Komisja Wenecka, organ doradczy Rady Europy, stwierdził w opublikowanej we wtorek opinii, że należy zagwarantować, aby „prezydent niezwłocznie odbierał ślubowanie od sędziów Trybunału Konstytucyjnego wybranych przez Sejm, nie roszcząc sobie prawa do kontroli procedury wyborczej”.
W opinii przyjętej w piątek podczas sesji plenarnej w Wenecji Komisja zaznaczyła, że konieczne jest „zapewnienie, by właściwe przepisy regulujące składanie ślubowania przez sędziów Trybunału Konstytucyjnego były stosowane zgodnie z ich ustawowym celem - tak, aby prezydent niezwłocznie odbierał ślubowanie od sędziów wybranych przez Sejm, nie roszcząc sobie prawa do kontroli procedury wyborczej”.
Komisja Wenecka zarekomendowała następnie, by - „w przypadku, gdy prezydent odmawia odebrania ślubowania od sędziego wybranego przez Sejm lub opóźnia to, uniemożliwiając w ten sposób ukończenie zwykłej procedury składania ślubowania - dopuszczono możliwość dopełnienia aktu ślubowania bez fizycznego udziału prezydenta, pod warunkiem zachowania jego istotnych elementów, w tym złożenia ślubowania w przepisanej formie, należytego zweryfikowania jego wykonania oraz skierowania i przekazania go prezydentowi”.
W ostatniej rekomendacji podkreślono, że konieczne - „w odniesieniu do innych nominacji sędziowskich - jest zapewnienie, by kandydaci, którym odmówiono powołania na stanowisko sędziego, korzystali ze skutecznych gwarancji chroniących przed arbitralnością, w tym z dostępu do kontroli sądowej, zdolnej do zweryfikowania niearbitralnego charakteru takich decyzji”.
W dokumencie zaznaczono również, że „w Polsce przede wszystkim ceremonialna funkcja składania ślubowania przed prezydentem nie pomniejsza instytucjonalnego znaczenia samego ślubowania. Jednocześnie, jak wskazano, „procedura składania ślubowania nie może być rozumiana ani stosowana w sposób, który wpływa na konstytucyjną kompetencję Sejmu do wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego lub przyznaje prezydentowi rolę w tym wyborze, której Konstytucja mu nie powierza”.
„Stanie na straży skutecznego wykonywania tej kompetencji jest niezbędne dla zapewnienia prawidłowego składu i niezakłóconego funkcjonowania Trybunału Konstytucyjnego, co ma fundamentalne znaczenie dla praworządności. Rozważania te nabierają szczególnego znaczenia w Polsce, gdzie kwestie badane w niniejszej opinii pojawiają się na tle kryzysu konstytucyjnego wokół Trybunału Konstytucyjnego, który rozpoczął się w 2015 r.” - czytamy w opinii.
Na zakończenie Komisja Wenecka zapewniła, że pozostaje do dyspozycji w kwestii dalszej pomocy w tej sprawie.
Tematem opinii są przepisy dotyczące uprawnień prezydenta RP w zakresie składania ślubowań przez sędziów Trybunału Konstytucyjnego i innych powołań.
O wydanie opinii wnioskował Komitet Monitorujący PACE, czyli Komitet ds. Dotrzymywania Zobowiązań przez Państwa Członkowskie Rady Europy. Jest to jeden z najważniejszych stałych komitetów Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy.
Komisja Wenecka, czyli Europejska Komisja na rzecz Demokracji przez Prawo, jest organem doradczym Rady Europy do spraw prawa konstytucyjnego, powołanym w 1990 r. Zajmuje się oceną zgodności rozwiązań prawnych z zasadami demokracji, praworządności i praw człowieka. Jej opinie nie są wiążące, ale często wpływają na działania instytucji europejskich.
Od 2016 r. organ ten wydał kilkanaście opinii dotyczących Polski, w tym reformy Trybunału Konstytucyjnego, a także Krajowej Rady Sądownictwa i Sądu Najwyższego.
Szef MS: Prezydent nie ma żadnego prawa weta wobec sędziów TK wybranych przez Sejm
Komisja Wenecka potwierdza stanowisko prawników i konstytucjonalistów, prezydent nie ma żadnego prawa weta wobec sędziów Trybunału Konstytucyjnego wybranych przez Sejm – oświadczył szef MS Waldemar Żurek nawiązując do opublikowanej we wtorek opinii Komisji.
We wpisie na portalu X minister sprawiedliwości dodał, że „obowiązkiem Prezydenta jest natychmiastowe odebranie przysięgi bez zbędnej zwłoki” od wybranych przez Sejm sędziów Trybunału.
Komisja Wenecka, organ doradczy Rady Europy, stwierdziła w swej opinii, że należy zagwarantować, aby „prezydent niezwłocznie odbierał ślubowanie od sędziów Trybunału Konstytucyjnego wybranych przez Sejm, nie roszcząc sobie prawa do kontroli procedury wyborczej”.
Zarekomendowała, by - „w przypadku, gdy prezydent odmawia odebrania ślubowania od sędziego wybranego przez Sejm lub opóźnia to (...) dopuszczono możliwość dopełnienia aktu ślubowania bez fizycznego udziału prezydenta, pod warunkiem zachowania jego istotnych elementów, w tym złożenia ślubowania w przepisanej formie, należytego zweryfikowania jego wykonania oraz skierowania i przekazania go prezydentowi”.
Na odebranie ślubowania czeka łącznie pięć osób wybranych w tej kadencji przez Sejm na sędziów Trybunału Konstytucyjnego. Są to wybrani w marcu: Krystian Markiewicz, Marcin Dziurda, Anna Korwin-Piotrowska, Maciej Taborowski i wybrany we wrześniu Maciej Berek.
- Państwo musi zrobić wszystko i zrobi, żeby ten Trybunał zaczął działać zgodnie z prawem. (...) Każdy scenariusz, który będzie zgodny z prawem musi być brany pod uwagę. Państwo musi być skuteczne - podkreślił Żurek podczas wtorkowego briefingu. - Skończył się czas tolerancji dla bezprawia i każda ewentualność tu wchodzi w grę, ale nie chcę tego dziś przesądzać - dodał szef MS.
Jak ocenił „w najbliższym czasie zobaczymy takie działania, które spowodują, że ten Trybunał zacznie funkcjonować”. - Ja w to wierzę, znam te silne charaktery sędziów wybranych przez większość demokratyczną. Myślę, że oni nie odpuszczą do momentu, aż Trybunał nie zadziała i to jest naprawdę, wydaje mi się, kwestia czasu - mówił Żurek.
Minister sprawiedliwości napisał też na X, że Komisja Wenecka „potwierdza stanowisko prawników i konstytucjonalistów”, że prezydent „nie ma żadnego prawa weta” wobec sędziów TK wybranych przez Sejm. Według niego, złożenie ślubowania „przed Głową Państwa” wynika „wyłącznie ze zwykłej ustawy i ma charakter ceremonialny, a nie władczy”.
Żurek podkreślił, że wybór sędziów TK jest wedle konstytucji powierzony Sejmowi i ustawa zasadnicza „nie daje Prezydentowi uprawnień do recenzowania decyzji parlamentu ani do badania kandydatów”.
„Obowiązkiem Prezydenta jest natychmiastowe odebranie przysięgi bez zbędnej zwłoki. Próba paraliżowania sądu konstytucyjnego poprzez obstrukcję to naruszenie fundamentów ustrojowych Rzeczypospolitej” – zaznaczył szef MS.
Jak zauważył, w opinii Komisji Weneckiej wskazano na możliwość złożenia przysięgi przez sędziego TK bez fizycznego udziału prezydenta, jeśli prezydent odmówi lub opóźni przeprowadzenie zaprzysiężenia sędziego, uniemożliwiając tym zakończenie procedury.
„Co równie ważne, międzynarodowi eksperci stawiają tamę samowoli także przy wszystkich pozostałych powołaniach sędziowskich” – napisał Żurek. Jak dodał, Komisja „wprost zaleca zagwarantowanie kandydatom ochrony przed arbitralnością oraz pełnego prawa do kontroli sądowej każdej odmowy”.
Do opinii odniósł się też wiceszef resortu sprawiedliwości Dariusz Mazur, który napisał na X, że ze stanowiska Komisji wynika, iż prezydent powinien przyjąć ślubowanie od osób wybranych na sędziów „niezwłocznie”, a polskie prawo „nie przyznaje Prezydentowi prawa do kontroli wyboru dokonanego przez Sejm”.
„Jeżeli Prezydent odmawia lub zwleka z przyjęciem ślubowania, dopuszczalne jest złożenie ślubowania bez fizycznego udziału Prezydenta. Należy zachować wszystkie elementy procedury, a ślubowanie przekazać do wiadomości Prezydenta” – napisał Mazur na portalu X.
Sylwia Wysocka (PAP)
sw/ rtt/ ktl/
