Ok. 60 proc. spośród blisko 30 tys. pozwów dotyczących sankcji kredytu darmowego (SKD) opiera się na modelu cesji roszczeń na kancelarie odszkodowawcze, które skupują je od klientów za ułamek wartości i dochodzą we własnym imieniu - ocenia w rozmowie z PAP Biznes prezes Związku Banków Polskich Tadeusz Białek.
"W ostatnim czasie mamy do czynienia w Polsce ze znaczącym zwiększeniem spraw sądowych dotyczących sankcji kredytu darmowego. To instytucja wynikająca z ustawy o kredycie konsumenckim, przewidująca, że jeżeli bank czy instytucja pożyczkowa popełniły nieprawidłowości w umowie, klient może złożyć oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego" - powiedział PAP Biznes Tadeusz Białek.
Jak wyjaśnił, sankcja kredytu darmowego oznacza obowiązek spłaty wyłącznie kapitału kredytu bez odsetek, przy czym zasadność jej zastosowania podlega ocenie sądu.
ZBP: Obecnie przepisy stały się przedmiotem nadużyć
"W polskiej praktyce ta sankcja w ostatnim czasie jest przedmiotem jaskrawych nadużyć, głównie ze strony kancelarii odszkodowawczych, które zbudowały model biznesowy w dużej mierze bazującej na nieświadomości klientów" - powiedział.
Jak dodał, model ten opiera się przede wszystkim na skupowaniu roszczeń od kredytobiorców.
"Głównym założeniem tego modelu biznesowego jest skupowanie roszczeń, głównie ze spłaconych kredytów, za ułamek ceny, średnio 10-15 proc. wartości, a następnie próba dochodzenia tych roszczeń na własny zysk i na własny rachunek przez kancelarię odszkodowawczą" - ocenił.
Białek: Skala jest znacząca
"Jeżeli mamy w tej chwili w Polsce około 30 tys. pozwów z tytułu sankcji kredytu darmowego, to około 60 proc. tych spraw jest zbudowanych właśnie na modelu zakładającym cesję roszczeń przez klienta, czyli de facto kancelaria odszkodowawcza dochodzi tego roszczenia na własny rachunek i własny zysk"- powiedział.
Prezes ZBP zaapelował do klientów o bezpośredni kontakt z bankami w przypadku wątpliwości dotyczących umów kredytowych.
"Będziemy konsekwentnie rekomendować klientom kontakt z bankiem, a nie z kancelarią odszkodowawczą. Jeżeli są odsetki do zwrotu w świetle ostatniego orzeczenia TSUE, to bank będzie taką reklamację przeprowadzał. Kancelaria odszkodowawcza będzie klientowi sugerować przede wszystkim działanie w swoim interesie, a nie w interesie klienta" - powiedział.
POLSTR rozwiąże problem?
Prezes Związku Banków Polskich przypomniał, że reforma wskaźników referencyjnych w Polsce wchodzi w kluczową fazę, gdyż od 1 stycznia 2027 r. banki i inne instytucje finansowe będą mogły oferować nowe produkty wyłącznie w oparciu o wskaźnik POLSTR, który docelowo ma zastąpić WIBOR.
"Reforma wskaźników referencyjnych w Polsce wkracza w krytycznie ważny moment. Od 1 stycznia przyszłego roku banki i inne instytucje finansowe będą mogły oferować swoje produkty wyłącznie w oparciu o nowy wskaźnik POLSTR. To wskaźnik, który ma docelowo zastąpić wskaźnik WIBOR" - powiedział Białek.
Jak podkreślił, POLSTR jest wskaźnikiem opartym na jednodniowych transakcjach depozytowych i zaliczanym do grupy wskaźników wolnych od ryzyka.
"Jest to wskaźnik oparty na transakcjach depozytowych overnight. Wskaźnik, który w założeniu jest tak zwanym wskaźnikiem wolnym od ryzyka. Jak każdy inny wskaźnik referencyjny będzie on ściśle podążał za stopą referencyjną banku centralnego" - powiedział.
Białek zwrócił uwagę, że zasadnicza różnica pomiędzy wskaźnikami polega na sposobie odzwierciedlania oczekiwań dotyczących stóp procentowych.
"WIBOR patrzy w przyszłość. Jeśli rynek spodziewał się wzrostu stóp procentowych, to WIBOR wzrastał jeszcze przed decyzją Rady Polityki Pieniężnej. Wskaźnik POLSTR jest wskaźnikiem patrzącym w przeszłość, czyli wszelkie zmiany dzieją się dopiero po decyzji RPP"- powiedział.
Dodał, że dzięki dominującemu jednomiesięcznemu tenorowi POLSTR będzie szybciej odzwierciedlał zmiany stóp niż oparty głównie na trzymiesięcznym terminie WIBOR.
Prezes ZBP: Klienci nie powinni odczuć zmian
Zdaniem prezesa Związku Banków Polskich zmiana nie powinna mieć ekonomicznych konsekwencji dla klientów.
"Reforma wskaźników referencyjnych zgodnie z wytycznymi rozporządzenia BMR ma być neutralna ekonomicznie, czyli na reformie nikt nie powinien ani stracić, ani zarobić" - wskazał.
Prezes ZBP przypomniał, że Skarb Państwa już rozpoczął stosowanie nowego wskaźnika.
"Od marca tego roku Skarb Państwa oferuje wszystkie emisje obligacji zmiennokuponowych w oparciu o wskaźnik POLSTR. To bardzo ważny sygnał dla rynku, gdyż państwo w pewien sposób uwiarygadnia ten wskaźnik w oczach inwestorów" - powiedział.
Białek zaznaczył, że WIBOR nie zostanie wycofany z rynku z początkiem 2026 roku. Od tego dnia nie może być stosowany w nowych umowach, natomiast w istniejących będzie funkcjonował do końca 2036 roku.
Klienci posiadający umowy oparte na WIBOR będą mogli przejść na nowy wskaźnik poprzez aneksowanie umów celem zamiany wskaźnika WIBOR na wskaźnik POLSTR.
Według Białka sektor bankowy jest najbardziej zaawansowany w przygotowaniach do reformy spośród wszystkich segmentów rynku finansowego.
"Sektor bankowy jest w trakcie intensywnych przygotowań i moim zdaniem jest najlepiej przygotowany ze wszystkich sektorów finansowych, ponieważ jest największym użytkownikiem tego wskaźnika" - ocenił.
Dodał, że prace przygotowawcze prowadzą również firmy leasingowe i faktoringowe, gdzie wskaźniki referencyjne także są szeroko wykorzystywane.
Tadeusz Białek podkreślił, że zarówno WIBOR, jak i POLSTR podlegają państwowemu nadzorowi.
"KNF i Komitet Stabilności Finansowej nigdy w Polsce nie stwierdziły żadnych nieprawidłowości dotyczących wskaźnika WIBOR. Tym samym należy zakładać, że również w przypadku POLSTR nie ma podstaw do kwestionowania sposobu funkcjonowania wskaźnika" - powiedział.
Piotr Rożek (PAP Biznes)
pr/ gor/
