk - droga do Nobla

Olga Tokarczuk urodziła się 29 stycznia 1962 roku w Sulechowie, studiowała psychologię na Uniwersytecie Warszawskim. Po studiach pracowała m.in. jako pokojówka w londyńskim hotelu i psychoterapeutka we Wrocławiu i Wałbrzychu. W 2018 roku, odbierając w Londynie nagrodę Bookera, podkreśliła, że kolczyki, które ma na sobie, są z czasów, gdy pracowała jako pokojówka.

Gdy jej pierwsze utwory literackie zyskały popularność, zrezygnowała z pracy i po przeprowadzeniu się do Nowej Rudy poświęciła się pisaniu. Mieszka obecnie we Wrocławiu, a także w Krajanowie koło Nowej Rudy, w Sudetach Środkowych. Pejzaż i kultura tych okolic przewija się w kilku jej utworach. Jest autorką 17 książek – powieści, zbiorów opowiadań, esejów, a także scenariuszy filmowych. Jej twórczość była wielokrotnie przenoszona na deski teatralne i ekran filmowy. Jest jedną z najczęściej nagradzanych współczesnych polskich pisarek - ma na koncie m.in. nagrodę Fundacji im. Kościelskich, dwukrotnie - w latach 2007 i 2015 - otrzymała Literacką Nagrodę Nike, a w 2018 r. została uhonorowana Międzynarodową Nagrodą Bookera.

Olga Tokarczuk to rzadki przypadek pisarki cenionej zarówno przez krytyków, jak i publiczność. Debiutowała w 1979 r. opowiadaniami w czasopiśmie „Na Przełaj”. W 1989 r. ukazał się jej tomik poetycki, a w 1993 r. pierwsza powieść - "Podróż ludzi Księgi". Książkę, zanim opublikowała ją oficyna Przedświt, odrzuciło wiele znanych i prestiżowych wydawnictw, które musiały poniewczasie żałować swojego sceptycyzmu, bo przyznały książce nagrodę Polskiego Towarzystwa Książek. To opowieść o nieudanej wyprawie po tajemniczą Księgę, w trakcie której na dwoje głównych bohaterów spływa wielka miłość. Fascynację ezoteryką zdradza też kolejna książka Tokarczuk - powieść "E.E." (1995). Tym razem akcja utworu została osadzona we Wrocławiu w początkach XX wieku, a główną bohaterką jest Erna Eltzner, dorastająca panienka z polsko-niemieckiej rodziny mieszczańskiej, u której odkryto talenty mediumiczne.

Wielkim sukcesem pisarki była jej trzecia powieść - "Prawiek i inne czasy" (1996). Tytułowy Prawiek, mityczna wioska położona rzekomo w samym środku Polski, to mikrokosmos, w którym w pomniejszonej skali można obserwować prawa, którymi rządzi się wszechświat. Z kolei "Dom dzienny, dom nocny" (1998) to najbardziej osobista książka Tokarczuk, osadzona w Kotlinie Kłodzkiej, gdzie mieszka.

Książka "Bieguni" z 2007 roku, nominowana do Literackiej Nagrody Europy Środkowej ANGELUS, a także nagrodzona Nike (2008). To studium psychologii podróży. Zdaniem autorki turystyka stała się współczesnym sposobem zaspokajania bardzo starego, atawistycznego, nomadycznego popędu. Tytuł książki "Bieguni" nawiązuje do nazwy rosyjskiej sekty z XVIII w., której członkowie uważali, że świat jest dziełem szatana, a kiedy się zatrzymujemy, szatan ma do nas najlepszy dostęp. Żeby uciec przed diabłem, musimy się cały czas poruszać. Autorka opisuje świat współczesnych Biegunów, permanentnych podróżników, którzy mają swoje przedmioty, jak kosmetyki w małych opakowaniach, składane szczoteczki do zębów, jednorazowe kapcie, swoje choroby, związane ze zmianami czasu, własny język: prosty, sfunkcjonalizowany angielski. Istnieje nawet odrębna gałąź psychologii, która ich opisuje - psychologia podróżna. W 2008 roku "Bieguni" zdobyli Literacką nagrodę Nike, a dekadę później, w 2018 roku, książka, której angielskie wydanie nosi tytuł "Flights" (tłum. Jennifer Croft), otrzymała nagrodę Międzynarodowego Bookera.

Po "Biegunach" Tokarczuk wydała książkę, która sama określa jako "thriller moralny". Główną bohaterką "Prowadź swój pług przez kości umarłych" jest Janina Duszejko - kiedyś inżynier mostów, dziś wiejska nauczycielka angielskiego, geografii i dozorczyni domów letniskowych. Jej pasją jest astrologia, a wielką miłością - wszelkie zwierzęta. W okolicy, gdzie mieszka Janina, zaczynają umierać kłusownicy i krzywdziciele zwierząt. Liczba zgonów rośnie. Janina ma teorię na temat motywu i sprawcy tych zbrodni, ale policja ignoruje ją, traktując jak nieszkodliwą dziwaczkę.

"Przekonuję się, że książka jest ciągle aktualna i bardzo żywo odbierana" - mówiła Tokarczuk PAP w maju tego roku po tym, jak angielski przekład powieści otrzymał nominacje do Bookera. "W sztafażu powieści detektywistycznej i czarnego humoru zawarte jest pytanie o poważniejsze rzeczy. Jeżeli obowiązujące prawo jest niemoralne, jak ma się zachować w takiej sytuacji uczciwy obywatel? Czy ma się posunąć do protestu, kontestacji i buntu? Na ile rebelia jest częścią demokracji? Czy człowiek powinien iść za głosem swojego sumienia przeciwko państwu? Jest to też opowieść o ludziach wykluczonych, których nie słucha władza, o społeczeństwie patriarchalnym, i o tym, jak wyglądają struktury władzy oparte na białych, pewnych siebie facetach, którzy zapełniają parlamenty. To jest też książka o samotności i wykluczeniu starszych kobiet. W 2017 Agnieszka Holland przeniosła powieść na srebrny ekran. Film "Pokot" miał swoją premierę na niemieckim Berlinale i został nagrodzony Srebrnym Niedźwiedziem oraz Nagrodą im. Alfreda Bauera.

W 2014 roku ukazały się "Księgi Jakubowe", epicka opowieść o Jakubie Franku, żydowskim mesjaszu żyjącym w XVII wieku na wschodnich rubieżach Rzeczpospolitej. Bohater to postać pełna sprzeczności - natchniony żydowski mistyk, który czcił Matkę Boską, zręczny hochsztapler, ale i utalentowany polityk, człowiek, który doprowadził dużą grupę polskich Żydów do przyjęcia chrztu w 1759 roku. Za "Księgi Jakubowe" autorka w 2015 roku otrzymała Nagrodę Literacką "Nike" (po raz drugi, po "Biegunach"). Wśród książek Tokarczuk są też zbiory opowiadań: "Gra na wielu bębenkach" (2001), "Ostatnie historie", esej o powieści Bolesława Prusa "Lalka i perła" (2000), książka "Anna In w grobowcach świata" (2006) powstała w ramach międzynarodowej serii "Mity" a także zbiór esejów "Moment niedźwiedzia". Ostatnia książka Tokarczuk to "Opowiadania bizarne" z 2018 roku.

Pisarka zaangażowana społecznie

Olga Tokarczuk to pisarka, która nie waha się angażować w życie społeczne i wypowiadać publicznie sądów nie zawsze popularnych. Zabierała głos w sprawie uchodźców i praw mniejszości. Od zawsze deklarowała się jako feministka. "Życie zgodnie z oczekiwaniami innych ludzi jest jednym wielkim manowcem. Jestem najpierw człowiekiem, a dopiero potem kobietą, nie zaś odwrotnie. Mój bunt budzi szczególnie używanie argumentu biologicznego, że kobieta ma jakieś prawa przypisane jej przez biologię i traktowanie tego jako wyznacznika zachowań społecznych czy indywidualnych. W moim rozumieniu feminizmu nie jest ważne, kto tu jest kobietą, a kto mężczyzną, ale o prawo do ekspresji indywidualności" - mówiła w jednym z wywiadów.

Tokarczuk sprzyja także ekologom. "Mam poczucie, że należę do tej wspólnoty. Wydaje mi się, że dzisiaj nie można myśleć inaczej. Jak można nie być za ruchem ekologicznym? Jakie byłyby argumenty? Zaangażowanie w ekologię jest po prostu postawą etyczną. Ekologia jest konsekwencją jedynej możliwej interpretacji przykazania +nie zabijaj+, a więc ekologia jest etyką" - deklarowała pisarka.

W lipcowym wywiadzie dla "New Yorkera", Tokarczuk mówiła o sytuacji w Polsce. Krytycznie wypowiadała się o fakcie, że w Polsce pary homoseksualne nie mają równych praw, polski rząd odmówił przyjęcia uchodźców oraz próbował wprowadzić nowelizację ustawy o IPN utrudniające dyskusje na temat postaw Polaków w czasie II wojny światowej. Pisarka jest też sceptyczna wobec popularnej w Polsce koncepcji, że literatura może i powinna budować narodową tożsamość Polaków. "Obarczanie literatury wielorakimi +misjami+, rolą +tworzenia tożsamości narodowej+ albo +tożsamości grup+ wydaje mi się nieuprawnionym, instrumentalnym jej traktowaniem, a także obcinaniem jej wszystkich nie do końca uświadomionych możliwości" - mówiła, odbierając Bookera.

Pisarka pracuje obecnie nad powieścią opartą na jej rodzinnej historii, której osią mają być relacje pomiędzy Polakami i Ukraińcami.

Po otrzymaniu Bookera za "Biegunów" pisarka mówiła w wywiadzie dla PAP: "Czuję się trochę tak, jakbym dostała nowe życie w grze komputerowej. Wchodzę na inny poziom rozgrywek". Rzeczywistość i Akademia Szwedzka potwierdziły jej intuicje.

KWS, PAP

Źródło:
Ludzie:

Newsletter Bankier.pl

Dodałeś komentarz Twój komentarz został zapisany i pojawi się na stronie za kilka minut.

Nowy komentarz

Anuluj
2 6 (usunięty)

(wiadomość usunięta przez moderatora)

! Odpowiedz
2 1 kris74keh

Kasandra oczywiście .

! Odpowiedz
12 10 kris74keh

Pani Oldze gratulujemy i życzymy dalszych sukcesów. Panu Wojciechowskiemu gratulujemy wyboru na komisarza d.s rolnictwa, choć Kasanda o innego wieszczyła.

! Odpowiedz
14 45 skaurus

Czytuję wiele ale książek tej pani przeczytałm 0 i nagroda tego nie zmieni. Nawet nie wiedziałem o nominacji ale sam fakt cieszy, w końcu to kolejna nagroda literacka dla polskiego autora.

A o politykę uprawiana przez tą Pania dbam średnio, moja mała opinia tego nie zmieni więc po co się pieklić? Każdy wielki konkurs i jego nagrody to promocja pewnej idologii (Eurowizja, Oscary, Złote Lwy), tak jak sport powyżej pewnej granicy to chemia a na drugim miejscu talent, nie inaczej jest w Noblach (no może oprócz nauk ścisłych, tutaj marzenia o nagrodzie dla Afryki zderzają się z twardymi faktami).

Pokaż cały komentarz ! Odpowiedz
21 58 sloneczkodzg

Nobel z ekonomi powinna dostać PO wspólnie z PSL za wyparowanie 260 mld. zł które nigdy nie wrócą .

! Odpowiedz
12 19 sammler

Mylisz się. Wyparowało ponad 400 miliardów, na papierze "wróciło" trochę po skoku na NASZE (podkreślam) pieniądze w OFE.

! Odpowiedz
16 77 lightning_network

Jeśli usłyszę od Tokarczuk próby reinkarnacji tzw. "pedagogiki wstydu"
- to natychmiast dołączy na poczesne miejsce, które okupuje obecnie Noblista Bolek :)

! Odpowiedz
7 45 lightning_network

btw, Stanisław Michalkiewicz tego Nobla przepowiedział dawno temu:

http://michalkiewicz.pl/tekst.php?tekst=3901

:)

! Odpowiedz
76 28 cxap

Biada w newsroomie Wiadomości TVP! Co biedne misie z tym zrobicie. Tak żeście pluli, oczerniali, besztali naszą NOBLISTKĘ? Chichot losu! W idealnym momencie ten Nobel, podobnie jak Wałęsy.

! Odpowiedz
16 45 lightning_network

Myślisz, że przemilczą? - tak jak Organ Michnika przez kilka dni zaciekle milczał o taśmach Neumanna? :)

! Odpowiedz
Polecane
Najnowsze
Popularne

Kalkulator płacowy

Oblicz wysokość pensji netto, należne składki oraz podatek.