Odpowiedzialność pracodawcy za szkody wyrządzone przez pracownika osobie trzeciej uregulowana jest w art. 120 § 1 kodeksu pracy (k.p.) i powstaje wówczas gdy szkoda powstała:
1) z winy pracownika,
2) przy wykonywaniu obowiązków pracowniczych.
Osobą trzecią, która może być pokrzywdzona, w myśl tego przepisu jest każdy podmiot prawa, zarówno pracownik zatrudniony w tym zakładzie pracy co sprawca, osoba spoza zakładu pracy jak i inny pracodawca (uchwała SN z 13.05.1975 r., III PZP 5/75, OSPiKA 1976, Z. 7-8, POZ. 135, wyrok SN z 27.02.1975 r., I PR 238/74, OSPiKA 1975, z.7, poz. 181).
Jeżeli pracownik wyrządził szkodę w czasie nie przeznaczonym na wykonanie pracy, podejmując czynności wykraczające poza jego zakres obowiązków pracowniczych i poza zakres działalności zakładu pracy, jak i przy sposobności wykonywania obowiązków pracowniczych, odpowiedzialność pracodawcy jest wyłączona (wyrok SN z 19.2.1976, III PR 21/76, PiZS 1977/10/68). W takiej sytuacji pracownik odpowiada bezpośrednio wobec osoby poszkodowanej na podstawie przepisów prawa cywilnego.
Poszkodowany w razie powstania szkody powinien żądać jej naprawienia bezpośrednio od pracodawcy. W razie nie możności uzyskania przez osobę poszkodowaną odszkodowania od pracodawcy, poszkodowana może żądać naprawienia szkody od pracownika. Taka sytuacja może jednak nastąpić tylko w nadzwyczajnych sytuacjach np.: w przypadku niewypłacalności pracodawcy bądź stwierdzenia, że przestał istnieć (uzasadnienie uchwały SN z 7.6.1975, III CZP 19/75, OSNC 1976/2/20).
Pracodawca odpowiedzialny jest za szkodę w pełnej wysokości, bowiem odpowiada wobec osoby trzeciej na zasadach ogólnych kodeksu cywilnego, zasadzie ryzyka (art. 415 k.c. i nast), a nie kodeksu pracy. Pracodawca nie może zatem uwolnić się od wyrównania szkody przez wykazanie, że do jej powstania doszło z przyczyn od niego niezależnych i bez jego winy. Warto jednak zaznaczyć, że w przypadku wyrządzenia szkody innemu pracownikowi tego samego zakładu pracy odpowiedzialność pracodawcy ogranicza się do świadczeń należnych poszkodowanemu pracownikowi przewidzianych w ustawie wypadkowej (uchwała SN z 13.5.1975, III PZP 5/75, OSP 1976/7/135).
Pracodawca, który uiścił na rzecz osoby trzeciej odszkodowanie z tytułu szkody wyrządzonej przez pracownika, ma roszczenie regresowe wobec sprawy szkody, na zasadach art. 120 § 2 k.p. Pracodawca może zatem domagać się od pracownika zwrotu kosztów poniesionych w związku z naprawą szkody na takich samych zasadach jak za szkodę wyrządzoną bezpośrednio pracodawcy. Zakres takiej odpowiedzialności pracownika zależy od stopnia jego winy. W przypadku winy nieumyślnej pracownik odpowiada w granicach z art. 119 k.p. czyli tylko do wysokości trzykrotnego wynagrodzenia, a w razie umyślności w granicach z art. 122 k.p. czyli w pełnej wysokości. Pracownik odpowiada w pełnej wysokości także wówczas, gdy nie rozliczył się z powierzonego mu mienia osoby trzeciej, przy spełnieniu warunków określonych w art. 124 k.p.
W przypadku, gdy pracownik przy wykonywaniu obowiązków pracowniczych jednym nieumyślnym działaniem wyrządził szkodę zakładowi pracy i osobom trzecim, łączna suma odszkodowania należnego zakładowi pracy nie może przewyższać kwoty trzymiesięcznego wynagrodzenia pracownika (uchwała SN z 8.10.1975, IV PZP 8/75).
Roszczenie regresowe pracodawcy wobec pracownika powstaje dopiero po naprawieniu przez pracodawcę szkody wyrządzonej przez swojego pracownika osobie trzeciej. Termin przedawnienia tego roszczenia liczy się od chwili naprawienia szkody przez pracodawcę (orzeczenie SN z 16.9.1997, I PKN 261/97, OSNP 1998/18/535). W przypadku winy nieumyślnej roszczenie to przedawnia się z upływem 1 roku, w przypadku zaś winy umyślnej z upływem 10 lat.
Warto podkreślić, że w przypadku pracowników tymczasowych odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez takiego pracownika osobie trzeciej ponosi agencja pracy tymczasowej, a nie pracodawca użytkownik, na zasadach i w zakresie przewidzianym w art. 114 i n. kodeksu pracy (art. 19 ustawy z dnia 9 lipca 2003 o zatrudnianiu pracowników tymczasowych (Dz.U.2003, Nr 166, poz. 1608 z zm.)). Agencja pracy tymczasowej ma prawo dochodzenia od pracownika tymczasowego zwrotu równowartości odszkodowania, które zostało wypłacone pracodawcy użytkownikowi, jeżeli są spełnione przesłanki odpowiedzialności pracownika z art. 120 k.p. Wysokość odszkodowania zależy od stopnia winy pracownika, tak jak wskazano powyżej.
Przepis art. 120 k.p. nie ma zastosowania do odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez żołnierzy zasadniczej służby wojskowej (wyrok SN z 27.01.1976 r., I CR 812/75, uchwała z 23.08.1977 r., III CZP 68/77).
Źródło:Noble Bank
